Флаги России и Узбекистана

Россия Ўзбекистон: иқтисодий ўсишнинг умумий векторлари

1085
Постсовет тадқиқотлари маркази сектор мудири (ИМЭМО РАН) Елена Кузьмина - Sputnik Ўзбекистон учун.

Россия-Ўзбекистон иқтисодий муносабатлари доимо самарали ва ўзаро манфаатли бўлиб келган. Тошкент ўзоқ йиллардан буён МДҲ мамлакатлари орасида Россиянинг тўртинчи савдо шериги ҳисобланади, бу Ўзбекистон иқтисодиёти ҳажмига мос келади.

Ўзбекистонда 2016 йил охирида янги тараққиёт стратегияси қабул қилингандан сўнг, томонларнинг иқтисодиётнинг турли соҳаларида янада фаол ўзаро ҳамкорлиги бошланди.

Агар олдин ёқилғи-энергетика соҳаси ҳамкорлик устувор бўлган бўлса, энди бугун Москва ва Тошкент ўртасидаги икки томонлама алоқалари турли йўналишларда олиб борилмоқда.

Россиянинг Ўзбекистон иқтисодиётига киритилган инвестициялар ҳажми 2018 йилда 9 млрд долларни ташкил қилди.

2018 йилда октябрда биринчи минтақалараро форум доирасида 800 та умумий қиймати 27 млрд долларлик савдо-инвестиция битимлар ва меморандумлар имзоланди.

Улардан катта қисми – инвестиция битимлари (20,8 млрд доллар), яна 6,2 млрд долларлик савдо шартномаларидир. Ўзбекистонда 79 та янги қўшма корхоналар, 23 та савдо уйлар ва 20 та логистика марказлари ташкил қилинади.

Энергетика

Энг йирик инвестициялар ҳали ҳам Ўзбекистон нефть ва газ саноатида амалга оширилади.

Хусусан, “Лукойл” 15 йиллик иш фаолияти давомида Ўзбекистонга 8 млрд доллар инвестиция киритди ва яқин йиллар ичида амалдаги лойиҳаларни ривожлантириш учун 2 млрд долларни киритади. Маблағлар Гиссар ва Қандим конларида қазиш ишлари даражасини ушлаб туришга йўналтирилади.

Таъкидлаб ўтиш керакки, Россия компанияси нафақат геология-қидирув ва қазиш ишлари билан шуғулланади, балки газни қайта ишлаш йўналишида иш олиб боради. 2018 йил апрелда компания Қандим газни қайта ишлар мажмуасини ишга туширди.

Россиянинг бошқа компанияси – “Газпром” Ўзбекистонда 2006 йилдан бери фаолият олиб боради ва Ўзбекистон ёқилғи-энергетика соҳасига 400 миллион доллардан ортиқ маблағни инвестиция қилди.

2018 йил октябрида Gazprom International ва Ўзбекистон Шарқий Устюртдаги кон бўйича 25 йиллик муддатга битим имзолади. Бу лойиҳа “Газпром” ва “Ўзбекнефтегаз” ўртасидаги 10 йиллик муносабатларининг мантиқий ривожланиши бўлди. Умумий инвестиция ҳажми 700 миллион доллар даражасида режалаштирилди.

Углеводород ва шиналар

Бугунги кунда Ўзбекистон углеводородларни қайта ишлашга жиддий эътибор қаратмоқда. Бу нафақат экспорт даромадларини оширади, балки ресурс ҳаражатларини қисқартиради.

Ушбу соҳада ҳам Россия компаниялар билан келишувлар имзоланди.

Хусусан, “Газпромбанк” Шўртан газ кимё корхонасида тозаланган метан базасида синтетик суюқ ёқилғи ишлаб чиқаришни яратиш лойиҳасини молиялаштирди, шу жумладан, Россиянинг "Криогенмаш" компанияси томонидан ҳаво тозалаш қурилмалари экспорт қилиниши учун маблағ ажратди.

Тошкент халқаро аэропортида ҳаво кемаларга хизмат кўрсатишга мўлжалланган замонавий ёқилғи қуйиш мажмуаси қурилмоқда. Қурилиш буюртмачиси ва келгусида эксплуатация қилувчи Россия-Ўзбекистон қўшма корхонаси - Jizzakh Petroleum бўлди.

Ўзбекистон ҳукумати Ангрендаги резинатехника заводини шина ишлаб чиқариш билан шуғулланадиган Россия “Татнефть” компаниясига ишонарли бошқарувига берди.

