ВДНХдаги "Ўзбекистон" павильони ўзида қандай синоатни мужассам этган

1476
(Янгиланган 01:44 30.06.2019)
Sputnik мухбири ВДНХдаги собиқ "Ўзбекистон ССР" павильони қандай реставрация қилинаётганини ўз кўзи билан кўрди.

Жорий йил ВДНХдаги №66 павильон (собиқ "Ўзбекистон ССР" павильони) яна Ўзбекистонга қайтади. Худди шундай қарор Урганчда ўтказилган РФ ва Ўзбекистон ҳукуматлари раҳбарлари учрашуви вақтида қабул қилинди ва Москва мэрияси ҳамда Тошкент ҳокимлиги ўртасида шартнома билан мустаҳкамлаб қўйилди.

Муддатсиз ижара Ўзбекистонга, ВДНХда ўз ваколатхонасини тиклашга қарор қилган бошқа собиқ иттифоқи давлатлари сингари, йилига 1 рубльга тушади.

Ҳозирда тарихий бинода мураккаб реставрация ишлари олиб борилмоқда. Sputnik мухбири бу ишлар якунига етиб қолай дедими-йўқми, билиш учун воқеа жойига йўл олди.

Ишлар шипгача...

Собиқ "Ўзбекистон ССР" павильони — маданий мерос объекти бўлиб, ВДНХдаги энг машҳур жойлардан бири - ўз фавворасига эга, ингичка устунлардан қад ростлаб турган кўркам гумбазли бинодир. Ҳозир у ёпиқ ва гўё у ерда ҳеч нарса рўй бермаётгандек туюлади. Аслида эса, бино ичида, бир неча ҳафтадан сўнг, серқуёш ва меҳмондўст республиканинг ҳақиқий бурчаги Москвада ҳам пайдо бўлиши учун ҳаёт қайнамоқда.
Архивные фото павильона №66 на ВДНХ в Москве
Из архива А. Григорова
Архивные фото павильона №66 на ВДНХ в Москве
Павильонда ўттизга яқин ишчилар меҳнат қилишяпти. Улардан бири шипга чиқиб олган ва ўн икки метр баландликда ганчкор нақш устидан улкан чангюткични юрғизмоқда. Бу жараён чангсизлантириш, деб аталади. Жимжимадор безаклар устида ҳаддан зиёд кўп чанг тўпланган - ахир шипни 1954 йилдан буён ҳеч ким тозаламаган. Бу ўта нозик ва узоқ давом этадиган жараён бўлиб, эскирган ганчларга эҳтиёткорлик билан, авайлаб муносабатда бўлиш лозим.
"Электрика ва вентиляция ишлари қолди, — дейди бош пудратчи - ЕКС компанияси томонидан лойиҳа раҳбари бўлган Дмитрий Мизин. Ишчиларимизнинг деярли барчаси малакали ишчилар, нопрофессионаллар бу ишни эплай олишмасди. Лекин қўл остимизда икки-уч нафар қора ишчилар ҳам бор. Павильонни топшириш арафасида ишчиларимиз сонини оширамиз - объектда олтмиш нафаргача одам бўлади".
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Sputnik
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Бош зал марказида янги эман паркетли қоплар жой олган. Аслида, бошида 1954 йилда ясалган полларни реставрация қилишга қарор қилинган эди, аммо бинодаги кўпсонли ўзгартиришлар туфайли у яроқсиз ҳолатга келган.
"Эскплуатациялар жараёнида тарихий паркет усти янги қатлам билан қопланган, — деб ҳикоя қилади Дмитрий Мизин. — Сўнгра — аллақандай ковролин билан, ковролин эса, ўз навбатида икки-уч қатлам ДСП қатламлари остида яширинган. Энди тасаввур қила оласизми, дарахт қай ҳолатга келганини? У қорайиб кетган, боз устига унда михларнинг излари бор эди. Қанчалик хоҳламайлик, паркетни реставрация қилишнинг имкони йўқ эди".
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Sputnik
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Павильондаги таъмирлаш-тиклаш ишлари 2017 йил охирида бошланган. Молиялаштиришни Россия Маданият вазирлиги ўз зиммасига олган, объект яқин вақтларга қадар унинг зиммасида бўлган. Деворлар, шип, колонналар, ганчлар, люстралар тартибга келтирилди.

"Биз ҳеч нарса ўйлаб топмаганмиз, — дея ҳикоя қилади ишлар буюртмачиси РОСИЗО музей-кўргазма маркази вакили Татьяна Чумакова. – Лойиҳа тарихий ҳужжатларга мувофиқ тузилган эди. Реставрация ишлари бир неча босқичда амалга оширилиши режалаштирилганди. Аввалига – павильон ичида, сўнгра фасадда ва авария ҳолатида бўлган ярим доира шаклдаги гумбазда".

Павильон № 66 на ВДНХ
Sputnik
Павильон № 66 на ВДНХ

Эндиликда, павильон Ўзбекистон томонига ижарага берилгач, реставрация ҳаражатларини Марказий Осиё республикаси ўз зиммасига олади. Бу борада павильон янги эгаларининг режалари қандайлиги ҳозирча - номаълум.

Москвадаги "Ўзбекистон" сирлари

Ушбу мажмуанинг ифтихорларидан бири - тарихий ёғоч эшиклардир. Унга мураккаб ўймакор нақш берилган. 1950-йиллар ўрталарида ушбу ноёб орнамент ўзбекистонлик икки уста томонидан павильон учун махсус яратилган. Таъмирлаш ишлари кетаётган бир вақтда улар вақтинча олиб қўйилди. Аммо устунларнинг аксарияти ва шип ганчини янгитдан яратишга тўғри келди. Бунинг учун ВДНХ архивидаги чизма ва суратлардан фойдаланилди.

Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Sputnik
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве

Ғойиб бўлган шедеврлар

Жорий йилда ВДНХ павильони саксонинчи юбилейини нишонлайди. Аввалига у бир йўла бир нечта республикалар учун бунёд этилган - Ўзбекистон, Туркманистон ва Тожикистон учун. Аммо республикалар бошқа қурилмаларни ўз тасарруфига олишган ва "айрилганлар".

"Ўзбекистон" павильони буюк архитектор Стефан Полупанов томонидан яратилган, у бу объектни икки марта қад ростлашга муваффақ бўлган.

Архивные фото павильона №66 на ВДНХ в Москве
Из архива А. Григорова
Архивные фото павильона №66 на ВДНХ в Москве

"Биринчи павильон ёғочдан эди, — деб ҳикоя қилади тарихчи Павел Нефедов. – Урушдан кейин ВДНХда барча қурилмалар обдон инспекциядан ўтказилган ва ёғоч иншоотдан воз кечишга, унинг ўрнига мукаммалроқ қурилмани бунёд этишга келишилган. Худди шу Полупанов 1954 йилда яна то бизгача етиб келган павильон муаллифига айланди.

Бу ерда пахта теримчилари ва энергетиклар ўз ютуқларини намойиш этганлар. Монументал фрескалардан бирини россиялик буюк архитекторлардан бири Константин Мельников яратган. У ўзи учун энг мураккаб бўлган йилларда, 50-йй бошларида наққошликда ўзини синаб кўрган. Улуғ Ватан урушидаги совет маршалларининг туркум крассик портретлари муаллифи - Петр Котовнинг фрескалари ҳам павильон фахри бўлган.

"Ушбу нақшларнинг бирида Чирчиқ ГЭС жилваланган бўлса, иккинчисида канал қурилиши, тахминан Қорақум канали қурилиши акс эттирилган, — деб ҳикоя қилади ёзувчи Амирам Григоров. – Кейинчалик бу нақшларнинг иккиси ҳам ваҳшийларча оҳаклаб ташланган".

Маданий қайта ихтисослаштирилиш

1960-йиллар ўрталарига келиб, "Ўзбекистон" павильони "Совет маданияти"га айланган. Тарихчи Павел Нефедов сўзларига кўра, ВДНХнинг қайта ихтисослаштирилиши республикалар мажмуаларида экспозициялар кўпинча қайта такрорланиши билан боғлиқ эди. Мисол учун, пахта терими бир йўла бир неча миллий павильонларда тақдим этилган эди. Натижада, бу каби жўғрофий тамойилдан соҳавий тамойил фойдасига тамомила воз кечилади.

Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Sputnik
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве

Қатор экспонатларнинг ғойиб бўлиши айнан шу вақтга алоқадор. Амирам Григоровнинг айтишича, ўзбек сопол буюмлари, гиламлари коллекцияси, шунингдек, машҳур ҳайкалтарошлар - Антон Лавинский ва Иосиф Чайков муаллифлигига мансуб бўлган бир нечта ҳайкаллар - пахта кўтарган пионер қиз, доира чалаётган мусиқачи изсиз ғойиб бўлган.

Шунингдек, чойхона ҳам йўқотилган. Стефан Полупанов томонидан бунёд этилган чойхона ҳатто павильондан ҳам кўркамроқ бўлган, деб айтишади. ВДНХ қайта ихтисослашгач, у бир мунча вақт ажралиб турган ва янги ансамблга мос келмагани боис, кейинчалик бузиб ташланган.

Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Sputnik
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве

Собиқ Иттифоқи барҳам топгач, савдо-сотиқ авжига чиқишига қарамай, павильон ўз юзини йўқотмасликка муваффақ бўлган. Бу ерда, табиийки асал эмас ва ҳатто мушук болалари ҳам эмас, балки қўл ҳунари ва рассомлар учун товар ҳисобланган - заргарлик буюмлари сотилган. 

2014 йилда, кўргазма мажмуасига тарихий бўлган - ВДНХ номи қайтарилгач, собиқ "Ўзбекистон" бир муддатга музей захираларидаги совет рассомлари экспозициялари учун кўргазма майдонига айланади. Аммо бино рассомчилик асарларини намойиш этишга ихтисослашмагани маълум бўлиб қолди - шиплар жуда баланд, деворлар кам, серёруғлик - галерея сифатида умуман тўғри келмас эди.

Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве
Sputnik
Реконструкция павильона № 66 ВДНХ в Москве

"Республика павильонида саноат ютуқлари ва мамлакат санъат намуналари тақдим этилишини хоҳлар эдик, — дейди дизайнер ва жамоатчи Фатима Арифжанова. – Лекин, фикримча, бу ерда бошқа республикалар павильонлари сингари савдо расталари қўйилса керак".

Ўзбекистон Москвадаги яна қайта эга бўлган қасрда меҳмонларни нималар билан ҳайратга солишини ёз фаслининг ўзидаёқ - ВДНХ юбилейи нишонланлан вақтда билиб оламиз.

1476
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Америкаликларга Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораториялар нимага керак?

93
(Янгиланган 17:38 29.05.2020)
Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. РИА Новости муаллифи буни ўрганди.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik, Галия Ибрагимова. "АҚШ бутун дунё бўйлаб, шу қатори, чегараларимиз атрофида, ҳарбий биологик фаолият олиб бормоқда", - деди Сергей Лавров КХШТ ташқи ишлар вазирлари йиғилишида. Москва узоқ вақтдан бери қўшни давлатларнинг биологик хавфсизлиги ҳақида ҳавотирда. Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. Россия расмийларининг, айниқса, Грузиядаги Лугара номидаги марказга оид саволлари кўп. Вашингтонга буларнинг нима кераги борлиги ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Қасддан чиқариб юбориш

Қозоғистонда коронавирусдан биринчи зарарланиш март ойининг бошида қайд этилди. Ҳукумат чегараларни ёпиб, фавқулодда ҳолат эълон қилди. Интернетда ушбу вирус 2016 йилда республиканинг жанубий-шарқида америкаликлар томонидан қурилган биолаборатория билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалди.

Олма-Ота Марказий реферанс-лабораторияси (ЦРЛ) Қозоғистон учун хос бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган. У Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази негизида фаолият юритади, республика Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади. У Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Қозоғистон мулки ҳисобланади. АҚШ ушбу иншоот учун 108 миллион доллар ажратган.

Вашингтон буни: минтақада АҚШ ҳарбийлари жойлашгани ва тадқиқотлар номаълум вирусли инфекциялардан ҳимояланишга ёрдам беради, дея тушунтирганди.

КХШТ, МДҲ ва ШҲТ саммитларида Москва вакиллари америкаликлар ушбу лабораторияларни Россия манфаатларига қарши ишлатишлари мумкинлигини бир неча бор таъкидлашган. Аммо Қозоғистон расмийлари маҳаллий биологлар ишига ҳеч ким аралашмаслигига ишонтиришган.

"Хорижий олимларнинг иштирок этишига фақат қўшма тадқиқотлар ўтказилганда ва грант лойиҳалари амалга оширилгандагина йўл қўйилади", - деб изоҳ берган ЦРЛ.

2018 йилда Қозоғистонда менингит билан касалланишлар сони сезиларли даражада ошди ва Олма-Отада ЦРЛдан менингококк инфекция штаммининг сизиб чиқиши ҳақида гапира бошлашди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар қасддан вирус тарқалишига йўл қўйдилар, дея жиддий ёздилар. Шу тариқа, улар гўёки лабораторияда ишлаб чиқилган бактериологик қуролнинг самарадорлигини синаб кўрмоқчи бўлган.

Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳеч қандай эпидемия йўқлигига ишонтирган. "Қозоғистонда менингит билан касалланиш ҳолати 58 та, улардан 32 таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобласак, БССТ стандартларига кўра, улар жуда паст", - деди вазирлика.

Коронавирус ҳам ўхшаш тарихга эга. Ҳокимият фитнани рад этди ва ваҳима тарқатмасликка чақирди.

Фаолиятнинг ёпиқ режими

Совет даврида Арманистон ССР Микробиология институти энг йирик микробиология маркази ҳисобланган. 90-йилларда институтнинг илмий ишланмаларига АҚШ ва Буюк Британия қизиқиш билдирди. Арманистонлик мутахассислар Ғарб мамлакатларида амалиёт ўташга таклиф этилган.

2000 йилларда америкаликлар мамлакатда бир нечта биологик лабораторияларни очишга ёрдам берди. Пулларни, Қозоғистонда бўлгани каби, Пентагон ажратган. Фақат Арманистон Касалликларни назорат қилиш ва профилактикаси Миллий марказининг ўзига модернизация қилишга ўн миллион доллар сарфланди.

Ереван, Гюмри, Ванадзор, Мартуни ва Ижеванда қурилган илмий марказлар Кавказ минтақасига хос бўлган вирус ва штаммларни ўрганадилар.

Лабораториялар Арманистон соғлиқни сақлаш тизимининг бир қисмидир, аммо АҚШ мудофаа вазирлигининг таҳдидларни камайтириш агентлиги бу ерга кириш ҳуқуқига эга. У ерда маҳаллий мутахассислардан ташқари, америкаликлар ҳам ишлайди.

Арманистондаги биолабораториялар ёпиқлилига Москва томонидан танқид билдиради. Шубҳаларни бартараф этиш учун ўтган йилнинг кузида бош вазир Никол Пашинян россиялик мутахассислар билан ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзолашга рози бўлди. Тафсилотларни келишиб олинди, аммо охиргига келиб Арманистон томони ушбу ҳужжатдан воз кечди.

Хавфли эпидемиология

2010-чи йилларда америкалик биологлар КХШТнинг яна бир аъзоси - Тожикистонга эътиборини қаратдилар. Улар юқумли касалликларнинг авж олишига олиб келиши мумкин бўлган ноқулай эпидемиологик вазиятдан хавотирда эдилар. Ғарбнинг бир нечта жамғармалари тадқиқот марказларини ташкил этиш учун маблағ ажратди.

Шундай қилиб, 2013 йилда Душанбе шаҳридаги Гастроэнтерология институти негизида биологик хавфсизлик лабораторияси очилди. Ушбу лойиҳа Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африкада шунга ўхшаш иншоотларни барпо этган Франциянинг Мерьё хайрия жамғармаси томонидан молиялаштирилди.

Одатда, французларга БМТ ва АҚШнинг USAID ҳалқаро ривожланиш бўйича агентлиги ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошди.

2019 йилда Республика сил касаллигини назорат қилиш маркази негизида лаборатория ташкил этишди. USAID ва Пентагон ҳомий бўлди. Маҳаллий биологлар, чет эллик ҳамкасблари иштирокида Марказий Осиёга хос бўлган сил, безгак, гепатит ва ўлат каби касалликларни ўрганмоқдалар.

Ўтган йили Тожикистон шимолидаги Исфара шаҳрида яна бир иншоот очилди. У ҳақида маълумот оз, уни ҳам америкаликлар молиялаштирди.

" Марказий Осиёда коронавирусдан олдин ҳам эпидемиологик вазият яхши эмас эди. Минтақага гепатит, ўлат, сил касаллиги хосдир, шунинг учун янги биолаборатория зарур. Уларга маблағ керак. Чет эл ёрдамисиз эплай олмаймиз",- деб тушунтирди РИА Новости-га Душанбе шаҳридаги Сиёсий тадқиқотлар маркази директори Абдуғани Мамадазимов.

Тожик мутахассиси америкаликлар фаолиятида шубҳали нарсани кўрмайди. "Шунчаки улар доим биринчи бўлиб эътибор беради. Агар коронавирусдан кейин Россия, Хитой ёки ЕИ минтақага вирусларга қарши курашда фаол ёрдам бера бошласа, республика ҳукумати буни қўллаб-қувватлайди", - дейди эксперт.

Грузия патогени

Грузия КХШТга аъзо эмас, лекин Россия билан чегарадош ва Кавказда муҳим рол ўйнайди. Москва Ричард Лугар жамоат соғлиғини сақлаш тадқиқот марказидан хавотирда. Россия ҳукумати Тбилиси яқинидаги биолаборатория америкаликларнинг манфаатларини кўзлаб фаолият юритади деб ҳисоблайди.

Шубҳалар бекордан-бекор пайдо бўлмайди. 2018 йил сентябр ойида Грузия давлат хавфсизлиги собиқ вазири Игорь Гиоргадзе лабораторияда одамлар устидан эксперимент ўтказишлари мумкинлигини маълум қилиб Лугар марказида даволанаётган ўнлаб одамлар вафот этганлиги ҳақидаги ҳужжатларни тақдим этди. Шу билан бирга, у ерда Пентагоннинг буюртмаларини бажарадиган Американинг учта - CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий фирмалари биологлари ишлаган.

Гиоргадзе лабораторияда бактериологик ҳимоянинг юқори даражасида эканлигига эътибор қаратди. Бундан ташқари, марказда "зарарли моддалар сочиш ускуналари ва биологик фаол материал билан тўлдирилган ўқ-дорилар" мавжуд. "Мақсади жамиятни ҳимоя қилиш бўлган ташкилотга бу каби нарсаларни нима кераги бор?" - деб ҳайрон бўлди собиқ вазир.

Москвада буни эшитишди. ТИВнинг қуролларни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари департаменти бошлиғи Владимир Ермаков Россия ўз чегаралари яқинида америка биологик тажрибаларига тоқат қилмаслигини маълум қилди.

Пентагонда Гиоргадзенинг айбловлари бемаънилик деб аталди. Тбилиси лабораторияни тинч ишланмалар билан шуғулланаётганига ва одамлар устида тажриба ўтказилиши ҳақида гап бўлмаганлигини таъкидлади. Грузия расмийлари Лугар марказига россиялик мутахассислар ташриф буюришига қарши эмас эди. Аммо бу режалар ўтган йилги икки мамлакат ўртасидаги муносабатлардаги инқироз туфайли барбод бўлди.

"Грузия ҳеч қачон физик-кимёвий биология соҳасидаги тадқиқотлар билан қизиқмаган. Ва ушбу лабораторияда ходимларнинг ҳимояси юқори биологик даражада эканлиги кўплаб саволларни келтириб чиқаради. Бу каби оғир патогенлар билан шуғулланиш нима учун керак?" - дейди РИА Новости билан суҳбатда биология фанлари доктори, Сибир федерал университети профессори Николай Сетков.

Вектор вирусология марказининг илмий ишлар бўйича бош директор ўринбосари Александр Агафоновнинг таъкидлашича "Лугар марказида биологик қуроллар ва уларни етказиб бериш воситаларини иўлаб чиқилиш тўғрисида тўғридан-тўғри маълумотлар ёпиқланган".

"Аммо CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий компанияларининг иштироки ва контракт мажбуриятлари тўғрисида маълумот, масалан, Сибир куйдиргиси, туляремия ва Қрим-Конго геморрагик безгаги вирусининг хавфли бактериялари бўйича тадқиқотлар - эътиборсиз қолмаслиги керак", - дея таъкидлайди мутахассис.

Агентлик томонидан сўралган экспертлар постсовет давлатлари ташқи ёрдамдан умид қилиб, эпидемиологик вазият устидан назоратни бой бериб қўйиши мумкин деган тўхтамга келишди. Ва бу ўта жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Устига-устак, пандемия даврида ушбу лабораторияларга янада кўпроқ эҳтиёткорлик билан қарала бошланди, натижада ушбу тузилмаларни янада очиқроқ қилишга яхши асос бор.

93
Президент США Дональд Трамп

Трамп ижтимоий тармоқларни Twitterнинг аҳмоқлиги учун товон тўлашга мажбур қилади

81
Америка президенти ўзида сиёсий цензурани жорий қилганлиги учун ижтимоий тармоқларни тартибга солиш тўғрисида фармонга имзо чекди.

Трампнинг сабр-тоқатини йўқотган энг сўнгги томчи Twitter Оқ уй эгасининг иккита хабарига фойдаланувчиларга далилларни текширишга чақирувчи белги қўйгани, яъни уни ёлғончиликда айблагани бўлди.

Трамп ва унинг тарафдорларини бир неча штатлар расмийлари томонидан ноябр ойида бўлажак навбатдаги президент сайловлари доирасида почта орқали оммавий овоз беришни амалга ошириш бўйича олиб борилаётган ҳаракатлари ташвишга солмоқда. Ташвишга губернатор-демократларнинг алоҳида фаоллиги сабаб бўлмоқда. Масалан, Калифорния штати раҳбари Гэвин Ньюсом барча сайловчиларга бюллетенлар юборилишига кўрсатма берди. Республикачиларнинг фикрига кўра, бу уларнинг рақобатчиларини коронавирус эпидемиясига қарши туриш баҳонасида овоз бериш натижаларини ўзгартириш ниятини яширади.

Президентнинг твитлари айнан шунга бағишланган бўлиб, унда почта орқали овоз бериш сохталаштиришга олиб келишини айтилган, чунки "почта қутилари очилиб, қалбакилаштирилади ва ҳатто ноқонуний равишда чоп этилиб, имзоланади".

Twitter эса махсус саҳифани яратди, унга Трамп хабарлари остидаги эслатма орқали ўтса бўлади. Унда оммавий ахборот воситалари ва бошқа фойдаланувчиларнинг республикачиларнинг ташвишлари асоссиз ва даъволари ёлғон эканлигини таъкидланган твитлари жойлаштирилган. Хусусан, почта орқали овоз беришда минимал қонунбузарликларни аниқлаган тадқиқотлар натижалари келтирилган.

Бу ерда ҳақиқат ким томонда эканлигини жуда узоқ вақт муҳокама қилиш мумкин.

Бир томондан, Америка сайлов тизими ўзига хос хусусиятлар ва архаизмларга тўла, улар циник скептикларнинг фикрига кўра, сайловларни манипуляция ва қалбакилаштиришдан жуда ҳимоясиз қилади. АҚШдаги сайлов жараёни аввалиданоқ барча партияларнинг ҳалоллиги ва соф виждонлилигини назарда тутади. Айнан шунинг учун Россия учун шунчаки ҳайратланарли ҳолатлар мавжуд, масалан, шахсни тасдиқловчи ҳужжатсиз овоз бериш имконияти.

Бошқа томондан, Америка сайловларида, айниқса кенг кўламли сайловларда, қонунбузарликлар ва сохталаштиришлар камдан-кам ҳолларда қайд этилади. АҚШда сайлов жараёнининг ҳалоллиги давлат-сиёсий тизимнинг узоқ муддатли барқарорлиги ва мустаҳкам миллий консенсусга асосланади, деб тахмин қилиш мумкин.

Ва учинчидан, республикачиларнинг рақибларининг эҳтимолий товламачиликлари ҳусусида кучайган паранояси ва кескин сиёсий қарама-қаршилик,  халқнинг тарқоқлигини чуқурлашгани ва либералларнинг янги қаттиқ мағлубиятига дучор бўлиши шароитида джентельменлик келишувларига амал қилинишига шубҳа туғилишини тушунса бўлади.

Умуман олганда, ҳатто бундай максимал умумлаштиришда ҳам кўриниб турибди-ки, бу мавзу мунозарали ҳусусиятга эга ва бирон бир томоннинг яққол ҳақлиги тўғрисида гапиришнинг иложи йўқ: икала томоннинг ҳам ўз ваъжлари бор. Шундай қилиб, президентнинг ҳабарларига "Трамп ёлғон гапиряпти!" позицияси билан суқулиб олган Twitter, консерваторларнинг, уларнинг рақиблари Америка сиёсий ўйинининг асосий қоидаларига риоя қилишдан бош тортиши тўғрисида қўрқувини фақатгина кучайтирди.

Рўй берган ҳодиса табиий равишда Twitter-ни сўз эркинлигини бўғишда ва президент сайловларига аралашишда айблаган АҚШ раҳбарининг ғазабини қўзғатди. Энди эса у ижтимоий тармоқларни давлат томонидан тартибга солишни қатъийлаштириш бўйича таҳдидларини амалга оширишга тайёр.

Дарвоқе, Twitter-нинг ён босиш нияти йўқ. У Трампнинг твитлари "сайловчиларни овоз бериш ва сайлов жараёнида иштирок этиш учун нима қилиш кераклиги тўғрисида чалкаштириб юбориши мумкин" деб таъкидлаб, ўзининг ҳақлигини тасдиқлади.

Шу билан бирга, компания рақобатдош ҳамкасбларининг қўллаб-қувватлашини олмаганлиги муҳимдир. Facebook асосчиси Марк Цукерберг унинг ҳаракатларини қоралади ва ижтимоий тармоқлар интернет орқали одамларнинг шарҳларига ҳакам бўлмаслиги кераклигини таъкидлади.

Буни цензуранинг катта механизмини яратган, шу жумладан "фактларни текшириш бўйича мустақил экспертлар" га таяниб, ёлғон маълумотни ўз ичига олган постларни алоҳида белгилайдиган медиа-платформанинг раҳбаридан эшитиш жуда ҳайратланарли. Аммо бу Twitter-нинг Трамп билан муросасиз курашида жуда ҳаддидан ошириб юборганини тасдиқлайди ва бу Трамп учун ижтимоий тармоқларга нисбатан ҳаракат қилишга жиддий сабабдир. Цукербергнинг баёноти, ўз компаниясини президентнинг ғазабидан халос қилиш ва рақибига фақатгина ўзи ҳаракатлари учун жавоб бериш имкониятини тақди этиш истагига жуда ўхшайди.

Аслида, Twitter-нинг ғазабини тушунса бўлади.

Ҳатто Fox News каби консерватив оммавий ахборот воситаларининг таъсир имкониятлари тенглаша олмайдиган либерал медиа-манбаларнинг бирлашган гуруҳи бир неча йилдан бери улар ёқтирмайдиган президентга қарши чиқмоқда. Бироқ, Трамп ижтимоий платформалар орқали сайловчилар билан тўғридан-тўғри алоқада бўлиб, аввало айнан шу Twitter-ни ишлатади.

Аммо ижтимоий тармоқ билан курашиш учун бундай қўпол ва очиқчасига аҳмоқона "бизда имконият бор ва буни истаймиз, шунинг учун бизга мумкин" нуқтаи назаридан усул танланганлиги, 73 ёшли оқсоқол нима учун уларнинг-да майдонидаги прогрессив жамоатчилик устидан муваффақият билан ғалаба қозонаётганини тушунтиради.

81