Флаги стран участниц СНГ

Транзит йўлида: МДҲдан ЕОИИга қараб

974
(Янгиланган 18:51 14.10.2019)
МДҲда ҳозирги вазият ва унинг ривожланиш истиқболлари қандай? Россия Фанлар академияси Иқтисодиёт институти илмий ходими Александр Караваев бу ҳақда.

ТОШКЕНТ, 14 окт — Sputnik, Александр Караваев. Ашҳободда бўлиб ўтган саммитда Евроосиё иқтисодий иттифоқи (ЕОИИ) билан ҳамкорлик ва ўзаро алоқалар тафсилотларини аниқлаб олиш учун зарур бўлган қатор ҳужжатлар қабул қилинди. Уларнинг орасида асосий ҳужжатлар бўлган МДҲнинг келгуси ривожланиш концепцияси ва 2030 йилгача МДҲнинг иқтисодий ривожланиш стратегияси кабиларнинг янги низомлари ўрин эгаллаган. МДҲ ва ЕОИИ доирасида иқтисодий алоқалар тармоқларини мукамаллаштиришга имкон яратувчи ташқи ҳамкорликнинг тизимли механизмлари муҳокама қилинди. Россия Фанлар академияси Иқтисодиёт институти илмий ходими Александр Караваев Sputnik учун булар ҳақида сўзлар экан, мунозараларда анча узоқ ҳамкорлар ҳам иштирок этганини қайд этди.

Ҳозирда МДҲдаги вазият қандай, ташкилот билан нималар содир бўляпти? Айтиш керакки, кўплаб иқтисодчилар мазкур қисқартма сўз остида 2011 йил имзолаган Эркин савдо зонаси тўғрисидаги шартномани тасдиқлаган бир гуруҳ давлатларни тушунади. 

Сўнгги йилларда МДҲ гуруҳининг ЕОИИ билан ўзаро алоқаларни ривожлантириш даражасига ўтаётганлик тенденцияси кузатилмоқда. Бу қай йўсинда давом этяпти? Масалан, кун тартибини модернизация қилиш импульсларини бирлаштириш орқали. Қолаверса, Қозоғистон президенти Тоқаев ЕИдаги Шенген шартномаси сингари МДҲ ҳудудида ҳам умумий виза режимини жорий этиш юзасидан илгари сурган таклифи ҳам умумий визасиз макон режими атрофидаги ғоялар жонланиши билан айни вақтда юзага чиққанлиги юқоридаги фикримизга тасдиқ бўла олади.

ЕОИИ давлатлари ягона молия бозори тизимини тасдиқлашди

ЕОИИ-МДҲ йўналиши бўйича саноат ҳамкорлигини тараққий эттиришнинг фаол тарафдори бўлиб чиқаётган Беларусь президенти Лукашенконинг ЕОИИ минтақаси чегаралари бўйлаб жойлашган қўшни мамлакатларни бирлашиш дастурларига “бириктириш” каби таклифи ҳам ҳудди шу соҳадан, деб айта оламиз. Эҳтимол, келажакда бу Эркин савдо зонаси ва ЕОИИнинг барча қатнашчиларига таалуқли бўла олади. Юк ташиш ва қишлоқ хўжалиги транспортини йиғиш кўлами қатор дунё мамлакатлари, МДҲдан ташқарига тарқалганлигини ҳисобга олганда, Россия ва Беларусь иқтисодий соҳалари учун бу аллақачон воқелик бўлиб қолган.

Визасиз макон, савдо-сотиқ ва сиёсий буфер

Собиқ иттифоқ қулашидан постсовет интеграциясигача бўлган ўтиш даврини расмийлаштирган ташкилот – Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигининг 30 йиллик юбилейигача салкам икки йил қолди. Умумий маконимизда содир бўлган ижобий ўзгаришларни кўриш учун махсус “оптика”дан фойдаланиш у қадар қийин ҳам эмас. Айримларини санаб ўтамиз.

Биринчидан, Ҳамдўстлик формати очиқ-ойдин сиёсий-иқтисодий ва янада кескин можароларнинг, ва ҳатто у пайтда эндигина шаклланган ёш миллий давлатлар ўртасидаги ҳарбий соҳадаги келишмовчиликлар салоҳиятини камайтириш орқали собиқ иттифоқ республикалари ўртасидаги аввалги алоқалар тўхтатилишини, кутилгандек бўлмаса-да, расмийлаштириб берди. Умумий совет уйи югослав сценарийсидан-да кучлироқ қулаши мумкин эди. Ҳарбий можароларнинг тўртта йирик ўчоғи (Молдова, Грузия, Озарбайжон ва Тожикистондаги фуқаролар уруши) мавжудлигига қарамай, ташкилот ҳаётий муҳим иқтисодий алоқаларни сақлаб қолиб, сиёсий буфер ролини ўтаб берди.

Булар, шубҳасиз, халқларимизнинг тарихий умумийлиги, илгариги партия етакчилари ўртасидаги ўзаро англашиш тамойиллари мавжудлиги учун ҳам мумкин бўла олди. Қолаверса, айнан МДҲда илгариги иқтисодий-хўжалик алоқаларни қўллаган ва шунинг баробарида, янги ҳуқуқий макон ва суверенитетни тасдиқлаган янги иккитомонлама шартномалар амалда тадбиқ этилди.

Бундан МДҲнинг иккинчи роли келиб чиқади: мавжуд асосий макон ва эркинликларни сақлаб қолиш. Энг аввало, ҳаракатланиш эркинлиги – МДҲ ичида визасиз сафар қилиш, ҳеч шубҳасиз, янги меҳнат бозорларини вужудга келтирди ва иқтисодиёти энг суст бўлган мамлакатларни ўз вақтида қўллади. Транспортда ягона инфраструктурага эркин йўл таъминланиши ҳам шулар жумласидан. Ҳозирда айниқса унутилаётган ҳодиса – 1990 йилларда ёш шаклланган республикаларда янги валюта ҳосил бўлгунга қадар рублнинг эркин қўлланишини айнан МДҲ таъминлаганди. Рубль қўлланилиш макони, долларизацияга қарамай, оёққа тураётган миллий валюталарга қатор йиллар давомида буфер ролини ўтади. Табиийки, бу буфер ҳар доим ҳам дош берганича йўқ. Бунинг учун 1998 йилги дефолтни эслаш кифоя. Шундай бўлса-да, рубль ҳам илгари ва ҳам янги шароитларда сезиларли кучга эга.

Ниҳоят, учинчи роль – ЕврАзЭс (Россия, Қозоғистон, Беларусь) марказий ўқи ўртасида шакллана бошлаган янги жорий савдо режимларига умумий савдо маконининг (1994-2011 йилларда МДҲ Эркин савдо зонаси) иқтисодий транзитини босқичма-босқич шакллантириш. ЕврАзЭс, истиқболда, бутун МДҲ учун тортишув кучи бўлиб хизмат қилувчи ЕОИИга айланади.

Манфаатли транзит

Ашҳободда Владимир Путин эътиборга лойиқ таклиф киритди – ЕОИИ олий кенгаш йиғилишларига МДҲ раҳбарларини таклиф қилиш. Бу орқали норасмий музокаралар муҳити шаклланади, келгусида эса ушбу мамлакатларнинг аста-секинлик билан ЕОИИда кузатувчи статусига ўтишига замин яратади.

Аслини олганда, икки ташкилот ўртасидаги ички савдо режимлар кўп ҳолларда ўхшаш бўлмоқда (бирлашма аъзолари маҳсулотларини ишлаб чиқарувчилар учун ҚҚС ставкасининг бекор қилиниши, СТ-1 сертификати жорий этилиши). МДҲнинг “қолдиқлари” ЕОИИ умумий тариф базаси даражасига етказилганда, келгуси босқичда савдо тўсиқларни пасайтириш, кодификация ва техник регламентларни жорий этиш кабилар устидан фаолият олиб борилади.

Эксперт Ўзбекистон ва Тожикистон ЕОИИга кириш имкониятларини баҳолади

МДҲ доирасида 190 млрд. АҚШ долларлик ўзаро савдо мавжуд. Демакки, Ҳамдўстликка барча иштирокчилар манфаати йўлида мустаҳкамланиши ва кенгайтирилиши керак бўлган “оролча” сингари қараш керак. ЕОИИ марказида амалиётдан ўтган ва адаптация қилинган электрон савдо, рақамли платформа, давлат бошқаруви ислоҳоти ва бошқа элементлар кўринишида МДҲ маконида янги технологик “устки қават”ни тадбиқ этиш ҳам шулар жумласидандир.

Зотан, 2030 йилгача ташкилотни ривожлантириш стратегиясининг асл моҳияти ҳам шунда.

974
Мавзу:
Ўзбекистон ва ЕОИИ – интеграция истиқболлари (49)
Протесты в Беларуси после выборов

"Айбдорни топишди: Польша Беларусдаги протестларда "Москва қўлини" кўрди

623
(Янгиланган 17:07 13.08.2020)
Польша Беларусда юз бераётган ҳодисалар туфайли Россияга қарши санкциялар киритилишини талаб қилди. Sputnik радиоси эфирида МДҲ мамлакатлари институти Беларусь бўлими катта илмий ходими Юрий Баранчик ушбу таклиф билан польшалик сиёсатчилар ўзларини фош қилганини айтди

Польшада Беларусда президент сайловларидан кейин тинмаётган норозилик намойишлари туфайли Россияга қарши санкциялар киритиш таклиф қилинди. Ушбу ташаббус мамлакатнинг Европа парламенти депутати Яцек Сариуш-Вольский томонидан илгари сурилди.

Сал олдин ЕИ томонидан Беларусда содир бўлаётган воқеалар муносабати билан Минскка қарши санкциялар қўллаш имконини кўриб чиқиш ҳақида фикрлар билдирилган эди.

"Европа Иттифоқи амалга ошириши мумкин бўлган ишни Польша таклиф қилиши мумкин эди, – бу санкцияларни Беларусга эмас, Россияга йўналтириш таклифи. Чунки бу қўлни эмас, қилични жазолашга ўхшаяпти. Агар Россия аралашуви ва ҳатто аннексияси ролини нейтраллаштирсак, фикримча, беларуслар демократия қуриш масаласини ўзлари эплайдилар", деб баёнот қилган Сариуш-Вольский Польша радиоси эфирида.

У шунингдек, Беларусдаги ҳодисаларга Европа Иттифоқи унчалик кескин муносабат билдирмаганидан таассуфдалигини айтган.

"Агар Европа Иттифоқида ҳокимиятга эга бўлганлар қайсидир маънода бу Россия таъсиридаги ҳудуд, дея Беларусдаги демократик ҳаракатларни, қўллаб-қувватлашдан устун қўймаганида эди, Беларусда юз бераётган ҳодисаларга муносабат мутлақо бошқача бўларди", - деган депутат.

Унинг фикрича, Европа Иттифоқининг Беларусдаги воқеаларга муносабати "етарли эмас, маълум маънода шармандали ва кутилган даражада дадил эмас".

Сариуш-Вольский билдирган фикрларни Польша миллий мудофаа вазири Мариуш Блашчак қўллаб-қувватлаган. Блашчак Беларусдаги воқеалар Германияни "Шимолий оқим-2" газ қувури қурилишига бўлган муносабатни қайта кўриб чиқишга ундашини истамоқда.

"Умид қиламанки, Россия билан бизнес озод дунё манфаатларига мос келмаслигини улар яна бир марта ўйлаб кўради, айниқса, Германия", – деб баёнот қилган Блашчак.

Sputnik радиоси эфирида МДҲ мамлакатлари институти Беларус бўлими катта илмий ходими Юрий Баранчик польшалик сиёсатчилар ушбу таклиф билан Беларусдаги оммавий тартибсизликлар ортида аслида ким турганини фош қилишганини айтди.

"Ушбу таклиф - жиноятчи ўз ҳаракатлари ўзини тутиб бериши туркумидан бўлади. Ахир, Беларусдаги протестлар Ғарб, хусусан Польша томонидан уюштирилгани аллақачон аён. Агар Беларус президентлигига номзод бўлолган ва бўлолмаган шахсларнинг қаерга қочаётганига эътибор берадиган бўлсак, улар Ғарбга кетаётганини кўриш мумкин. (Светлана) Тихановская, мисол учун, Литвага кетди. Буларнинг ҳаммасини Польша мувофиқлаштирмоқда. Варшавада жойлашган Nexta канали жуда катта ахборот фаолиятини амалга оширмоқда. Бунинг учун махсус тайёргарликдан ўтган, контентни яхши тушунадиган ва уни тарқатиш услубларини биладиган катта жамоа зарур. Шундай қилиб, кимнинг телпаги ёнаётгани аён", - деди Юрий Баранчик.

Беларусьда 9 августда бўлиб ўтган президент сайловида амалдаги раҳбар Александр Лукашенко ғолиб бўлгач, бутун мамлакат бўйлаб кўп сонли норозилик намойишлари бошланди. МСК маълумотларига кўра, Лукашенко 80,08 фоиз овоз олган. Якшанба кунидан бери норозилик акциялари давом этмоқда, аммо кучишлатар идоралар томонидан улар қатъиян бостирилмоқда.    

623
Денежные купюры: евро и доллары

Эксперт Ўзбекистондан валюта олиб чиқишнинг янги лимити ҳақида: буни олқишлаш керак

154
МДУ Иқтисод факультети Иқтисодий сиёсат тадқиқотлари маркази директори, иқтисод фанлари номзоди Олег Буклемишев Ўзбекистондан олиб чиқиб кетилиши мумкин бўлган валюта миқдори оширилиши юзасидан фикр билдирди.

Ўзбекистонда 1 сентябрдан бошлаб хорижга олиб чиқиб кетиш мумкин бўлган нақд валюта миқдори ошади. Киритилган ўзгартиришларга кўра,   жисмоний шахслар томонидан олиб кирилаётган ва олиб чиқиб кетилаётган 70 млн сўм эквивалентидан ортиқ Ўзбекистон нақд валютаси ва (ёки) нақд чет эл валютаси учун декларация тўлдирилади (амалда 2 минг АҚШ доллари). Шунингдек, 100 млн сўмга тенг ёки ундан ошмайдиган нақд валютани Ўзбекистондан ташқарига божхона назорати қоидаларига амал қилган ҳолда чекловларсиз олиб чиқилади (амалда 5 минг доллар).

Москва давлат университети Иқтисод факультети, Иқтисодий сиёсат тадқиқотлари маркази директори, иқтисод фанлари номзоди Олег Буклемишев Ўзбекистондан олиб чиқилиши мумкин бўлган миқдорни аҳоли даромадларига нисбатан номутаносиб деб атади.

"У бизнес юритаётган ёки маиший мақсадлар учун бирор бир операцияларни амалга оширмоқчи бўлган аксарият одамларнинг эҳтиёжларини қоплайди. <...> Нақд валютани чегарадан олиб чиқиб кетиш, замонавий банк хизматларидан фойдалана олмайдиган одамлар учун мантиқий усуллардан бири бўлиб туюлади", деди у Sputnik Ўзбекистонга берган интервьюсида.

Мутахассиснинг фикрига кўра, трансчегаравий савдо янада фаол ривожлана бошлайди, шунинг учун Ўзбекистон ҳукуматининг қарорини олқишлаш керак.

"Оддий одамлар томонидан оз миқдордаги маблағларни олиб чиқиб кетилиши инқирозли вазиятни яратади деб ҳисобламайман. Буларнинг барчаси чакана савдода эмас, балки аҳолидан фарқли ўлароқ, йирик агентлар ишлайдиган улгуржи савдода, яъни катта миқдордаги валютага эга бўлган экспортчилар ва молиявий ташкилотларда шаклланади", - дея хулоса қилди Буклемишев.

154

Энди шимол томондан: Россия қирувчиси АҚШ самолётини тўхтатди

449
(Янгиланган 22:20 13.08.2020)
Россия МиГ-31бм қирувчи самолёти Баренц денгизи устида чегарага яқинлашиб келаётган АҚШ разведка самолётини тўхтатиб қолди.

ТОШКЕНТ, 13 авг — Sputnik. Россия қирувчилари Баренц денгизи осмонидан АҚШ самолётини тўхтатди. Бу ҳақда РИА Новости Россия Федерациясининг Миллий мудофаа назорати марказига асосан хабар қилди.

13 август куни Россиянинг Баренц денгизидаги нейтрал сувлар устидан фазовий назорат қилиш мосламалари Россия Федерациясининг давлат чегарасига яқинлашаётган нишонни пайқаб қолди. Нишонни аниқлаш учун Шимолий флотнинг ҳаво мудофаа кучлари навбатчиликда бўлган МиГ-31бм қирувчи самолёт ҳавога кўтарилди.

Россия қирувчи экипажи хавфсиз масофада АҚШнинг Р-8А "Посейдон" самолётини аниқлади.

Америка самолёти Россия Федерациясининг давлат чегарасидан бурилгандан сўнг, Россия қирувчиси аэродромга қайтди. Россиянинг МиГ-31бм қирувчи самолётининг парвози ҳаво майдонларидан фойдаланиш бўйича халқаро қоидаларга қатъий мувофиқ амалга оширилди.

Америка ҳарбий самолётига Россия Федерациясининг давлат чегарасини бузишга йўл қўйилмади.

АҚШ ва НАТО самолётлари Россия чегараси яқинида мунтазам равишда разведкани амалга оширадилар. Улар кўпинча Қрим ва Краснодар ҳудуди яқинида, Болтиқ денгизи устида ва Суриядаги Россия Мудофаа вазирлигининг базалар атрофида қайд этилган.

449