Заводни ривожлантириш бўйича қабул қилинган дастурга мувофиқ компания маҳсулотларни ишлаб чиқариш қувватлар ва номенклатурани кенгайтириш билан шуғулланади. Завод ишчилари малака ошириш учун  “Татнефт” компанияларига юборилади. Ишлаб чиқариш кенгайиши Ўзбекистон авто йирик корхоналари - GM Uzbekistan ва Самарқанд автозаводларини тўлиқ шина билан таъминлаши зарур.

“Атом” кадрлари ва металлургия

Ҳамкорликнинг энг муҳим янги соҳаси атом энергетикаси бўлди. 2018 йил сентябрда Россия ва Ўзбекистон ўртасида республикада атом электростанцияни қуриш тўғрисида ҳукуматлараро битим имзоланди.

Россия лойиҳаси иккита энергоблокларни яратишни кўзда тутади. Биринчиси 2028 йил охиригача эксплуатацияга киритиш режалаштирилган.

АЭС қуриш ҳақида битим нафақат лойиҳанинг техник ва молиявий параметрларини ўз ичига олади, балки бўлажак станция учун кадрларни тайёрлаш масаласини ҳам назарда тутади. Жумладан, республикада Москванинг муҳандислик-физика институтининг филиали очилиши ҳақида гап боради.

Ҳозирги вақтда Москва ва Тошкент ўртасида тоғ-қон саноати ва металлургия тармоқларида ҳамкорлик жадал ривожланмоқда. Урал тоғ-металлургия компанияси Тебинбулоқ қон конида лойиҳани амалга оширмоқда. Инвестиция ҳажми 1,5 млрд долларни ташкил қилади.

Россиянинг бир неча етакчи компаниялари қурилаётган Тошкент металлургия заводига ускуналарни етказиб беришмоқда. "Уралкран", "Энергоавангард", "Веза", "Промтрейдимпекс", "Южно-Уральский весовой завод" ва "Пермглавснаб" корхоналари билан шартномалар имзоланган.

Россия "Тяжмаш" компанияси Тошкент вилоятида Ёшлик-I конида мис қайта ишлаш мажмуасини қуриш лойиҳасини амалга оширмоқда. Бу биргаликда амалга оширилаётган лойиҳаларнинг кичик бир қисмидир.

Ёғочдан тортиб машиналаргача

Мамлакатлар агросаноат, тўқимачилик, қишлоқ хўжалиги машинасозлик ва бошқа соҳаларда ҳамкорликни ривожлантирмоқда.

Иқтисодий ҳамкорликнинг ўсиши шароитида ўзаро савдо кўрсаткичлар ўсиб бормоқда.

Россия ва Ўзбекистон ўртасида ташқи савдо ҳажми 2018 йилда 20 фоизга ўсди ва 4,383 млрд долларни ташкил қилди.

Россия республика олиб кирган асосий товарлар темир, пўлат ва улардан тайёрланган маҳсулотлар, нефть, ёғоч ва ундан тайёрланган маҳсулотлар, шунингдек машиналар, механик қурилмалар.

Ўзбекистон Россияга асосан пахта, тўқимачилик маҳсулотлар, пластмасса ва ундан тайёрланган маҳсулотлар, мева-сабзавотлар импорт қилинган.

Миграциянинг “ёруғ томони”да

Томонлар катта эътибор қаратадиган яна бир муҳим йўналиш - меҳнат миграциясидир.

Россия ИИВнинг маълумотларига кўра, 2018 йилда 4,5 миллион Ўзбекистон фуқаролари миграция ҳисобига олинган.  Меҳнат мигрантларининг ватанига пул ўтказмаларининг (фақатгина банк тўлов тизимлари орқали) миқдори эса 4,08 млрд долларни ташкил қилди.

Россия ва Ўзбекистон миграция оқимини тартибга солиш, уни соядан чиқаришга ҳаракат қилмоқда.  

Бугунги кунда Россиянинг қатор вилоятларида Ўзбекистондан меҳнат мигрантларини саноат объектлари ва қурилиш лойиҳаларига расмий таклиф қилиш дастурлари амал қилади.

Ушбу дастурларнинг кўрсаткичлари Ўзбекистон вилоят ҳокимлари даражасида келишилган. Масалан, бундай битим Санкт-Петербург, Ленинград вилояти ва Самарқанд вилояти билан амал қилади.  

