Заведующий отделом Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин

Грозин: Атамбаев ўзи учун умрбод қамоқ жазосини тилаб олди

2565
(Янгиланган 15:03 09.08.2019)
Ўрта Осиё институти МДҲ давлатлар бўлими раҳбари Андрей Грозин Қирғизистондаги сиёсий аҳвол ҳақида гапирди

Эксперт фикрига кўра, Атамбаев "ўзи учун умрбод қамоқ жазосини тилаб олишга улгурган", унинг тарафдорлари орасида эса мамлакатда тартибсизликлар бошланишини хоҳловчилар бор. Кўплар бу муаммога фақатгина собиқ президентни Қирғизистондан чиқариб юбориб ечим топиш мумкин, деган фикрда.

"Алмазбек Шаршенович - унинг психологик хусусиятидан келиб чиққан ҳолда айтиш мумкин-ки жанжалга мойил одам", - деб ҳисоблайди эксперт.

Эслатиб ўтамиз, Қирғизистоннинг собиқ президенти Алмазбек Атамбаев коррупцияда айбланмоқда, у 26-август санасига қадар СИЗОга юборилган.

Атамбаев 8 август куни махсус операция давомида қўлга олинди.

Сўнгги маълумотларга кўра, Атамбаевнинг қароргоҳи штурм қилиниши оқибатида 85 киши жабрланган, бир нафар махсус хизмат ходими ўқ тегишидан ҳалок бўлган.

Грозин: в Кыргызстане нет культуры политического компромисса
2565
Мавзу:
Қирғизистон собиқ президенти Алмазбек Атамбаев қўлга олиниши (45)
Президент США Дональд Трамп

Трамп ижтимоий тармоқларни Twitterнинг аҳмоқлиги учун товон тўлашга мажбур қилади

77
Америка президенти ўзида сиёсий цензурани жорий қилганлиги учун ижтимоий тармоқларни тартибга солиш тўғрисида фармонга имзо чекди.

Трампнинг сабр-тоқатини йўқотган энг сўнгги томчи Twitter Оқ уй эгасининг иккита хабарига фойдаланувчиларга далилларни текширишга чақирувчи белги қўйгани, яъни уни ёлғончиликда айблагани бўлди.

Трамп ва унинг тарафдорларини бир неча штатлар расмийлари томонидан ноябр ойида бўлажак навбатдаги президент сайловлари доирасида почта орқали оммавий овоз беришни амалга ошириш бўйича олиб борилаётган ҳаракатлари ташвишга солмоқда. Ташвишга губернатор-демократларнинг алоҳида фаоллиги сабаб бўлмоқда. Масалан, Калифорния штати раҳбари Гэвин Ньюсом барча сайловчиларга бюллетенлар юборилишига кўрсатма берди. Республикачиларнинг фикрига кўра, бу уларнинг рақобатчиларини коронавирус эпидемиясига қарши туриш баҳонасида овоз бериш натижаларини ўзгартириш ниятини яширади.

Президентнинг твитлари айнан шунга бағишланган бўлиб, унда почта орқали овоз бериш сохталаштиришга олиб келишини айтилган, чунки "почта қутилари очилиб, қалбакилаштирилади ва ҳатто ноқонуний равишда чоп этилиб, имзоланади".

Twitter эса махсус саҳифани яратди, унга Трамп хабарлари остидаги эслатма орқали ўтса бўлади. Унда оммавий ахборот воситалари ва бошқа фойдаланувчиларнинг республикачиларнинг ташвишлари асоссиз ва даъволари ёлғон эканлигини таъкидланган твитлари жойлаштирилган. Хусусан, почта орқали овоз беришда минимал қонунбузарликларни аниқлаган тадқиқотлар натижалари келтирилган.

Бу ерда ҳақиқат ким томонда эканлигини жуда узоқ вақт муҳокама қилиш мумкин.

Бир томондан, Америка сайлов тизими ўзига хос хусусиятлар ва архаизмларга тўла, улар циник скептикларнинг фикрига кўра, сайловларни манипуляция ва қалбакилаштиришдан жуда ҳимоясиз қилади. АҚШдаги сайлов жараёни аввалиданоқ барча партияларнинг ҳалоллиги ва соф виждонлилигини назарда тутади. Айнан шунинг учун Россия учун шунчаки ҳайратланарли ҳолатлар мавжуд, масалан, шахсни тасдиқловчи ҳужжатсиз овоз бериш имконияти.

Бошқа томондан, Америка сайловларида, айниқса кенг кўламли сайловларда, қонунбузарликлар ва сохталаштиришлар камдан-кам ҳолларда қайд этилади. АҚШда сайлов жараёнининг ҳалоллиги давлат-сиёсий тизимнинг узоқ муддатли барқарорлиги ва мустаҳкам миллий консенсусга асосланади, деб тахмин қилиш мумкин.

Ва учинчидан, республикачиларнинг рақибларининг эҳтимолий товламачиликлари ҳусусида кучайган паранояси ва кескин сиёсий қарама-қаршилик,  халқнинг тарқоқлигини чуқурлашгани ва либералларнинг янги қаттиқ мағлубиятига дучор бўлиши шароитида джентельменлик келишувларига амал қилинишига шубҳа туғилишини тушунса бўлади.

Умуман олганда, ҳатто бундай максимал умумлаштиришда ҳам кўриниб турибди-ки, бу мавзу мунозарали ҳусусиятга эга ва бирон бир томоннинг яққол ҳақлиги тўғрисида гапиришнинг иложи йўқ: икала томоннинг ҳам ўз ваъжлари бор. Шундай қилиб, президентнинг ҳабарларига "Трамп ёлғон гапиряпти!" позицияси билан суқулиб олган Twitter, консерваторларнинг, уларнинг рақиблари Америка сиёсий ўйинининг асосий қоидаларига риоя қилишдан бош тортиши тўғрисида қўрқувини фақатгина кучайтирди.

Рўй берган ҳодиса табиий равишда Twitter-ни сўз эркинлигини бўғишда ва президент сайловларига аралашишда айблаган АҚШ раҳбарининг ғазабини қўзғатди. Энди эса у ижтимоий тармоқларни давлат томонидан тартибга солишни қатъийлаштириш бўйича таҳдидларини амалга оширишга тайёр.

Дарвоқе, Twitter-нинг ён босиш нияти йўқ. У Трампнинг твитлари "сайловчиларни овоз бериш ва сайлов жараёнида иштирок этиш учун нима қилиш кераклиги тўғрисида чалкаштириб юбориши мумкин" деб таъкидлаб, ўзининг ҳақлигини тасдиқлади.

Шу билан бирга, компания рақобатдош ҳамкасбларининг қўллаб-қувватлашини олмаганлиги муҳимдир. Facebook асосчиси Марк Цукерберг унинг ҳаракатларини қоралади ва ижтимоий тармоқлар интернет орқали одамларнинг шарҳларига ҳакам бўлмаслиги кераклигини таъкидлади.

Буни цензуранинг катта механизмини яратган, шу жумладан "фактларни текшириш бўйича мустақил экспертлар" га таяниб, ёлғон маълумотни ўз ичига олган постларни алоҳида белгилайдиган медиа-платформанинг раҳбаридан эшитиш жуда ҳайратланарли. Аммо бу Twitter-нинг Трамп билан муросасиз курашида жуда ҳаддидан ошириб юборганини тасдиқлайди ва бу Трамп учун ижтимоий тармоқларга нисбатан ҳаракат қилишга жиддий сабабдир. Цукербергнинг баёноти, ўз компаниясини президентнинг ғазабидан халос қилиш ва рақибига фақатгина ўзи ҳаракатлари учун жавоб бериш имкониятини тақди этиш истагига жуда ўхшайди.

Аслида, Twitter-нинг ғазабини тушунса бўлади.

Ҳатто Fox News каби консерватив оммавий ахборот воситаларининг таъсир имкониятлари тенглаша олмайдиган либерал медиа-манбаларнинг бирлашган гуруҳи бир неча йилдан бери улар ёқтирмайдиган президентга қарши чиқмоқда. Бироқ, Трамп ижтимоий платформалар орқали сайловчилар билан тўғридан-тўғри алоқада бўлиб, аввало айнан шу Twitter-ни ишлатади.

Аммо ижтимоий тармоқ билан курашиш учун бундай қўпол ва очиқчасига аҳмоқона "бизда имконият бор ва буни истаймиз, шунинг учун бизга мумкин" нуқтаи назаридан усул танланганлиги, 73 ёшли оқсоқол нима учун уларнинг-да майдонидаги прогрессив жамоатчилик устидан муваффақият билан ғалаба қозонаётганини тушунтиради.

77
Добыча нефти в США

АҚШ ўз нефтидан маҳрум бўлиши мумкин

660
Америкаликлар нефт қазиб олишда рекорд даражадаги қулаш арафасида туришибди, дея ёзади РИА Новости колумнисти.

ТОШКЕНТ, 28 май - Sputnik, Наталья Дембинская. Америкаликлар нефт қазиб олишда рекорд даражадаги қулаш арафасида туришибди. Мамлакатда газ ва нефт бурғулаш қурилмалари сони тарихий пасайиш даражасига тушиб қолди, компаниялар оммавий равишда банкротликка ҳужжат топшириб, ўз фаолиятини тўхтатмоқдалар. Натижада АҚШ сланец саноатининг учдан бир қисмини йўқотиши мумкин. Қайта тиклашга яна кўп йиллар керак бўлади. Қулаш нима сабабдан муқаррарлиги - РИА Новости материалида.

Бурғулашнинг рекорд даражада қисқариши

2019 йилда америкаликлар Россия ва Саудия Арабистонини ортда қолдириб, нефт қазиб олишда етакчи бўлишди, - сланец нефти ёрдам берди. 70 йил ичида биринчи бор АҚШ қора олтиннинг нетто-экспортчисига айланди.

"Нефт саноатида ҳар ҳил кутилмаган ҳодисалар юз бериши мумкин - сланец инқилоби нефт нархини ағдар-тўнтар қилди, ишлаб чиқариш ва савдо оқимлари тубдан ўзгарди", - деган эди ўшанда президент кичик Жорж Бушнинг собиқ энергетика масалалари бўйича маслаҳатчиси ва "Rapidan Energy" консалтинг компанияси раҳбари Боб Макнелли.

Аммо сланец саноатининг кескин секинлашиши олдиндан башорат қилинган: рекордлар учун қудуқлар заҳиралари камайиши, инфратузилмага катта харажатлар ва инвестицияларнинг етишмаслиги билан тўлашга тўғри келди.

Муаммолар 2021 йилда пайдо бўлади деб тахмин қилишган, аммо коронавирус пандемияси зарба берди. Энергия ташувчиларга талаб ва нефт нархлари қулади. Биринчи навбатда, қарзга ботган ва инвестицияларнинг кескин етишмовчилигини бошдан кечираётган сланец ишлаб чиқарувчилари жабр кўрди.

Май охирида, нефт ва газ соҳасида хизмат кўрсатувчи "Baker Hughes" компанияси маълум қилди: АҚШда амалдаги нефт ва газ бурғулаш қурилмалари сони кузатувлар тарихидаги минимал даражага тушди. Амалда фақат 318 қурилма, бир йил олдин 983 бўлган.

Қазиб олишнинг учдан бирини йўқотади

ShaleProfile Analytics прогнозига кўра, АҚШ сланец нефти қазиб олишнинг учдан бир қисмини йўқотади.

Инқироз соҳанинг энг асосий муаммоларидан бирини – қазиб олиш технологиялари ҳусусиятлари туфайли қудуқларнинг тез емирилишини кучайтирди. Бурғулаш ишлари тугашидан кўп ўтмай, сланец конларида қазиб олиш пасаяди ва аввалгидай маҳсулдорлик ҳақида гап бўлмайди ҳам. Буни қоплаш учун доимий равишда янги қудуқлар керак. Аммо жорий вазиятда бу имконсиз: компаниялар оммавий равишда банкротликка ҳужжат топширмоқда.

Haynes & Boone маълумотларига кўра, йил бошидан бери қарийб 14 миллиард долларлик қарздорликка эга 17 ишлаб чиқарувчи банкротлик бўйича иш қўзғатди.

Улар қаторида энг йирик сланец ишлаб чиқарувчилардан бири бўлган Whiting Petroleum, California Resources ва Chesapeake Enеrgy каби гигантлар. Май ойининг охирида, Unit компанияси ҳам Хюстондаги банкротлик ишлари бўйича судга ҳужжатларини топширди.

Даллас Федерал Резерв Банкининг (ФРБ) тадқиқотига кўра, Ғарбий Техасдаги нисбатан арзон Permian сланец ҳавзасида ҳам рентабеллик учун нефтнинг бир баррели учун ўртача 49 долларлик нархи керак. ФРБнинг башоратига кўра нефт нархининг 40 доллар даражасида бир йил давимида атиги 15% ишлаб чиқарувчи омон қолиши мумкин.

Сланец ишлаб чиқарувчиларни қутқариб қолиши мумкин бўлган қимматлашиш кутилмаяпти.

АҚШ Энергетика маълумотлари маъмуриятининг (EIA) прогнозига кўра, 2020 йилда Брентнинг ўртача нархи 2020 йилда 34,13 долларни ва 2021 йилда 45,62 долларни, Ғарбий Техаснинг WTI нархи - бу йил 30,10 ва кейинги йилда 43,31 ни ташкил қилади.

Тикланиш учун узоқ йиллар

Натижада, таҳлилчилар АҚШда сланец ишлаб чиқариш кунига беш миллион баррелдан ҳам пастроққа тушиши мумкинлигини тахмин қилмоқдалар. The Wall Street Journal маълумотларига кўра, мамлакатнинг 15 та йирик сланец компанияси янги конларни ўзлаштиришга ажратилган бюджетни ўртача 48 фоизга қисқартирди. Пандемия сабаб талаб пасайиши шароитида улар олдинги ишлаб чиқариш ҳажмларига қайтиш имкониятига эга эмаслар. «Эҳтимол, улар яна аввалги даражаларга кўтарилишига йиллар керак бўлади, агар улар умуман тиклана олсалар, албатта», - дея таъкидлайди нашр.

Шундай қилиб, америкаликлар катта қийинчилик билан эришган етакчиликдан маҳрум бўлишлари мумкин. Уларда бунинг олдини олиш учун қўлларида "кераклича восита мавжуд эмас ", дейди мутахассислар.

"Американинг бу йилнинг ўзида биринчиликни йўқотиши деярли кафолатланган, - дейди Emirates NBD ҳомашё бозорлари таҳлилчиси Эдвард Белл CNBCга. – Ва бу биз кутгандан ҳам эртароқ бўлиши мумкин".

"Коронавирус пандемияси нефт саноатини вайрон қилди, бу бензин, авиацион ва дизел ёқилғисига талабнинг тез ва мисли кўрилмаган даражада пасайишига олиб келди. Бунга яна Россия ва Саудия Арабистони ўртасидаги "нархларнинг эпик уруши" ва Америка нефт компаниялари балансидаги катта қарзлар қўшилди", - дея таъкидламоқда Bloomberg Intelligence таҳлилчилари.

Бунинг устига, америкалик сланец ишлаб чиқарувчилари "ютиб юборувчи овчилари" учун осон ўлжа бўлиб қолиши мумкин. Асосий хавф Хитойнинг тикланаётган иқтисодиёти ва арзонлашиб кетган хорижий активларга қизиқиши билан боғлиқ.

Америкадаги нефт конларининг ўртача нархи нефтнинг бир баррели 60 долларга тенг бўлган вақтдагига нисбатан икки баравар арзонлади: 42 мингдан 20 минг долларгача. Ва Вашингтонда Хитойнинг вайрон бўлган энергетика секторига бостириб киришидан жуда хавотирланишмоқда.

"Техасда ва ундан ташқарида муаммоли сланец компанияларини душман мамлакатлари томонидан сотиб олиниши истиқболлари миллий хавфсизлик учун жиддий муаммо", - дейишади Техасдаги нефт регуляторлари.

Хитойликлар томонидан тўғридан-тўғри ютиб юборилиши ҳам даргумо – чунки ҳукумат бунга йўл қўймайди, буни айланиб ўтиш йўллари ҳам мавжуд. Масалан, ностратегик активларнинг бир қисмини сотиб олиш ёки қўшма корхоналар тузиш.

660
Падение метеорита

Туркияда метеорит парвози тасвирга олинди

50
(Янгиланган 17:05 29.05.2020)
Туркия осмонида сирли тарзда милтиллаб кўринган объект парвози қайд этилди. Антиқа ҳодиса бир неча ҳудудларда кўринди.

ТОШКЕНТ, 28 май — Sputnik. Туркия осмонида сирли тарзда милтиллаб кўринган объект парвози қайд этилди. Номаълум жисм кучли портлаш билан парвозни якунлади. Бу ҳақда Daily Sabah хабар қилди.

Пайшанба куни кечаси маҳаллий аҳоли бу антиқа табиий ҳодисанинг гувоҳи бўлди. Бирданига бир нечта ҳудудда - Артвин, Эрзурум, Сивас, Тунжели, Трабзон, Эрзинжан ва Ардаҳанда ёруғлик ва кучли портлаш қайд этилди.

Олимларнинг фикрига кўра, эҳтимол бу навбатдаги метеорит бўлган.

Фавқулодда вазиятларни бошқариш агентлиги ходимлари атмосферада "ёруғлик чақнаши" ҳақидаги хабардан кейин текширув бошладилар.

50