Флаги России и Узбекистана

Россия Ўзбекистон: иқтисодий ўсишнинг умумий векторлари

1100
Постсовет тадқиқотлари маркази сектор мудири (ИМЭМО РАН) Елена Кузьмина - Sputnik Ўзбекистон учун.

Россия-Ўзбекистон иқтисодий муносабатлари доимо самарали ва ўзаро манфаатли бўлиб келган. Тошкент ўзоқ йиллардан буён МДҲ мамлакатлари орасида Россиянинг тўртинчи савдо шериги ҳисобланади, бу Ўзбекистон иқтисодиёти ҳажмига мос келади.

Ўзбекистонда 2016 йил охирида янги тараққиёт стратегияси қабул қилингандан сўнг, томонларнинг иқтисодиётнинг турли соҳаларида янада фаол ўзаро ҳамкорлиги бошланди.

Агар олдин ёқилғи-энергетика соҳаси ҳамкорлик устувор бўлган бўлса, энди бугун Москва ва Тошкент ўртасидаги икки томонлама алоқалари турли йўналишларда олиб борилмоқда.

Россиянинг Ўзбекистон иқтисодиётига киритилган инвестициялар ҳажми 2018 йилда 9 млрд долларни ташкил қилди.

2018 йилда октябрда биринчи минтақалараро форум доирасида 800 та умумий қиймати 27 млрд долларлик савдо-инвестиция битимлар ва меморандумлар имзоланди.

Улардан катта қисми – инвестиция битимлари (20,8 млрд доллар), яна 6,2 млрд долларлик савдо шартномаларидир. Ўзбекистонда 79 та янги қўшма корхоналар, 23 та савдо уйлар ва 20 та логистика марказлари ташкил қилинади.

Энергетика

Энг йирик инвестициялар ҳали ҳам Ўзбекистон нефть ва газ саноатида амалга оширилади.

Хусусан, “Лукойл” 15 йиллик иш фаолияти давомида Ўзбекистонга 8 млрд доллар инвестиция киритди ва яқин йиллар ичида амалдаги лойиҳаларни ривожлантириш учун 2 млрд долларни киритади. Маблағлар Гиссар ва Қандим конларида қазиш ишлари даражасини ушлаб туришга йўналтирилади.

Таъкидлаб ўтиш керакки, Россия компанияси нафақат геология-қидирув ва қазиш ишлари билан шуғулланади, балки газни қайта ишлаш йўналишида иш олиб боради. 2018 йил апрелда компания Қандим газни қайта ишлар мажмуасини ишга туширди.

Россиянинг бошқа компанияси – “Газпром” Ўзбекистонда 2006 йилдан бери фаолият олиб боради ва Ўзбекистон ёқилғи-энергетика соҳасига 400 миллион доллардан ортиқ маблағни инвестиция қилди.

2018 йил октябрида Gazprom International ва Ўзбекистон Шарқий Устюртдаги кон бўйича 25 йиллик муддатга битим имзолади. Бу лойиҳа “Газпром” ва “Ўзбекнефтегаз” ўртасидаги 10 йиллик муносабатларининг мантиқий ривожланиши бўлди. Умумий инвестиция ҳажми 700 миллион доллар даражасида режалаштирилди.

Углеводород ва шиналар

Бугунги кунда Ўзбекистон углеводородларни қайта ишлашга жиддий эътибор қаратмоқда. Бу нафақат экспорт даромадларини оширади, балки ресурс ҳаражатларини қисқартиради.

Ушбу соҳада ҳам Россия компаниялар билан келишувлар имзоланди.

Хусусан, “Газпромбанк” Шўртан газ кимё корхонасида тозаланган метан базасида синтетик суюқ ёқилғи ишлаб чиқаришни яратиш лойиҳасини молиялаштирди, шу жумладан, Россиянинг "Криогенмаш" компанияси томонидан ҳаво тозалаш қурилмалари экспорт қилиниши учун маблағ ажратди.

Тошкент халқаро аэропортида ҳаво кемаларга хизмат кўрсатишга мўлжалланган замонавий ёқилғи қуйиш мажмуаси қурилмоқда. Қурилиш буюртмачиси ва келгусида эксплуатация қилувчи Россия-Ўзбекистон қўшма корхонаси - Jizzakh Petroleum бўлди.

Ўзбекистон ҳукумати Ангрендаги резинатехника заводини шина ишлаб чиқариш билан шуғулланадиган Россия “Татнефть” компаниясига ишонарли бошқарувига берди.

Заводни ривожлантириш бўйича қабул қилинган дастурга мувофиқ компания маҳсулотларни ишлаб чиқариш қувватлар ва номенклатурани кенгайтириш билан шуғулланади. Завод ишчилари малака ошириш учун  “Татнефт” компанияларига юборилади. Ишлаб чиқариш кенгайиши Ўзбекистон авто йирик корхоналари - GM Uzbekistan ва Самарқанд автозаводларини тўлиқ шина билан таъминлаши зарур.

“Атом” кадрлари ва металлургия

Ҳамкорликнинг энг муҳим янги соҳаси атом энергетикаси бўлди. 2018 йил сентябрда Россия ва Ўзбекистон ўртасида республикада атом электростанцияни қуриш тўғрисида ҳукуматлараро битим имзоланди.

Россия лойиҳаси иккита энергоблокларни яратишни кўзда тутади. Биринчиси 2028 йил охиригача эксплуатацияга киритиш режалаштирилган.

АЭС қуриш ҳақида битим нафақат лойиҳанинг техник ва молиявий параметрларини ўз ичига олади, балки бўлажак станция учун кадрларни тайёрлаш масаласини ҳам назарда тутади. Жумладан, республикада Москванинг муҳандислик-физика институтининг филиали очилиши ҳақида гап боради.

Ҳозирги вақтда Москва ва Тошкент ўртасида тоғ-қон саноати ва металлургия тармоқларида ҳамкорлик жадал ривожланмоқда. Урал тоғ-металлургия компанияси Тебинбулоқ қон конида лойиҳани амалга оширмоқда. Инвестиция ҳажми 1,5 млрд долларни ташкил қилади.

Россиянинг бир неча етакчи компаниялари қурилаётган Тошкент металлургия заводига ускуналарни етказиб беришмоқда. "Уралкран", "Энергоавангард", "Веза", "Промтрейдимпекс", "Южно-Уральский весовой завод" ва "Пермглавснаб" корхоналари билан шартномалар имзоланган.

Россия "Тяжмаш" компанияси Тошкент вилоятида Ёшлик-I конида мис қайта ишлаш мажмуасини қуриш лойиҳасини амалга оширмоқда. Бу биргаликда амалга оширилаётган лойиҳаларнинг кичик бир қисмидир.

Ёғочдан тортиб машиналаргача

Мамлакатлар агросаноат, тўқимачилик, қишлоқ хўжалиги машинасозлик ва бошқа соҳаларда ҳамкорликни ривожлантирмоқда.

Иқтисодий ҳамкорликнинг ўсиши шароитида ўзаро савдо кўрсаткичлар ўсиб бормоқда.

Россия ва Ўзбекистон ўртасида ташқи савдо ҳажми 2018 йилда 20 фоизга ўсди ва 4,383 млрд долларни ташкил қилди.

Россия республика олиб кирган асосий товарлар темир, пўлат ва улардан тайёрланган маҳсулотлар, нефть, ёғоч ва ундан тайёрланган маҳсулотлар, шунингдек машиналар, механик қурилмалар.

Ўзбекистон Россияга асосан пахта, тўқимачилик маҳсулотлар, пластмасса ва ундан тайёрланган маҳсулотлар, мева-сабзавотлар импорт қилинган.

Миграциянинг “ёруғ томони”да

Томонлар катта эътибор қаратадиган яна бир муҳим йўналиш - меҳнат миграциясидир.

Россия ИИВнинг маълумотларига кўра, 2018 йилда 4,5 миллион Ўзбекистон фуқаролари миграция ҳисобига олинган.  Меҳнат мигрантларининг ватанига пул ўтказмаларининг (фақатгина банк тўлов тизимлари орқали) миқдори эса 4,08 млрд долларни ташкил қилди.

Россия ва Ўзбекистон миграция оқимини тартибга солиш, уни соядан чиқаришга ҳаракат қилмоқда.  

Бугунги кунда Россиянинг қатор вилоятларида Ўзбекистондан меҳнат мигрантларини саноат объектлари ва қурилиш лойиҳаларига расмий таклиф қилиш дастурлари амал қилади.

Ушбу дастурларнинг кўрсаткичлари Ўзбекистон вилоят ҳокимлари даражасида келишилган. Масалан, бундай битим Санкт-Петербург, Ленинград вилояти ва Самарқанд вилояти билан амал қилади.  

Умуман олганда, Россия - Ўзбекистон иқтисодий муносабатлари республика иқтисодиётига Россия инвестицияларининг сезиларли ўсиш, қўшма ишлаб чиқаришни кенгайтириш, янги саноат соҳаларини яратиш билан тавсифланади.

Бундан ташқари,  ёқилғи-энергетика соҳасидаги ҳамкорликнинг юқори суръатлари сақланиб қолмоқда, ўзаро ташқи савдо ўсиб бормоқда ва меҳнат миграциясини тартибга солиш бўйича тизимли воситалари яратилмоқда.

1100

Хитой қашшоқликни фалсафа ёрдамида енгдими?

240
(Янгиланган 20:05 25.11.2020)
Яқинда Хитой ОАВлари 2020 йилда Хитойнинг энг сўнгги 9та уезди қашшоқ уездлар рўйхатдан чиқарилганини ва Хитой қашшоқликни енгганини хабар қилган эди.

Дунёда энг кўп сонли аҳолига эга бўлган ушбу мамлакат бунга қандай эришгани ҳақида Дмитрий Косырев мақоласида танишинг. 

Маълум бўлишича йил бошида қашшоқ уездлар сони 832та бўлган. Уларнинг аксарияти  Синьцзян, Сычуан ва бошқа провинцияларда жойлашган. Ушбу маълумотларни БМТ озиқ-овқат дастури эксперти доктор Маттиас Холуорт ҳам тасдиқламоқда. Унинг айтишига кўра, сўнгги йилда дунёда енгилган қашшоқлининг 70 % Хитойга тўғри келади. Жами ҳисобда Пекин 700 мингдан ортиқ кишиларни қашшоқликдан чиқарган.

Хитойча қашшоқлик ўзи нима?  

Хитой иқтисодчилари рақамлари миқёсида бу шундай кўринишга эга – йилига 11487 юандан (1740 $) кам даромад олган киши қашшоқ ҳисобланади. Бундан кўпроқ даромад оладиганлар эса – оддий камбағаллар ҳисобланади.  Энди Хитой қашшоқлик билан эмас – камбағаллик билан курашади.

Кимгадир бу рақам жуда кам кўриниши мумкин, лекин хитойлик мутахассислар мамлакатдаги озиқ-овқат ва истеъмол моллари, турар жой харажатлари ва бошқалардан келиб чиққан ҳолда қашшоқ бўлмаслик учун қанча даромад олиш кераклигини ҳисоблаб чиқишган.

Foreign Affairs ёзишига кўра, АҚШ экспертлари бўлса, “Хитой олдида қиладиган ишлари ҳали кўп” деб ҳисоблашмоқда. Албатта уларнинг гапида ҳам жон бор. Ривожланган давлат миқёсида бу рақамлар жуда кам кўринади.

Лекин, Хитой тажрибасига диққат билан назар солганда қизиқ ва намунали манзаралар гувоҳи бўлиш мумкин. Албатта ушбу услубларнинг айримлари фақат Хитойга хос бўлиши мумкин.

Хитой тажрибаси 

Хитой харитасига диққат билан назар солганда энг камбағал вилоятлар йирик саноат ва бизнес марказларидан узоқ бўлган, тоғли ва етиб бориш қийн бўлган ҳудудларда жойлашганини кўриш мумкин. Ушбу ҳудудларда камбағалликни енгишнинг энг самарали чораси, бу у ерга йўл қуриш бўлган.

Ундан ташқари ресурслардан самарали фойдаланиш услублари ўйлаб топилган. Масалан “гуруч – балиқ” услуби. Яъни гуруч экишда фойдаланиш режалаштирилган сув ҳавзаларида дастлаб балиқ чавоқлари етиштирилган.

Учинчидан, Хитойда муаммони ўз номи билан аташ ўринли деб топилган. Масалан, қашшоқ оила учун қуриб берилган уйда “қашшоқ хўжалик” деган ёзув бўлган. Бу уларни камситиш мақсадида эмас, балким уларга кўрсатилган ёрдам, қашшоқликни енгишда қўлланилаётган услублар самарадорлигини ўрганиш мақсадида қилинган. Ана шундай хўжаликлар яхши ривожланиб кетганда, қўшнилар келиб унинг иш услубини ўрганган.

Умумий қилиб айтганда бугун биз Хитой ҳукуматининг нафақат сўнгги 40 йиллик ҳаракатлар стратегияси натижасини, балким хитой халқининг 1000 йиллик тарбияси, жамиятда яккхонликни тарғиб қилиш эмас, балким муаммоларни биргаликда енгиш фалсафаси натижасини кўрмоқдамиз.

Олдин Хитойда вазият бошқача эди. Мао Дзе Дун даврида даромад барчага тенг бўлинар эди, ҳамма бир хил – камбағал яшарди. Ҳозир бўлса – у ерда ёрдам ўрнига, кишиларга ўзлари кўпроқ даромад олишлари учун имкон яратилмоқда.

АҚШ фалсафаси

Яқинда америкалик журналистлардан бири Женет Дейли  Хиллари Клинтоннинг машҳур цитаталаридан бирини эсга олганди. Клинтон “Американинг аксарият аҳолисини— basket of deplorables, яъни бир тўплам ахлат”, деб атаган эди. Ўшанда унинг ушбу сўзлари давлатдан ёрдам пули ва турли нафақа оладиганларни умуман аҳолининг камбағал қисмини хафа қилган эди. Улар орасида ҳам демократ ҳам республикачи бўлган. Байден ушбу хатони такрорламаслик учун жуда эҳтиёткор ҳаракат қилди.

Умуман америкада аҳоли фалсафаси шундай: у ерда барча ўз ҳаётини камбағалликда бошлайди, кейин яхши ишласа – бой бўлади. Агар бирор киши камбағал бўлса – демак айб ўзида. Уларга давлат ёрдам бериб туради, айниқса сайловлар олдида ана шундай қатламга муносабатлар фаоллашади. Чунки номзодларга овоз керак.

Англияда ҳам саноати эскириб қолган шаҳарлар, эскин конлар – керак бўлмай қолганда бутунлай унутиб юборилган эди. Ҳеч ким у ерда ишсиз қолган фуқарларга ёрдам беришни ўйламаган эди.

Журналист  Женет Дейли аҳолининг камбағал қисмини унутиб қўймаслик, муаммоларига жиддий қараш керак деб ҳисоблайди.

240

Байден АҚШни Европа қўғирчоғига айлантиради

670
Европа Кенгаши раҳбари Чарльз Мишель ЕИ номидан Жо Байденга "мустаҳкам трансатлантик иттифоқ"ни тиклашни таклиф этди.

Ирина Алкснис

Агар у Оқ уйга кўчиб кирса (воқеалар ривожига қараганда, бу ҳолат тобора муқаррарлиги кўринмоқда), бундай истакнинг амалга ошиши учун етарлича асос бор. АҚШнинг эҳтимолий давлат котиби сифатида "вашингтон ботқоғи" ва "глобал альянслар ҳимоячиси"нинг рафинадланган маҳсули бўлмиш - Энтони Блинкен номзоди кўрсатилиши ўзига хос рамзга эга.

Ғарбий Европа АҚШ президенти ролида айнан Жо Байденни кўришдан шод бўлиши - ЕИ етакчилари бир-бирини ортда қолдириб Байденни сайловдаги ғалабаси билан табриклай бошлаганларида, ГФР эса "яна тўрт йил Трамп билан ишлашни истамаслигини" тан олганидаёқ аён бўлган эди.

Шу билан бирга, Европа нега Штатлар раҳбари сифатида глобалистларни - ўша, бир қутбли дунёда шак-шубҳасиз Вашингтон етакчилигидаги ҳолатга қайтиш ғояси билан ёнувчи глобалистларни кўришни афзал билаётгани - тушунарсиздир.

Ахир Кўхна Дунёдаги тобора фаоллашиб бораётган суверенлашиш ва океан орти сюзеренидан ярим вассал тобеликдан халос бўлишга интилиш бир қарашда ушбу истакларга зиддек кўринади.

Шу ерда, Европада ўз давлатларини Штатларга қурбонликка келтиришга тайёр америкапараст кучлар қўли устун келганлигини тахмин қилиш мумкин эди. Аммо фактлар бунинг аксини кўрсатмоқда. Мисол учун, Германия ҳукумати АҚШда "Шимолий оқим - 2"га қарши ишлаб чиқилаётган  экстерриториал санкцияларни мақбул кўрмаслиги бўйича қарашларини навбатдаги бор тасдиқлади.

Шу тариқа, Европа ўз манфаатларини ҳимоя қилиш ва ўз геосиёсий ролини кучайтириш бўйича линиясини олдинга суришда давом этмоқда, бироқ шу билан бирга Вашингтонда ҳокимият тепасига қайтиши назарияда - мутлақо номаъқбул бўлган кучларни қайтишини жуда ишқибозлик билан қўллаб-қувватламоқда.

Ушбу ғалати зиддиятлар жумбоғига жавобни тўрт йил олдинги воқеаларда изламоқ керак.

Оқ уйга келгач, Доналд Трамп АҚШ иштирокидаги кўплаб тайёрланаётган ва ҳатто имзоланган халқаро шартномалардан воз кечган эди. Ўша пайтда жуда салбий обрўга эга бўлган машҳур Трансатлантик савдо ва инвестиция шериклиги битими бошига ҳам шу кунлар тушган эди. Алармистлар бу битим ёрдамида Америка Европа ресурсларини ўз фойдасига сўриб олиши ҳақида огоҳлантирган эдилар.

Аммо, ўз президентлиги йилларида ҳар қандай имкониятдан ўз давлати учун иқтисодий даромад олишда фойдаланган Трамп, Америка учун бир қарашда узоқ йиллар давомида "олтин тухумларни" қўйиши керак бўлган "товуқ"дан ҳеч бир иккиланишсиз воз кечди. Боз устига, ушбу битимларнинг барчаси аслида Қўшма Штатлар учун ўта фойдасизлигини кўплаб маротаба такрорлади.

Бизнесда катта тажрибага эга бўлган зўр ватанпарварга ишониш мумкин, деган гумон йўқ эмас.

Бу ерда энг катта англашилмовчилик - глобалистларда (шу жумладан, америкалик глобалистларда ҳам) миллий йўналтирилган манфаатлар бор, дея ғафлатда қолиш бўлса керак. Улар учун Қўшма Штатлар бош эмиссия маркази ва сайёранинг энг қудратли армияси сифатида фавқулодда муҳим бўлиши мумкин. Аммо, аҳолиси 330 миллионга яқин улкан давлат ўз-ўзидан бу ўта оғир юкдир, унга бирон нима тикиш ва унинг муаммоларини ҳал қилишдан кўра уни "ҳисобдан чиқариш" осон, ахир.

Аммо глобалистларнинг дунё фуқаролари сифатидаги асл манфаатлари ва сентиментал туйғулари бутунлай бошқа жойлар билан боғлиқ бўлиши мумкин. Худди ўша Энтони Блинкен болалигининг аксарият қисми Парижда ўтган ва унинг шахс сифатида шаклланишига европалик ўгай отасининг таъсири кучли бўлган. Демак, унинг давлат котиби сифатида қай вақтгача фақатгина АҚШ миллий манфаатларини ўзига дастуриламал қилиши тўғрисида шубҳалар табиийдир.

Бундай манзарада Европа позицияси ўзига хос маъно касб этади. У сўнгги ўн йилликлар давомида ўз илдизидан ажралган олис америка давлати билан ҳамкорлик ўлароқ ўз мақсадларига эришишга ўрганди - аммо шу билан бирга "озод дунё етакчиси" ва "ягона қудратли держава" олдида бажарилиши шарт бўлган рамзий реверансларни ҳам канда қилмади. Биргина Эрон ядровий битимини олайлик, уни кўпинча Обама президентлигининг энг йирик ғалабаларидан бири деб аташади, аммо Европа Иттифоқи бу битимдан Қўшма Штатларга нисбатан кўпроқ манфаатдор эди.

Бундан ташқари, ЕИ ҳали ҳам кўп жиҳатдан Штатларга муҳтож. Хусусан, Европанинг ўз армиясини - бугунги кундаги каби кучни имитация қилгувчи эмас, балки реал ҳарбий кучга эга армияни яратишга бўлган кучли чиранишлари - ножиддий кўринмоқда.

Ушбу маънода америкаликларга муқобил мавжуд эмас ва яқин келажакда кўзда тутилмаган ҳам. Аммо Трамп Кўхна Дунёни ўз ҳарбий "соябони" учун энг юқори ставкада пул тўлаттиришга қатъий қарор қилган эди, "Вашингтон ботқоғи" билан эса Брюссел ва Берлин яхшиликча келишувга эришиш имкониятига эга бўлмоқда.

Қолаверса, Россияга нисбатан - геосиёсий, иқтисодий ва ўша, ҳарбий соҳаларда тош босиш учун ҳам - ЕИ аввалгидек, керак. Акс ҳолда Москва ғарбий йўналишда жуда қулай шарт-шароитларга эга бўлмоқда, бу эса Ғарбий европа пойтахтларини хурсанд қилмайдиган янгилик.

Натижада парадоксал ҳолат юзага келмоқда: Европа кўпчилик кўз ўнгида АҚШ учун сарфланадиган материал бўлиб кўринган бир вақтда, аслида америкаликлар ачинишга кўпроқ лойиқ, сабаби, Штатларнинг Европа фитнаси ва ўз элиталари хоинлиги қурбонига айланиш имконияти тобора ошиб бормоқда.

670

Россия Қозоғистондаги полигонда янги ракетани синовдан ўтказди

0
(Янгиланган 14:25 26.11.2020)
Ракета синовлари Қозоғистондаги “Сари-Шаган” полигонида ўтказилди. Россия Мудофаа вазирлиги бу ҳақда видео лавҳа тақдим этди.

"Янги ракетага қарши ракета ўз хусусиятларини ишончли тасдиқлади, жанговар экипаж шартли нишонга белгиланган аниқлик билан зарба бериб, вазифани муваффақиятли бажарди", - дейилган Мудофаа вазирлиги хабарида.

Сўнгги марта октябр ойининг охирида айнан шу полигонда янги қурол синовидан ўтказилгани ҳақида хабар берилган эди. Бунгача, 2019 йилда ва 2017-2018 йилларда ракета учирилганди.

0