Нефтяные станки-качалки

Дунёда қанча нефть қолган ва у қачон тугайди?

1456
(Янгиланган 11:07 15.10.2019)
Буюк Британиянинг BP Statistical Review of World Energy йиллик ҳисоботига кўра, жорий йил бошига келиб дунёда нефтнинг ўрганилган умумий ҳажми 1,7 триллион баррелга тенглашди.

ТОШКЕНТ, 14 окт — Sputnik, Александр Лесных. IHS Markit таҳлилларига мувофиқ, дунёда янги анъанавий нефть конларини ўрганиш 70 йил илгариги кўрсаткичларгача тушди. Ҳудди шу замон, Американинг сланец қазилмасининг ўсиш суръатлари биринчи яримйилликда рамзий 1% гача қисқарди. Бу 2018 йилги ҳудди шундай муддатлар билан солиштирганда 7 баравар кам.

РИА Новости тадқиқоти бўйича, яқин йилларда қора олтин қазилмаси ўз рентабеллигини йўқотади ва бутун инсоният энергиянинг муқобил манбаларига диққатини қаратишга мажбур бўлади.

Дастлабки ҳисоботлар

Британиялик BP Statistical Review of World Energyнинг йиллик ҳисоботларига кўра, жорий йил бошига келиб дунёда нефтнинг ўрганилган умумий ҳажми 1,7 триллион баррелга тенглашади. Қора олтиннинг энг йирик заҳиралари Венесуэлада бўлиб, улар 303 млрд баррелни ташкил этади. Саудия Арабистони 297 млрд баррель билан бу навбатда бир оз орқада қолади. Кейинги ўринларда – Канада (167 млрд), Эрон (155 млрд), Ироқ (147 млрд) ва Россия (109 млрд). Шу орада АҚШнинг қора олтин заҳиралари анча паст кўрстакичга эгалиги (61 млрд баррель) қайд этилган.

Таъкидлаш жоизки, ўтган йилнинг ўзидаёқ жаҳон бозори нефть танқислиги билан юзлашди. Ер остидан кунига 94,7 млрд баррелни қазиб чиқариш орқали бутун дунёда нефть 5,5 %га кўпроқ (99,8 миллион) ёқиб юбормоқда. Бу ОПЕК мамлакатларининг мақбул нарх-наволарни сақлаб қолиш учун қазилмаларини сунъий қисқартиришни бошлагани билан боғлиқ.

Бу каби кўрсаткичлар давом этиши билан нефть бутун инсониятга яна 50 йилга етади. Аммо муаммо шундаки, аниқ ўрганиб тасдиқланган заҳиралар ҳеч нарсага кафил бўла олмайди, чунки қазилмалар ҳар доим ҳам ҳаражатларни оқламайди. Жорий йил октябрь бошидаги кўрсаткичларга кўра, Россия ер ости заҳиралари инвентаризация қилиниб, мавжуд маҳаллий нефть конларининг 67%и даромадли деб топилди. Нефтнинг тахминан учдан бир қисми уларни ишлаб чиқилишига кетадиган ҳаражатларни оқламаётганлиги ҳам таҳлил ҳисоботида қайд этилади.  

Хитойда ҳам шунга ўхшаш ҳолат кузатилади. Бир ҳафта илгари PetroChina (Хитой миллий нефть ва газ корпорацияси - CNPCнинг шўъба корхонаси) мамлакат шимоли-ғарбида жойлашган Сичуан чуқурида углеводородларнинг улкан заҳираларини аниқлади. Хусусан, у ерда 358 миллион тонна нефть (2,6 миллиард баррель) ва 740 миллиард кубометр сланец гази топилди.

Аммо экспертлар бу заҳиралар ер қаръидан ташқарига чиқишига шубҳа билдирмоқда. Уларнинг қазиб чиқарилиши нафақат транспортировка учун қуриладиган инфраструктурага, шу билан бирга ёқилғини қайта ишлашга ва қазиб олиш технологияларига сарфланадиган каттадан-катта сармояларни талаб қилади. Заҳираларнинг асосий қатламлари 3,5 километр чуқурликда жойлашган.