Умуман олганда, Россия - Ўзбекистон иқтисодий муносабатлари республика иқтисодиётига Россия инвестицияларининг сезиларли ўсиш, қўшма ишлаб чиқаришни кенгайтириш, янги саноат соҳаларини яратиш билан тавсифланади.

Бундан ташқари,  ёқилғи-энергетика соҳасидаги ҳамкорликнинг юқори суръатлари сақланиб қолмоқда, ўзаро ташқи савдо ўсиб бормоқда ва меҳнат миграциясини тартибга солиш бўйича тизимли воситалари яратилмоқда.

1085

COVID-19 эркаклар соғлиғига қандай таъсир кўрсатади мутахассис изоҳи

332
(Янгиланган 12:56 04.08.2020)
Европа урологлар уюшмасининг ҳақиқий аъзоси, тиббиёт фанлари номзоди, доцент Зуфар Ҳакимходжаевнинг таъкидлашича, коронавирус эркаклар учун туйилганидан кўра зарарлироқ.

Шифокорнинг сўзларига кўра, статистика шуни кўрсатадики, эркакларга COVID-19 ташхиси аёлларга қараганда 1,5 баравар кўпроқ қўйилади. Коронавирусдан ўлим статистикасида ҳам рақамлар шунга ўхшаш.

Бу инфекция танага киришига сабаб бўлган эркак хромосомаси ва ферментлар ўртасида боғлиқлик билан изоҳланади, деб таъкидлайди Ҳакимходжаев.

"Тестостерон даражаси касалликнинг оғирлигига таъсир кўрсатиши мумкинлиги далиллари мавжуд. Эҳтимол, айнан шунинг учун баъзи ёш эркакларда коронавирус узоқ вақт давомида ҳолсизлик, инсультлар ва юрак хуружларини келтириб чиқаради. У атипик пневмониянинг қўзғатувчиси бўлган SARS билан бир хил вирус гуруҳига киради, атипик пневмония эса айрим холларда эркак жинсий безларидаги яллиғланиш жараёнларига олиб келган”, - деди уролог Зуфар Ҳакимходжаев Sputnik Қирғизистон нашрига берган интервьюсида.

COVID-19нинг эркаклар соғлиғига таъсирига келсак, коронавирус инфекцияси бепуштликни келтириб чиқаришини исботлайдиган аниқ тадқиқотлар ҳали мавжуд эмас.

Шу билан бирга, Ҳакимходжаев огоҳлантиради: кўпинча COVID-19ни даволашда эркакларга тестостерон даражасини пасайтирадиган дорилар таъинланади. Шунинг учун соғликка ниҳоятда эътиборли бўлиш керак ва бирон бир ўзгариш кузатилса, уролог-андрологга мурожаат қилиш керак.

Қуйидаги радиоподкастда мутахассиснинг тўлиқ шарҳини рус тилида тингланг.

Как COVID-19 влияет на мужское здоровье, объяснил уролог из Кыргызстана
332
Пассажиры у стойки регистрации в аэропорту. Архивное фото

Россия янги электрон виза жорий этмоқда. Бу нимани англатади

263
(Янгиланган 12:04 04.08.2020)
2021 йилнинг биринчи кунидан бошлаб Россияга электрон қисқа муддатли виза билан ташриф буюриш мумкин бўлади. Бу жараён тўрт кундан кўп бўлмаган вақтни олади. Sputnik янги тартибдан кимлар фойдаланиши мумкинлигини ўрганди.

Владивосток ва Узоқ Шарқ федерал округи, Калининград вилояти, Санкт-Петербург ва Ленинград вилоятига саёҳат қилиш учун 53 та давлат фуқароларига электрон визалар бериш пилот лойиҳасидан сўнг - Россия мамлакатнинг исталган минтақасига ташриф буюриш ҳуқуқини берувчи электрон, қисқа муддатли визаларни олиш имкониятини жорий қилмоқда.

Ўтган жума куни Россия президенти Владимир Путин Россияга қисқа муддатли ташрифлар учун 60 кунгача универсал ягона электрон виза жорий қилинишини назарда тутадиган федерал қонунни имзолади. Ушбу виза дипломатик, хизмат, оддий, транзит ва вақтинча яшаб туриш визалари билан бир қаторда алоҳида тоифага эга бўлади.

Шу билан бирга, сафарнинг давомийлиги 16 кундан ошмаслиги керак. Бироқ, Россиянинг Туроператорлари уюшмасининг (АТОР) Sputnik агентлигига берган изоҳига кўра, статистика бўйича, чет эл фуқароларининг Россия бўйлаб сафарлари ўртача бир ҳафта давом этади, шу сабабли бу кунлар сони мамлакат ҳудудида қисқа муддат давомида қолиш учун етарли бўлади.

113 мамлакат фуқаролари диққатига: Россия киришни иложи борича осонлаштиради

Янги визани 2021 йил 1 январдан бошлаб расмийлаштириш мумкин бўлади. Россия ТИВ эътибор шунга қаратадики, Узоқ Шарқ федерал округи, Калининград вилояти, Санкт-Петербург ва Ленинград вилоятига электрон визалар бериш тажрибасини ўтказиш жараёнида муаммога дуч келинган - мурожаат қилувчилар кўпинча аризани тўлдиришда хатоларга йўл қўймоқдалар, бу эса визани рад этишга сабаб бўлмоқда. Янги визалар билан бундай вазиятлар рўй бермаслиги учун сайтга қўшимчалар киритилди ва соддалаштирилди.

Айнан қайси давлатлар фуқаролари янгиликдан фойдаланиши мумкинлиги ҳозирча аниқ эмас.

"Хорижий давлатлар рўйхати РФ ҳукумати томонидан алоҳида тасдиқланади", - деди Sputnik агентлигига Давлат думаси жисмоний тарбия, спорт, туризм ва ёшлар масалалари бўйича қўмитаси аъзоси Наталья Кувшинова.

Унинг фикрига кўра электрон қисқа муддатли виза талабгир бўлади. Ушбу янгилик Россияда кириш туризмни ривожлантиришга қаратилган, чунки бугунги кунда устувор йўналишлар айнан ички ва кириш туризмдир, деди депутат.

"Менимча, бу бир қатор чет давлатлари фуқароларининг қатор давлатлардан айнан РФни танлашга имкон берадиган механизмлардан биридир", - деб ҳисоблайди Давлат думаси депутати.

Эҳтимол, фуқаролари электрон визадан фойдаланишлари мумкин бўлган мамлакатлар рўйхатига пилот лойиҳадан фойдаланиши мумкин бўлган 53 давлат киритилади. Улар орасида Евроиттифоқ мамлакатлари, Хитой, Япония, Туркия, Ҳиндистон. Аммо бу рўйхатга муқаддам АҚШ, Канада ва Буюк Британия фуқаролари киритилмаган ва эҳтимол уларда электрон қисқа муддатли визани олиш имкони ҳануз бўлмайди. ТИВда таъкидлашларича, айрим ҳудудларга электрон визалар бепул бўлган тажрибадан фарқли ўлароқ, янги виза 2021 йил январидан пулли бўлади. Нархи 50 доллардан ошмаслиги тахмин қилинмоқда.

"Кейинги йил биз янги электрон визалар бугунги кунда амалдаги визалардан қанчалик оммавийроқлигини билиб оламиз", - деди депутат Кувшинова.

РФга электрон визаларни олиш ҳуқуқига эга бўлган 53 та давлатдан ташқари, яна 60 та мамлакат фуқаролари икки томонлама халқаро шартномалар қоидалари асосида Россияга визасиз кириш имкониятига эга. Шундай қилиб, ТИВда таъкидлашларича, 2021 йилдан бошлаб Россия ҳудудига қоғозли визани талаб қилмайдиган киришнинг энг либерал режими дунё аҳолисининг деярли ярмини ташкил этувчи - 4 миллиардга яқин чет эл фуқароларига нисбатан қўлланилади.

Сайёҳлар оқими камида 30 фоизга ошади

"Бу киришни сезиларли даражада соддалаштиришдир, буни бутун кирувчи туризм кўп йиллар давомида орзу қилган. Асосийси, электрон визани олиш ҳақиқатда жуда осон бўлсин", - деди Майя Ломидзе, Россия Туроператорлари уюшмаси (АТОР) ижрочи директори.

Унинг фикрига кўра, электрон қисқа муддатли виза, ҳатто энг пессимистик тахминларга кўра, сайёҳлар оқимини камида 30 фоизга оширади. Шунинг учун Ломидзе ишончи комил - янгилик фақат ижобий томонларни олиб келади ва унинг ягона минуси "эълон қилинган соддалаштириш аслида бундай бўлиб чиқмаслигида" бўлиши мумкин.

Ўз навбатида, АТОР вице-президенти Александр Курносовнинг фикрига кўра, ҳукуматнинг ушбу қарори сайёҳлар оқимини ҳатто 40 ёки 50 фоизга ҳам ошириши мумкин, "ва ундан ҳам кўпроқ, чунки визаларни бекор қилувчи ёки сезиларли соддалаштиришларни амалга оширган бошқа мамлакатларнинг тажрибаси шуни кўрсатадики, бу таъсир анчагина катта бўлиши мумкин".

"Ушбу қарор туризм бозори учун айнан жуда қийин пайтда қабул қилинганидан жуда мамнунман",-  деди у.

Курносов виза режимини янада либераллаштиришга умид қилмоқда - "виза амал қиладиган даврни икки ойдан камида олти ойгача ёки бир йилга узайтиришга ва, эҳтимол, кунлар сонини 16 кундан 30 кунгача узайтиришга".

Шунингдек, АТОР вице-президенти электрон виза қўлланиладиган мамлакатлар сонини кўпайтиришга умид қилмоқда, "чунки бу рўйхатга Россияга сайёҳларнинг каттагина сонини юборган давлатлар киритилмаган - бу, масалан, АҚШ ва Буюк Британия".

“Бу ижобий бўларди, аммо барчаси сиёсий вазиятга бориб тақалади”, - дея хулоса қилди Курносов.

263
Николай Николаевич Юганов

Жинси форма ва КГБ текширувлари: Олимпиада-80 ҳайдовчилари қандай ишлашган

189
Москвадаги Олимпия ўйинларининг 40 йиллиги шарафига Sputnik Олимпиада-80 муҳити ҳақида гапириб беришни давом этмоқда. Бугунги қаҳрамонларимиз Олимпиада автобус ҳайдовчилари, ўша пайтда Мострансавтода ишлаган Александр Марочкин, Николай Шкаликов ва Николай Юганов.

ТОШКЕНТ, 4 авг - Sputnik, Данара Курманова. Олимпиада-80 ўйинларига 5 мингдан ортиқ автобус жалб қилинган, аммо улардан фақат 550 таси бевосита спортчилар ва мухлисларга хизмат кўрсатган. Асосий олимпия йўналишларида ишлаш учун Москва ва Москва вилоятидан 1300 нафар энг яхши ҳайдовчилар жалб қилинган, танлов жуда жиддий бўлган. Хорижий делегацияларни ташиган Александр Марочкиннинг сўзларига кўра, Олимпиада ташкилий қўмитаси ҳайдовчиларга кўп талаблар қўйган.

Рулни тўғри тутиш керак

Номзодларни саралаш Олимпиададан атиги тўрт ой олдин якунланди - ҳайдовчилар дарҳол ҳайдаш этикети курсларига юборилди. Александр Марочкин айтишича, хаммасидан ҳам унинг эсида рулни қандай тутиш кераклиги машғулоти қолди.

"Биз ахир хоҳлаганимиздай ҳайдардик, - дейди у. – Бу ерда эса  чиройли кўриниши учун рулга қўлларни қандай тўғри қўйиш кераклигини тушунтиришган".

"Иш стажи ўн йилдан кам бўлмаслиги ва биринчи даражали ҳайдовчи мақоми бўлиши керак эди, - дейди Марочкин. - Агар мос келса, уни тиббий кўрикка жўнатишарди, кейин ДАН текширувига".

Александр Викторович Марочкин — на фото справа
Мострансавто
Александр Викторович Марочкин — на фото справа

Тахминан шу вақтнинг ўзида, ҳайдовчилар автобусларни қабул қилди – янги, заводдан тўғридан-тўғри, шунинг учун уларни биринчи навбатда синовдан ўтказиб тайёр қилиб қўйиш керак эди. Масалан, ҳайдовчи Николай Югановга аавалига бу автобусларда болаларни пионерлар лагерига олиб бориш топширилди. Шунингдек Москва вилояти шаҳарларидан Олимпиадага келган барча ҳайдовчилар СССР пойтахти бўйлаб сафарлар қилишлари, йўналишларни ўрганишлари керак эди.

  • Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Мострансавто
  • Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Мострансавто
1 / 2
Мострансавто
Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова

Учувчилар каби кийиндик

Олимпиада ташкилотчилари ҳайдовчиларнинг ташқи кўринишига ҳам катта эътибор беришди. Аэропортда мухлисларни кутиб олган Николай Шкаликов, ҳар бир ҳайдовчига форма берилганлигини эслайди. У иккита костюмдан иборат бўлган. Бири енгил, кулранг джинси материалидан тикилган, иккинчиси эса учувчиларники сингари зичроқ, тўқ кўк рангда эди. Бир ҳил тондаги жиддий галстуклар ва кўк рангли кўйлаклар бу ўхшашликни янада кучайтирди ва сайёҳлар баъзан Олимпиада автобуси ҳайдовчиларини учувчиларга ўхшатишган.

Николай Николаевич Юганов
Мострансавто
Николай Николаевич Юганов

Мусобақалар давомида ҳайдовчилар Ўйинларга махсус таъмирланган меҳмонхоналарда ёки ётоқхоналарда жойлаштирилган.

"Масалан, биз Дмитрий Ульянов кўчасида ётоқхонага жойлашганмиз, - дейди Александр Марочкин. - Биз бир хонада уч кишига яшар эдик ва кун аро иш жадвалимиз бўлган. Навбатчиларимиз кетишганда, мен хонани тартибга солардим, учувчиларникига ўҳшаган кўйлакларни ювиб дазмоллардим. Кейин - аксинча. Биз дўстона яшардик".

Сақич олиш мумкин эмас!

Олимпиада-80 ҳайдовчисининг одатий иш куни қуйидагича эди. Автобусларнинг аксарияти Москва давлат университети ҳудудида, олма боғида турар эди. Бу ерда мусобақалар учун маҳсус вақтинча назорат пункти ва тўхташ жойи ўрнатилди. Александр Марочкин эслашича, ҳайдовчилар афсонавий ЛАЗ автобусларида ишлаган.

"Юмшоқ ЛАЗлар бўлар эди, уларда концерт-музейларга олиб боришган, - деб тушунтиради у. - Шунингдек, улар қаттиқроқ деб номланган ёки ЛАЗ-695 ҳам бор эди. Биз айнан шуларда ишлаганмиз, чет элликларни спорт тадбирларига ташиганмиз".

Автобус для городских и междугородных туристическо-экскурсионных перевозок, выпускаемый Львовским автобусным заводом (ЛАЗ)
© Sputnik / С. Соловьев
Автобус для городских и междугородных туристическо-экскурсионных перевозок, выпускаемый Львовским автобусным заводом (ЛАЗ)

Ҳайдовчилар учун асосий йўналишлар Лужники стадиони, "Олимпийский" ва "Крылатское" спорт мажмуалари, "Сокольники", "Измаилово" ва "Динамо" спорт саройлари ва "Битца" от спорти маркази эди. Ҳар куни кечқурун, автобуслар туриш жойига қайтганда, автобусларни КГБ ходимлари текшириб кўришарди, аммо бунда ҳеч ёмони йўқ эди, дейди Николай Шкаликов: "Жуда бўлса, савол беришлари мумкин эди, қандай, нима гаплар? Салон текширишади, юкхонани очишади, шу билан бўлди".

Бироқ, қатъий чекловлар ҳам бўлган. КГБ машғулотларидан бошлаб ҳайдовчиларга: нима бўлганида ҳам сақич ва сигареталар олинмасин, дейилган. Фақат значоклар билан алмашиш мумкин эди, деб эслайди Николай Юганов.

"Сайёҳларга таклиф қилинса, рад этишимиз тайинланганини ахир айтиб бўлмайдику, - дейди у. - Вазиятдан чиқиш йўлини топишга ҳаракат қилганмиз. Улар чекишни таклиф қилишса, сиз: "Йўқ, йўқ, мен чекмайман, раҳмат", дейишингиз керак".

Николай Николаевич Юганов с семьей на Красной площади в Москве
Мострансавто
Николай Николаевич Юганов с семьей на Красной площади в Москве

Рус айиқлари, ҳайратда қолган французлар ва ҳинд плаши

Аммо КГБда автобусларда унутилган сайёҳларнинг шахсий буюмларига жуда жиддий муносабатда бўлишган. "Агар автобусда бирон нарса топсак, кечқурун уни инспекторларга топширишимиз керак эди, - дейди Николай Юганов.— Кейинчалик эса уни ўзлари қайтариб беришарди".

Совет ҳукумати ҳайдовчиларнинг хатти-ҳаракатларига эътибор бергани бежиз эмас эди. Ғарб ОАВлари ўз ўқувчиларини Москвадаги Олимпиадага боришдан бош тортишга чақирган, СССР барча даражаларда сервис бўлмаганлиги ҳақида ёзганлар. Бу даъволарни рад этиш учун Олимпиада ташкилотчилари "меҳмонлар қониқса бўлди" тамойили бўйича ҳаракат қилишган, дейди Александр Марочкин ва ҳиндистонлик меҳмон аёл бир сафар плащини йўқотиб қўйганини мисол келтиради.

"У плащини автобусда эмас, балки сайр пайтида қаердадир қолдириб қўйган, - дейди ҳайдовчи. - Лекин у хафа бўлиб қолмаслиги учун унга:" Ҳеч қиси йўқ, ҳозир дўконга бориб, янгисини сотиб оламиз", дейишди. Шу тариқа унга давлат ҳисобидан плащ олиб беришди".

Александр Марочкин, унинг ҳамкасби, бир неча кекса французни олиб юрганини эсга олади. Эр-хотин жуда чанқоқ бўлиб лимонад сотиб олдилар, аммо шишани очолмадилар.

"Дўстим ойнада бу ҳолатни кўриб, шишани олди-да бир зумда уни очиб берди. Тасодифни қаранг, шу куни денгиз флоти байрами нишонланаётган эди ва французнинг кўзлари катта-катта очилиб: "Бу ерда ҳаммангиз рус айиқларисизлар!, деди. Биз бундан узоқ вақт кулдик".

Тил билан боғлиқ муаммолар бўлмаган

Баъзан ҳайдовчилар билан гидлар бирга ишлаган, лекин баъзида чет элликларни уларсиз ташишга мажбур бўлишган. Бунда сайёҳлар билан мулоқотда муаммолар бўлмаган. Биринчидан, автобус олди ойнасида спорт тури ёзилган тарфарет ёрдам берган – шу тариқа Олимпиада меҳмонлари ушбу ҳайдовчи билан қандай мусобақаларга бориш мумкинлигини тушунишган.

Иккинчидан, ҳар бир ҳайдовчига мухлисларни кутиш учун қайси стадионга бориши ва қайси сектор ёки чиқиш йўлагида кутиши кераклиги ҳақида ёзма батафсил буюртма берилган.

Ҳаммасидан кўра немислар билан гаплашиш осонроқ эди, деб эслайди Николай Юганов. "Нимаси тушунарсиз?- дейди у. – Улар "Фарен" дейишса, демак юришимиз керак. Керакли манзилга келганимиздан кейин улар кетишадида, қайтиб келиб "бай-бай!" деса, демак уларни ётоғига обориш керак. Шундай қилиб, тшпалон ёки тушунмовчиликлар бўлмаган, ҳаммаси яхши яхши ўтди".

Биз ишлагани келдик

Воқеалар қоқ марказида бўлган Олимпиада ҳайдовчилари деярли битта ҳам тадбирни кўришолмади. Ўйин ташкилотчилари уларни бошиданоқ огоҳлантиришди: улар Олимпиада ўйинларини асосан телевизор орқали томоша қилишади. Ҳайдовчиларга битта мусобақага бориш ҳуқуқи берилди - ўзларининг хоҳишига қараб.

"Сўровномани олдиндан тўлдириб қўйиш керак эди, дўстим билан велоспортга шунчаки бордик, биз учун жуда қизиқ эди, - дейди Александр Марочкин. - Аммо биз хафа бўлмадик. Тушундик: ахир бу ерга биз ишлагани келганмиз".

Бироқ, стадионлар олдида тўхтаб турган кўплаб ҳайдовчилар Ўйинлар ёпилишининг энг машҳур қисми - Олимпия айиқчасининг парвозини томоша қилишга муваффақ бўлишган. Аммо Александр Марочкиннинг сўзларига кўра, уларсиз ҳам рақобат етарлича бўлган, чунки Олимпиада ташкилий қўмитаси ҳайдовчилар ўртасида ўзига хос биринчиликни ўтказган.

"Рейслар сони ва ишлаган соатлари бўйича биз ўз натижаларимиз сарҳисоб қилинди. Натижада коломналик ҳайдовчилар биринчи ўринни эгаллади, биз эса, Орехово-Зуеволиклар, учинчи бўлдик".

189
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди?