Флаги России и Узбекистана

Россия Ўзбекистон: иқтисодий ўсишнинг умумий векторлари

1084
Постсовет тадқиқотлари маркази сектор мудири (ИМЭМО РАН) Елена Кузьмина - Sputnik Ўзбекистон учун.

Россия-Ўзбекистон иқтисодий муносабатлари доимо самарали ва ўзаро манфаатли бўлиб келган. Тошкент ўзоқ йиллардан буён МДҲ мамлакатлари орасида Россиянинг тўртинчи савдо шериги ҳисобланади, бу Ўзбекистон иқтисодиёти ҳажмига мос келади.

Ўзбекистонда 2016 йил охирида янги тараққиёт стратегияси қабул қилингандан сўнг, томонларнинг иқтисодиётнинг турли соҳаларида янада фаол ўзаро ҳамкорлиги бошланди.

Агар олдин ёқилғи-энергетика соҳаси ҳамкорлик устувор бўлган бўлса, энди бугун Москва ва Тошкент ўртасидаги икки томонлама алоқалари турли йўналишларда олиб борилмоқда.

Россиянинг Ўзбекистон иқтисодиётига киритилган инвестициялар ҳажми 2018 йилда 9 млрд долларни ташкил қилди.

2018 йилда октябрда биринчи минтақалараро форум доирасида 800 та умумий қиймати 27 млрд долларлик савдо-инвестиция битимлар ва меморандумлар имзоланди.

Улардан катта қисми – инвестиция битимлари (20,8 млрд доллар), яна 6,2 млрд долларлик савдо шартномаларидир. Ўзбекистонда 79 та янги қўшма корхоналар, 23 та савдо уйлар ва 20 та логистика марказлари ташкил қилинади.

Энергетика

Энг йирик инвестициялар ҳали ҳам Ўзбекистон нефть ва газ саноатида амалга оширилади.

Хусусан, “Лукойл” 15 йиллик иш фаолияти давомида Ўзбекистонга 8 млрд доллар инвестиция киритди ва яқин йиллар ичида амалдаги лойиҳаларни ривожлантириш учун 2 млрд долларни киритади. Маблағлар Гиссар ва Қандим конларида қазиш ишлари даражасини ушлаб туришга йўналтирилади.

Таъкидлаб ўтиш керакки, Россия компанияси нафақат геология-қидирув ва қазиш ишлари билан шуғулланади, балки газни қайта ишлаш йўналишида иш олиб боради. 2018 йил апрелда компания Қандим газни қайта ишлар мажмуасини ишга туширди.

Россиянинг бошқа компанияси – “Газпром” Ўзбекистонда 2006 йилдан бери фаолият олиб боради ва Ўзбекистон ёқилғи-энергетика соҳасига 400 миллион доллардан ортиқ маблағни инвестиция қилди.

2018 йил октябрида Gazprom International ва Ўзбекистон Шарқий Устюртдаги кон бўйича 25 йиллик муддатга битим имзолади. Бу лойиҳа “Газпром” ва “Ўзбекнефтегаз” ўртасидаги 10 йиллик муносабатларининг мантиқий ривожланиши бўлди. Умумий инвестиция ҳажми 700 миллион доллар даражасида режалаштирилди.

Углеводород ва шиналар

Бугунги кунда Ўзбекистон углеводородларни қайта ишлашга жиддий эътибор қаратмоқда. Бу нафақат экспорт даромадларини оширади, балки ресурс ҳаражатларини қисқартиради.

Ушбу соҳада ҳам Россия компаниялар билан келишувлар имзоланди.

Хусусан, “Газпромбанк” Шўртан газ кимё корхонасида тозаланган метан базасида синтетик суюқ ёқилғи ишлаб чиқаришни яратиш лойиҳасини молиялаштирди, шу жумладан, Россиянинг "Криогенмаш" компанияси томонидан ҳаво тозалаш қурилмалари экспорт қилиниши учун маблағ ажратди.

Тошкент халқаро аэропортида ҳаво кемаларга хизмат кўрсатишга мўлжалланган замонавий ёқилғи қуйиш мажмуаси қурилмоқда. Қурилиш буюртмачиси ва келгусида эксплуатация қилувчи Россия-Ўзбекистон қўшма корхонаси - Jizzakh Petroleum бўлди.

Ўзбекистон ҳукумати Ангрендаги резинатехника заводини шина ишлаб чиқариш билан шуғулланадиган Россия “Татнефть” компаниясига ишонарли бошқарувига берди.

Заводни ривожлантириш бўйича қабул қилинган дастурга мувофиқ компания маҳсулотларни ишлаб чиқариш қувватлар ва номенклатурани кенгайтириш билан шуғулланади. Завод ишчилари малака ошириш учун  “Татнефт” компанияларига юборилади. Ишлаб чиқариш кенгайиши Ўзбекистон авто йирик корхоналари - GM Uzbekistan ва Самарқанд автозаводларини тўлиқ шина билан таъминлаши зарур.

“Атом” кадрлари ва металлургия

Ҳамкорликнинг энг муҳим янги соҳаси атом энергетикаси бўлди. 2018 йил сентябрда Россия ва Ўзбекистон ўртасида республикада атом электростанцияни қуриш тўғрисида ҳукуматлараро битим имзоланди.

Россия лойиҳаси иккита энергоблокларни яратишни кўзда тутади. Биринчиси 2028 йил охиригача эксплуатацияга киритиш режалаштирилган.

АЭС қуриш ҳақида битим нафақат лойиҳанинг техник ва молиявий параметрларини ўз ичига олади, балки бўлажак станция учун кадрларни тайёрлаш масаласини ҳам назарда тутади. Жумладан, республикада Москванинг муҳандислик-физика институтининг филиали очилиши ҳақида гап боради.

Ҳозирги вақтда Москва ва Тошкент ўртасида тоғ-қон саноати ва металлургия тармоқларида ҳамкорлик жадал ривожланмоқда. Урал тоғ-металлургия компанияси Тебинбулоқ қон конида лойиҳани амалга оширмоқда. Инвестиция ҳажми 1,5 млрд долларни ташкил қилади.

Россиянинг бир неча етакчи компаниялари қурилаётган Тошкент металлургия заводига ускуналарни етказиб беришмоқда. "Уралкран", "Энергоавангард", "Веза", "Промтрейдимпекс", "Южно-Уральский весовой завод" ва "Пермглавснаб" корхоналари билан шартномалар имзоланган.

Россия "Тяжмаш" компанияси Тошкент вилоятида Ёшлик-I конида мис қайта ишлаш мажмуасини қуриш лойиҳасини амалга оширмоқда. Бу биргаликда амалга оширилаётган лойиҳаларнинг кичик бир қисмидир.

Ёғочдан тортиб машиналаргача

Мамлакатлар агросаноат, тўқимачилик, қишлоқ хўжалиги машинасозлик ва бошқа соҳаларда ҳамкорликни ривожлантирмоқда.

Иқтисодий ҳамкорликнинг ўсиши шароитида ўзаро савдо кўрсаткичлар ўсиб бормоқда.

Россия ва Ўзбекистон ўртасида ташқи савдо ҳажми 2018 йилда 20 фоизга ўсди ва 4,383 млрд долларни ташкил қилди.

Россия республика олиб кирган асосий товарлар темир, пўлат ва улардан тайёрланган маҳсулотлар, нефть, ёғоч ва ундан тайёрланган маҳсулотлар, шунингдек машиналар, механик қурилмалар.

Ўзбекистон Россияга асосан пахта, тўқимачилик маҳсулотлар, пластмасса ва ундан тайёрланган маҳсулотлар, мева-сабзавотлар импорт қилинган.

Миграциянинг “ёруғ томони”да

Томонлар катта эътибор қаратадиган яна бир муҳим йўналиш - меҳнат миграциясидир.

Россия ИИВнинг маълумотларига кўра, 2018 йилда 4,5 миллион Ўзбекистон фуқаролари миграция ҳисобига олинган.  Меҳнат мигрантларининг ватанига пул ўтказмаларининг (фақатгина банк тўлов тизимлари орқали) миқдори эса 4,08 млрд долларни ташкил қилди.

Россия ва Ўзбекистон миграция оқимини тартибга солиш, уни соядан чиқаришга ҳаракат қилмоқда.  

Бугунги кунда Россиянинг қатор вилоятларида Ўзбекистондан меҳнат мигрантларини саноат объектлари ва қурилиш лойиҳаларига расмий таклиф қилиш дастурлари амал қилади.

Ушбу дастурларнинг кўрсаткичлари Ўзбекистон вилоят ҳокимлари даражасида келишилган. Масалан, бундай битим Санкт-Петербург, Ленинград вилояти ва Самарқанд вилояти билан амал қилади.  

Умуман олганда, Россия - Ўзбекистон иқтисодий муносабатлари республика иқтисодиётига Россия инвестицияларининг сезиларли ўсиш, қўшма ишлаб чиқаришни кенгайтириш, янги саноат соҳаларини яратиш билан тавсифланади.

Бундан ташқари,  ёқилғи-энергетика соҳасидаги ҳамкорликнинг юқори суръатлари сақланиб қолмоқда, ўзаро ташқи савдо ўсиб бормоқда ва меҳнат миграциясини тартибга солиш бўйича тизимли воситалари яратилмоқда.

1084
Контрольно-пропускной пункт на границе

Бу урушдан ҳеч кимга наф йўқ: эксперт Арманистон ва Озарбайжон можароси ҳақида

304
Озарбайжон Арманистон армиясининг таянч пунктига зарба берганини маълум қилди. Давлат замонавий ривожланиши институти директори Дмитрий Солонников можаронинг сабаблари ва унинг оқибатлари ҳақида ўз фикрларини билдирди.

Озарбайжон Қуролли кучлари Арманистон қуролли кучлари таянч пунктига зарба берди, душанба кунига ўтар кечаси чегарадаги вазият кескинлигича қолди. Бу ҳақда берди РИА Новостига Озарбайжон Мудофаа вазирлиги матбуот хизмати маълум қилди.

Аввалроқ Арманистон Мудофаа вазирлиги Озарбайжон душанба куни эрталабдан Арманистон позицияларини артиллерия қуролларидан ўққа тутишни бошлаганини маълум қилган эди. Вазирлик раҳбари шахсий таркибга вазмин бўлишни буюрди.

Жанглар икки мамлакат чегарасидаги Товуз тумани ҳудудида 12 июль, якшанба куни бошланди. Озарбайжон Мудофаа вазирлиги талқинига кўра, ҳарбий позициялар Арманистон қуролли кучлари бўлинмалари томонидан ўққа тутилган. Шу билан бирга, Арманистон томони Озарбайжонни таянч нуқтасини эгаллашга уринишда ва чегарани бузишда айбламоқда.

Sputnik радиоси эфирида Давлат замонавий ривожланиши институти директори Дмитрий Солонников можаронинг сабаблари тўғрисида ўз фикрларини билдирди.

“Бугунги кунда иккала томон учун жиддий тўқнашувлардан ҳеч қандай маъно йўқ. На Арманистонга, на Озарбайжонга кенг кўламли урушни бошлашни фойдаси бор. Менимча, гап қўмондонликнинг қуйи бўғинидаги бирон бир келишмовчилик ҳақида кетмоқда. Балки бунга қачонлардир кузатувчилар аниқлик киритишлари мумкин бўлади. Ҳозирда ЕХҲТ ушбу масалани ўрганишда фаол иштирок этмоқда”, - деди Дмитрий Солонников.

У томонларнинг бир-бирига нисбатан билдирган айбловларига изоҳ берди.

“Чегарани бузиб ўтиш - бу жиддий ҳарбий амалиёт. Бу ерда айтилишича эса, бир неча киши УАЗ автомашинасида чегарани кесиб ўтишга уринганлиги айтилмоқда. Бу ҳақиқатан рўй берган бўлса, бу шунчаки маҳаллий ҳарбийлар томонидан уюштирилган безорилик, провокация ёки аҳмоқликдир. Ёки бошқа версия ҳам бор: Озарбайжоннинг позицияларига қарата ўт очилиши - бу ҳам қандайдир маҳаллий вазият. Буларнинг барчаси албатта текширилади, аммо бу Бош штаб юқори идораларида режалаштирилмаганлиги аниқ”, - дейди эксперт.

Унинг фикрига кўра, томонлар жиддий тўқнашувларнинг олдини олишлари мумкин.

“Ўйлайманки, иккала томон ҳам ушбу можаронинг оқибатларини минималлаштиришга ҳаракат қилади. Сўнг улар ЕХҲТ орқали жорий кескинлик манбасини топишга ҳаракат қиладилар. Катта урушдан ҳеч кимга наф йўқ, шунинг учун можаро янада кучайишига йўл қўймайдилар”, - дея хулоса қилди Дмитрий Солонников.

304
Flagi USA i UE w Brukseli

Вашингтон Европани ростакамига жазолашга қарор қилди

544
(Янгиланган 20:15 13.07.2020)
АҚШ ва Европа орасида узоқ йиллар давомида вужудга келган эски можаро ҳозирги кунга келиб кўп миллиард долларлик ўзаро молиявий зарбаларга олиб келди.

Дональд Трамп маъмуриятининг Facebook, Google ва Amazon каби Американинг ИТ-гигантлари ўртасидаги барча зиддиятларга қарамай, АҚШ президенти Америка корпорацияларининг даромадларини Европа солиқчиларидан ҳимоя қилиш мақсадида АҚШ ва Европа Иттифоқи ўртасида сақланиб қолган трансатлантик бирдамлик ва яхши ният қолдиқларини қурбон қилишга тайёр бўлди, деб ёзади РИА Новости муаллифи.

Узоқ йиллар давомида вужудга келган эски можаро ҳозирги кунга келиб кўп миллиард долларлик ўзаро молиявий зарбаларга олиб келди - Европа Иттифоқи ўнлаб йиллар давомида ЕИда солиқларни тўламасдан ишлаб келган Америка корпорацияларини «сиқувга олмоқчи”, АҚШ эса минимал молиявий суверенитетни қўлга киритишга уринишлар учун Европа Иттифоқини жазоламоқчи. Трамп жамоасига тан бериш керак - уларнинг қасоси аниқ нуқтали бўлиб чиқди, яъни Европанинг озодлик сари қадами ғояси аниқ муаллифи ва умуман олганда “АҚШнинг Европа колонияларида” фаолият юритаётган Американинг ИТ-бизнеси  аслида, солиқ тўлаши кераклиги фикрини илгари сурган “безбет” аниқланди ва бу аниқланишдан кейин Американинг жавоб чоралари кўрилди.

“Google, Facebook ва Amazon солиғи” муаллифи ва илҳомлантирувчиси сифатида Европани дунё кучи кутби сифатида қайта тикланиши ҳақида кўп гапириш иҳлосманди ва Франция президенти Эммануэль Макрон ва Оқ уйнинг қайноқ қўли остига тушиб қолган компаниялар рўйхатидагилар бўлиб чиқди, бу рўйхат эса Елисей саройига максимал даражада ноқулайлик келтирувчи зарба бериш мақсадида тузилган.

Америка CNBC  молиявий телеканалининг хабар беришича:

АҚШ люкс сегментда ишлайдиган айрим маҳсулотларга юқори божларни киритиши мумкинлигини эълон қилгандан Франция компанияларининг акциялари нархи тушиб кетди.

Январ ойи охирида жорий этилиши мумкин бўлган янги тарифларга мувофиқ, АҚШ Савдо ваколатхонаси Франциядан бундай товарларни олиб киришда 100% гача бож ундириши мумкин бўлади. Тахминий миқдор (янги божлар жорий этилиши мумкин бўлган импорт - таҳр.) 2,4 миллиард долларни ташкил этади. Француз акцияларининг пасайиши Louis Vuitton, Hennessy, Hermes, Christian Dior, Gucci, Yves Saint Laurent и Balenciaga брендларига эгалик қиладиган компанияларга таъсир қилади”

“Юз фоиз – бу анчагина катта миқдор”, - дейди Американинг The Wall Street Journal нашрига Chanel уйи президенти Бруно Павловский. “100 % бу тариф эмас, бу - жарима”, - дея қўшимча қилди у.

Таъкидлаш жоизки, Америка амалдорлари воқеалар ўз версиясини тақдим этиб, аслида бу вазиятда ЕИдаги Америка компанияларини камситмоқчи бўлган Макрон айбдор деб таъкидлайдилар. Бу айблов ҳатто одатда ватанпарвар бўлган Америка ОАВларида ҳам маълум бир шубҳаларни келишига сабаб бўлди.

“АҚШда Франция солиқ тузилмаси Facebook, Google ва Amazon каби АҚШнинг йирик интернет-компанияларига нисбатан адолатсиз иш тутмоқда деб ҳисоблашади. Шунга қарамай, бошқа давлатлар ҳам тобора ўз бозорларида миллиардлаб долларлар топаётган фирмалардан даромад олиш йўлларини изламоқда”, - дея хабар беради Politico нашри.

Трамп томонидан қасос воситасини танлаши, эҳтимол, “французча люкс” ўзига хос ишончлилик ороли ва инвесторлар учун хавфсиз бошпана ҳисобланганлиги билан боғлиқ, чунки инвесторлар фақат энг бадавлат истеъмолчилар билан ишлайдиган француз компаниялари, коронавирус эпидемияси таъсиридан ва савдо урушлари ҳавфидан идеал даражада ҳимояланган, деб ҳисоблашган.

Франция эпидемияга қарши кураш чораларини кўриши сабали чуқур иқтисодий инқирозга шўнғишининг қора фонида, люкс компаниялари аллақандай нур ва умид манбаи, шунингдек ўз анъанавий саноати билан Германия ёки Хитой билан рақобатлаша олмайдиган мамлакат бўлиб, аммо халқаро майдонда қанақақадур рақобатдош устунликка эга бўлиши тимсоли бўлиб кўриниб турган эди. Агар мақсад Франция президенти маъмуриятини қўрқитиш ва умуман Европа солиқ сиёсатига таъсир ўтказиш бўлса, унда бу тимсолни оёқ ости қилиб, ушбу компанияларни Америка бозорига кириш имкониятидан маҳрум қилиш яхши фикрдир.

Французлар ўзини принципиал тутиб Америка компанияларига солиқ жорий этишлари мумкин (ҳеч бўлмаганда миллий даражада), аммо, дейлик, немис амалдорлари, масалан, немис автомобилларини экспорт қилишда “100%лик тариф” га дуч келган ҳолда, умумевропа солиғини жорий этилишини қўллаб-қувватлармикин, -  бу жуда катта шубҳа остида.

Бошқа томондан, бу ҳолатда гап фақатгина иқтисодий можаро ҳақида кетмаяпти. Бу баҳс Европалик сиёсатчиларнинг ўз мавқеи устидан кетаётган баҳс. Муайян ҳудуднинг ҳақиқий эгалигини кўрсатадиган ҳал қилувчи омил, бу - маҳаллий ишбилармонлар солиқни кимга тўлаши масаласи. Ушбу солиқларни жорий қилиш ва ундириш ҳуқуқига эга бўлган шахс муайян ҳудудда ҳокимият эгасидир. Тарихда шундай вазиятлар бўлганки, баъзи чет эллик савдогарлар ёки тадбиркорлар бирон бир мамлакатда божсиз ва солиқсиз савдо қилиш ёки хизмат кўрсатиш ҳуқуқини олган, аммо бу фақат урушда ютқазганида ёки шунчаки ҳарбий куч ишлатилиши таҳдиди остида таслим бўлишнинг маълум шартларига имзо чеккан тақдирдагина юз беради.

Шунга мос равишда, Америка компаниялари Франциянинг онлайн реклама ва интернет-савдолари бозорида етакчи иштирокчисига айланганида, улар француз компанияларидан миллиардлаб евроларни олишади (бир вақтнинг ўзида ҳар қандай француз бизнесини ўз маҳсулотларини интернетда самарали реклама қилишдан маҳрум қилиб, уларни “ўлдириш” имконига эга бўлади), шу билан бирга француз бюджети бир тийин ҳам ололмайди, яъни бу Франция АҚШнинг мустамлакаси ёки ҳеч бўлмаганда тўлиқ иқтисодий суверенитетга эга эмаслигини англатади. Ва уч фоизли арзимаган солиқни жорий қилиш қарори - шунчаки бюджетни тўлдириш истаги эмас, балки ўз мустақиллигини тиклашга уриниш холос.

Шуниси эътиборга лойиқки, Трамп маъмуриятининг Францияни жазолаш ҳаракатини Республикачилар қаторида, Демократик партияси ҳам қўллаб-қувватлаганди. Бу Россия учун жуда яхши янгилик, айниқса француз сиёсатчиларида тўсатдан ўз ғурури ҳисси пайдо бўлса.

Ўтган сафарги таҳдидларга жавобан, Франция ва ҳатто Германия ҳукумати вакиллари ҳеч бўлмаганда олға қадам босиб ва мустақил иқтисодий сиёсат юритиш ҳуқуқини ҳимоя қилишга тайёр эканликларини намойиш этдилар.

Агар вазият ушбу сценарий бўйича давом этаверса, АҚШнинг кузги сайловларида ким ғолиб бўлишидан қатъи назар, Вашингтон-Париж ва Вашингтон-Берлин йўналишларида муносабатлар янада ёмонлашиб боради. Яқин келажакда америкалик истеъмолчи Chanel атирига ёки Hermes сумкасига контрабанда ёрдамида эришадиган бўлса ва европаликлар Америка ижтимоий тармоқларига альтернатива излашга мажбур бўлишса, бу жуда кулгили ҳолат бўлади. Иқтисодий деглобализация ниҳоллари ўрнатилган халқаро алоқалар асфальтини ёриб чиқмоқда.

Жорий глобаллашган иқтисодиёт тизими мос келмаётган давлатлар учун бу ўтмиш хатоларини тузатиш ва деглобализацияга дуч келган келажакда янада қулай мавқега эга бўлиш учун сўнгги ва жиддий имкониятдир.

544
Женщина спит. Иллюстративное фото

Шифокор кондиционер бўлмаса жазирамада қандай ухлаш кераклигини айтди

6
Шифокор Алена Максимова кондиционер бўлмаса жазирамада қандай ухлаш кераклиги юзасидан тавсиялар берди.

ТОШКЕНТ, 14 июл — Sputnik. Россия сомнологлар жамияти аъзоси, шифокор Алена Максимова "Звезда" телеканалига берган интервьюсида кондиционер бўлмаганда жазирама ҳаво вақтида қандай ухлаш кераклигини айтди.

“Ётоқхонада ҳаво намлагич ортиқчалик қилмайди. Агар намлагич бўлмаса, унда совуқ сув билан тоғорани қўйиш мумкин. У хонани совутмайди, аммо қўшимча намлик пайдо бўлади. Аммо кондиционер - бу ҳолатда энг яхши вариант”, - дейди Максимова.

Унинг сўзларига кўра, кондиционер бўлмаса, ётоқхона қизиб кетмаслиги учун парда ва ойналарини ёпиш керак.

Мутахассис шунингдек, иссиқ ҳавода кўрпасиз ухлашни маслаҳат берди, ёхуд зиғир ёки пахта чойшабидан фойдаланиш зарур. Унинг сўзларига кўра, ҳаддан ташқари иссиқ ҳавода синтетик матодан тайёрланган кўрпадан фойдаланиб бўлмайди, чунки унда тери ёмонроқ нафас олади.

6