Гидроёрилишга (сув насослар орқали қудуқларга қуйилиб, у босим остида қатламларни ёриб чиқаради ва ёқилғининг ташқарига чиқишига олиб келади) ўхшаган усуллар бундай чуқурликда самарасиз бўлибгина қолмай, ҳалокатли ер силкинишларига ҳам олиб келиши мумкин. Ушбу маънода ХХР учун нефть, трубопровод гази ва қуйилтирилган табиий газни импорт қилиш арзонга тушади ҳамда бу хавфсизроқ деб ҳам топилади.

Сланец барчасидан бардошлими?

IHS Markit таҳлилчиларининг ҳисоботига қараганда, 2014 йилда нефть нархларининг тушиши нефть ва газ соҳаси инвесторлари анъанавий лойиҳаларга эмас, балки сланец нефтни қазиб чиқаришдаги истиқболли технологияларга маблағ ажратишни афзал кўрдилар.

Сланец конларида қазилма ишларини олиб бориш чуқур сув остида олиб бориладиган қазилма ишларидан камроқ вақт талаб қилади ва пировардида, инвестицияларнинг қопланишини тезроқ таъминлайди. 

Шундай бўлишига қарамасдан, АҚШ саноати статистик маълумотларига кўра, сланец нефти фақатгина вақтинча ечим бўлиб чиқди. Жорий йилнинг биринчи яримйиллигида ўтган 2018 йилги кўрсаткичлар билан солиштирганда, мамлакатда ер остидан бор-йўғи 1% га кўпроқ нефть қазиб чиқарилди, ваҳоланки ундан олдинги 2017 йилда ўсиш 7%га тенг эди.

Бундай ҳолат асосий конларнинг тугалланганидан далолат беради. Августнинг ўзидаёқ, Wood Mackenzie таҳлилчилари АҚШнинг сланецга бой минтақаси – Перм бассейнида (Permian basin) қазиб чиқарилаётган нефтнинг таркибида сув ҳажмлари сезиларли даражада кўтарилаётганига эътиборини қаратганди.

Жорий йилнинг биринчи яримйиллигида Перм бассейнидаги янги аниқланган қудуқлардан 2018 йилга қараганда 12% га, 2017 йил билан солиштирганда эса 16% га камроқ сланец қазиб чиқарилган. Бундай шароитларда нефтчилар янада кўпроқ қудуқларни қазиб чиқаришга мажбур бўляпти. Ҳатто бир баррелнинг нархи 60 долларга тенг бўлган бир пайтда, яъни тадбир ўта даромадсиз ҳисобланган тақдирда ҳам бу фаолият тўхтатилганича йўқ. Экспертлар таъкидлашича, агар қора олтин 10 долларга қимматласа ҳам, АҚШда сланец қазиб чиқариш кунига 200 минг баррелга ўсади, бу ҳам ўтган йилги кўрсаткичга қараганда анча паст.

Натижада, сланец ишлаб чиқарувчиларининг ваъдаларига қарамасдан, инвесторларнинг ҳаражатлари қопланганича йўқ: сўнгги 10 йил мобайнида улар даромад кўрган нархдан 200 млрд АҚШ доллардан зиёд маблағ сарфлаганликлари аниқланди.

Вақт оз қолди

Камайиб бораётган нефть муаммоси, табиийки, Россияда ҳам ўтказилаётган таҳлиллар диққат-эътиборида. “Агар ҳеч нима қилмасак, салбий оқибатлар билан эрта юзланишимизга тўғри келади. 2018 йил кўрсаткичлари бўйича 553 миллион тонна қазиб топилган бўлса, 2021 йилда бу кўрсаткич 570 миллионга чиқиши кутилмоқда. Бундан кейин кўрсаткичлар аста-секин пасая бошлайди ва 2035 йилда қазилмалар 310 миллионгача тушиши мумкин бўлади, яъни 234 миллион тонна - умумий қазиб чиқариш ҳажмидан салкам 44% йўқотилади”, - деб сентябрь ўртасида Россия энергетика вазири Александр Новак эълон қилганди.

Россиянинг 2035 йилгача энергетик стратегияси лойиҳасида вазирлик вакиллари томонидан 2030 йилга келиб, қора олтинга бўлган эҳтиёж бутун дунё бўйлаб туша бошлайди, дея прогноз қилган. Халқаро энергетика агентлигида ҳам ҳудди шундай ғоя қўллаб-қувватланмоқда. Агентлик экспертларининг фикрича, бутун дунё бўйлаб нефтга бўлган эҳтиёж ўз чўққисига 2025 йилга келиб етади, ундан сўнг бозор “иштаҳалари” пасая бошлайди. Бунинг сабаби этиб муқобил энергетика манбалари – газ, шамол генерацияси, атом ва гидроэнергетикага ўтиш кўрсатилмоқда.

1456
Директор ИМЭМО им. Е. М. Примакова РАН Федор Войтоловский

Войтоловский: АҚШ олимлари Россия билан ҳамкорлик қилишга журъат этди

235
(Янгиланган 18:07 10.08.2020)
Коронавирус бўйича ҳамкорлик тўғрисидаги битимни имзоланиши Россия ва АҚШ ўртасидаги муносабатлардаги салбий тусга қарамай, америкалик олимлар ҳамкорлик қилишга тайёрлигини англатади, деб ҳисоблайди Е.М.Примаков номидаги РФА ИМЭМО директори Фёдор Войтоловский.

Россия ва АҚШ олимлари COVID-19 га биргаликда қарши курашишга келишиб олдилар. Ўзаро ҳамкорлик тўғрисидаги тегишли битимда икки давлат фан академиялари коронавирус билан боғлиқ барча соҳаларда ҳамкорлик қилишлари назарда тутилган.

Фёдор Войтоловскийнинг сўзларига кўра, бу икки академия - АҚШ Фанлар миллий академияси ва Россия Фанлар академияси ўртасидаги узоқ йилги ҳамкорлик амалиётини давом эттирадиган муҳим ҳужжат.

"Коронавирус инфекциясига қарши курашиш, олимларнинг коронавирус инфекциясини ўрганиш ва унинг оқибатларига қарши курашиши, шу билан бирга  нафақат тиббий, клиник жиҳатлар ва муаммоларга боғлиқ оқибатлари билан курашиш, балки ижтимоий, иқтисодий, психологик жиҳатлари билан, ва бу бўйича ҳамкорлик тўғрисидаги битим, ҳамкорликнинг муҳим янги йўналишидир”, - деди Войтоловский.

Унинг сўзларига кўра, ҳамкорлик тўғрисидаги битимга қийин шароитларда эришилди. Эндиликда иккала академия нафақат тиббиёт йўналишда, балки қурол назорати ва стратегик барқарорлик борасида ҳам мулоқот олиб бормоқда.

Америкалик ҳамкасблар катта жасорат билан ажралиб туради, дейди мутахассис, АҚШда Москва билан мулоқот борасида юзага келган сиёсий муҳитни ҳисобга олиб, улар россиялик ҳамкасблари билан муомалада бўлиш ва мулоқотни давом эттириш маъсулиятини ўз зиммаларига олдилар.

Войтоловский: сотрудничать с Россией — смелое решение для ученых из США
235

Ғарб биринчи марта русларнинг Суриядаги ҳарбий муваффақиятини тан олди

1174
Америкаликлар айнан Москва ҳамда Эроннинг аралашуви Сурия армиясига мамлакатнинг катта қисмини ноқонуний қуролли гуруҳлардан қайтариб олишга имкон берганини тан олишди.

ТОШКЕНТ, 9 авг - Sputnik, Андрей Коц. Агар руслар ёрдам бермаганида, Башар Асад урушда ютқазган бўлар эди – америкаликлар айнан Москва ҳамда Эрон ва “Ҳизбуллоҳ”нинг аралашуви Сурия армиясига мамлакатнинг катта қисмини ноқонуний қуролли гуруҳлардан қайтариб олишга имкон берганини тан олишди. Бундай хулосага Конгресс тадқиқот хизмати 49 саҳифадан иборат "Суриядаги қуролли низонинг шарҳи ва АҚШнинг бунга муносабати" ҳисоботида келган. Ҳарбий таҳлилчилар яна нималарга эътибор беришди ва улар қандай тахминлар билдирилди - РИА Новости материалида.

Кучларнинг тақсимланиши

Ҳужжатда Сурия харитаси таҳлил қилинган. АҚШнинг Ат-Танф ҳарбий базаси жойлашган, Иордания билан чегарадош кичик анклавдан ташқари, мамлакатнинг марказий, ғарбий ва жанубий қисмлари Башар Асад ҳукумати назорати остида. Шимолий-ғарбдаги Идлиб Муҳафазаси экстремистик гуруҳлар ва Туркия бошқаруви остида. Евфраатнинг шимолий ва шарқий ҳудудлари - Суриянинг деярли учдан бир қисми - курдларда.

Бу ерда таҳлилчилар айёрлик қилмоқдалар, чунки аслида бу ерларни айнан Вашингтон бошқармоқда. Бу ерда америкаликлар кўп эмас - ҳисоботга кўра, 600га яқин аскар. Бироқ, улар углеводородларга бой ушбу минтақадаги асосий нефт конларининг атрофидаги позицияларни эгалламоқда. Бундан ташқари, Сурия шарқида хусусий ҳарбий компанияларнинг бир неча юз жангчилари фаолият юритмоқда. Ҳужжатда қайд этилишича, расмий ҳукумат АҚШ ҳарбийларининг минтақада жойлашганини ноқонуний деб ҳисоблайди. Бироқ Вашингтон нефть конларини террорчилардан ҳимоялаш кераклигини таъкидламоқда.

Ҳисобот муаллифлари баъзан Асад армияси билан тўқнашувлар рўй беришини яширмайдилар. Уларнинг таъкидлашларича, шу йилнинг февраль ойида Қамишли қишлоғидаги назорат пунктида суриялик ҳарбийлар АҚШ қуролли кучларининг патрулига қарата ўқ узган. Ҳеч ким шикастланмаган. Бундан ташқари, улар мамлакатнинг шимолий-шарқида Россия ва Америка ҳарбий хизматчилари ўртасида тўғридан-тўғри тўқнашув ҳолатлари тез-тез рўй бериши қайд этилади.

Интернетда АҚШ армиясининг зирҳли машиналари Россия ҳарбий полицияси автомашиналари йўлини тўсиб қўйишга уринаётганининг ўнга яқин видеолавҳалари мавжуд. Яхшиямки, можаролар отишмагача бормади.

Россия тарк этмайди

Умуман олганда, америкаликлар мамлакатдаги Эроннинг иншооатларига Исроилнинг зарбалари ва Россияга қарши санкциялар Москва ва Теҳронни Башар Асадни қўллаб-қувватлашдан воз кечишга ёки ҳеч бўлмаганда унга ёрдамни қайсидир маънода чеклашга мажбурламаганини тан олди.

"АҚШ Москванинг Суриядан Яқин Шарқдаги нуфузини кенгайтириш учун плацдарм сифатида фойдаланиш истагини ва имкониятларини тўлиқ баҳолай олмади, - деб ёзади таҳлилчилар. - Россия, Эрон ёки уларнинг "ишончли вакиллари" билан тўғридан-тўғри ҳарбий тўқнашувни истисно қилиб бўлмайди. Бундан ташқари, Москва ўз иттифоқчиси бўлмиш Сурияни қўллаб-қувватлашда қанчалик чуқурлашиши мумкинлигини тушуниш керак".

Ҳисобот муаллифлари афсус билан Дамашққа босим ўтказиш тобора қийинлашаётганини тан олмоқдалар. Фронт чизиғини Сурия пойтахтидан нарироққа силжитиш, биринчи навбатда Россия авиацияси ва махсус кучларнинг ёрдами туфайли амалга оширилди, ҳозирда мамлакатнинг катта қисми "режим" назорати остида. Башар Асаднинг сиёсий мухолифларининг қўлларида деярли ҳеч қандай дастак қолмаган. Шу билан бирга, Дамашқ ва курдлар аста-секин яқинлашишмоқда. Бу марказий ҳукумат шарқ ва шимол устидан назоратни қайтариб олиши мумкинлигини англатади.

ИД* ҳамон хавфлидир

2018 йил декабрь ойида Дональд Трамп ИД* устидан ғалабани эълон қилди. Аммо таҳлилчилар фикрича, гуруҳ ҳали яксон қилинмаган. АҚШ иттифоқчилари 2019 йил март ойида Сурияда ИД*нинг оҳирги истеҳкомларини эгаллаб олишди. Аммо исломийчилар ҳам Сурияда, ҳам Ироқда исёнкорларнинг қумондонлик ва бошқарув тузилмасини сақлаб қолишган. Бу шуни англатадики, улар ҳали ҳам таъсирли зарбаларни беришга қодир.

"Узоқ истиқболда Суриядаги ИД* тақдири мамлакатда гуруҳни яна кучайишига тўсқинлик қила оладиган хавфсизлик идораларини ярата олишимиз қобилиятига боғлиқ, - деб таъкидлашади ҳисобот муаллифлари. – Аммо "Ислом давлати"*нинг таҳдиди узоқ вақт давом этади. Террорчиларга қарши курашишлари учун, биз курдларни қўллаб-қувватлашда давом этишимиз керак".

Яна бир хавф - бу 10 мингга яқин ИД* жангчилари сақланаётган ҳарбий маҳбуслар лагерлари. Улар асосан мамлакатнинг шимолида жойлашган бўлиб, курд бўлинмалари томонидан қўриқланмоқда. Бундан ташқари, экстремистларнинг оила аъзолари сақланаётган лагерлар ҳам мавжуд. Улардан энг каттаси - Ал-Холда 66 мингга яқин террорчиларнинг аёллари ва фарзандлари жойлаштирилган. Таҳлилчилар фикрига кўра, бу ерларда жангарилар маҳбусларнинг жанговар руҳини қўллаб-қувватлаб турган ҳолда ўз тарғиботини давом эттирмоқдалар, ИД* эса ўз тарафдорларини озод қилиш мақсадида, ҳужумлар уюштиришни режалаштирмоқда.

Курд раҳбарияти маҳбусларни қўриқлаш учун кучлари етишмаётганини бир неча бор маълум қилган. Америкаликлар ёрдам беришга шошилмаяптилар - Вашингтон жангариларнинг ватанлари уларни жазосини ўташи учун уйларига қайтариб олиб кетишларини талаб қилмоқда. Аммо ҳеч ким "ўз" террорчиларини қайтаришни хоҳламаяпти ва бундан қочиш учун ҳар хил баҳоналарни топишмоқда.

Муаммоли провинция

Энг қайноқ жой - бу Идлиб провинцияси. Бу ерда ҳозирда Сурия, Россия, Эрон ва Туркия ҳаракат қилмоқда. Бу ерда АҚШ қўшинлари йўқ, аммо америкаликлар бир неча бор "Ал-Қоида"* билан боғлиқ бўлинмаларга зарбалар берган. “Ҳайят Таҳрир аш-Шам”*, “Хурас ад-Дин”*, Сурия миллий армияси, "Хизбуллоҳ" ва бошқа гуруҳларининг бу ерда нодавлат бўлинмалари мавжуд. Шунингдек, ИД* жангчилари ҳам бор.

"Идлибнинг шимолий туманлари мухолифат кучлари томонидан назорат қилинадиган ягона минтақадир, - деб таъкидлайди таҳлилчилар. – Маҳаллий гуруҳлар бу 2011 йилда Дамашққа қарши чиққанларнинг қолдиқларидир. Идлибда Туркия ва Россия президентлари келишиб олган вақтинча тинчлик битими 5-чи мартдан бошлаб амал қилмоқда. Уларнинг қўшинлари М4 стратегик трассасида қўшма патруллар ўтказмоқдалар".

Ҳисобот муаллифлари, жангариларнинг ўққа тутишига қарамай, тинчлик ҳозирча сақланиб турилганини таъкидламоқдалар. Бироқ, Туркия Идлибга қўшинларни кўчиришни тўхтатмади ва яқинда зарурият туғилса, жанговар ҳаракатларини тиклашга тайёрлигини билдирди. Демак, Суриядаги уруш ҳали бери тугамайди.

* Россияда тақиқланган террорчилик ташкилотлари.

1174

Ўзбекистонда коронавирус: 10 август асосий хабарлари

676
(Янгиланган 22:58 10.08.2020)
Бир сутка давомида 459 кишида коронавирус аниқланди, Ўзбекистонда коронавирус инфекцияси қайд этилганлар сони 31 068 нафарни ташкил қилмоқда.

ТОШКЕНТ, 10 авг — Sputnik. Sputnik Ўзбекистон республикадаги эпидемиологик вазият тўғрисида асосий хабарларни тўплади.

Бир сутка давомида 459 кишида коронавирус аниқланди, Ўзбекистонда коронавирус инфекцияси қайд этилганлар сони 31 068 нафарни ташкил қилмоқда.

Янги касалланиш ҳолатларининг 116 нафари Тошкент вилоятида, 106 нафари Тошкент шаҳрида, 19 нафари Самарқанд вилоятида ҳамда 7 нафари Жиззах вилоятида тана ҳарорати кўтарилганлиги учун профилактика мақсадида ҳамда коронавирусга чалинган беморлар билан мулоқотда бўлганлиги сабабли намуна олинган фуқаролар орасида аниқланган.

Даволаниш кўрсаткичи

Бугуннинг ўзида 517 нафар бемор тузалиб, ўз уйларига кузатилди. Республика бўйлаб жами соғайганлар сони 22 559 нафарга етди.

Айни пайтда 8 311 нафар беморга белгиланган стандартлар бўйича даво чоралари кўрилмоқда. Улардан 1 378 нафари оғир, 386 нафари эса ўта оғир аҳволда.

Ўлим ҳолатлари

Кун давомида коронавирусга чалинган 4 нафар бемор –  Қибрай туманида яшаган 44 ёшли А.А. (эркак) ва 80 ёшли Х.А. (эркак), Тошкент шаҳар Шайхонтоҳур туманида яшаган 68 ёшли У.М. (аёл), Сергели туманида яшаган 63 ёшли Д.С. (эркак) ҳамда вафот этди.

Ўзбекистонда жами 198 киши пандемия қурбони бўлди.

Муҳим ёрдам

Бутунжаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилотининг штаб-квартираси, COVID-19га Бутунжаҳон бирдамлиги ва ҳаракати жамғармаси орқали, Ўзбекистонга умумий қиймати 300 минг АҚШ долларига тенг бўлган яна бир инсонпарварлик ёрдамини юборди. Бу сафар Истамбулдан келган рейсда 500 дона кислород концентратори олиб келинди. Бундан ташқари, ҳафта охирига лабораторияда ишлатиладиган материалларидан иборат яна бир гуманитар ёрдам юки етказилади.

Қирғизистонга парвоз

Ўзбекистон ва Қувайт авиакомпаниялари Қирғизистонга мунтазам авиақатновларни қайта тиклашни таклиф қилди. Транспорт ва йўл вазирлиги ҳузуридаги Фуқаро авиацияси агентлигининг директори Курманбек Акишев маълум қилишича, Қувайт ва Ўзбекистоннинг биттадан компанияси мунтазам рейсларни қайта тиклаш таклифи билан мурожаат қилди. Таклифлар Коронавирусга қарши кураш республика штаби томонидан кўриб чиқилмоқда.

Дунё саломатлиги

Дунё бўйлаб инфекцияни юқтириб олган кишиларнинг сони 19,9 миллиондан ошди, 731 минг киши вафот этди, 12,8 киши тузалди. Энг кўп ҳолатлар АҚШда (5,0 млн), Бразилияда (3,0 млн), Ҳиндистонда (2,2 млн).

676
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси