Флаги стран участниц ЕАЭС, архивное фото

Ўзбекистон ЕОИИга қўшилмоқчими?

3159
(Янгиланган 19:44 29.01.2020)
Евроосиё аналитика клуби раҳбари Никита Мендковичга кўра, Ўзбекистон 2020-2021 йиллар давомидаёқ ЕОИИга кузатувчи сифатида қўшилиши мумкин.

Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Ўзбекистоннинг ЕОИИ билан ҳамкорлиги ҳақида қатор баёнотлар қилди. Президент сўзларига кўра, мамлакат иттифоққа қўшилишнинг ижобий ва салбий томонларни ўрганиш учун дастлаб кузатувчи сифатида қўшилишни режалаштираётган, шундан сўнггина унга батамом аъзо бўлиш масаласи парламент томонидан узил-кесил ҳал этилиши лозим.

Ташқи ишлар вазирлиги ва республика асосий сиёсий партиялари вакилларининг сал олдин янграган баёнотларини инобатга олган ҳолда, Ўзбекистоннинг иттифоққа қўшилиш эҳтимолини жуда катта, дея баҳолаш мумкин.

Биламизки, 2016 йилга қадар республиканинг ЕОИИга қўшилиши аҳамиятсиз саналган, бироқ амалдаги президент даврида бу масалани яна муҳокама қилина бошлади. Ва бунинг учун ўта жиддий сабаблар мавжуд.

Ижтимоий-иқтисодий чақириқлар аҳамияти

Иқтисодиёт соҳасида маълум ютуқларга қарамай, Тошкент охирги йилларда жиддий ижтимоий-иқтисодий хатарларга дуч келмоқда.

Расмий статистика маълумотларига кўра, охирги ўн йилда республика аҳолиси сони йилига ўртача 680 минг кишига ўсмоқда. Шу давр ичида иш жойларининг ўсиши ўртача 220 минг иш ўринни ташкил қилди, 2010 йил охирига келиб, меҳнат бозорининг ривожланиш суръати деярли икки бараварга камайди. Яъни, ишсиз ёшлар сони йилига 460 мингга кўпаймоқда.   

Меҳнат миграцияси ва ўлим ҳолатлари ҳисобига босим даражасининг бир қисми пасаяди, аммо Ўзбекистоннинг иқтисодий фаол аҳолиси сони ўсиши 280 минг кишига етмоқда. 

Расмий ишсизлик даражаси ўн йилда 5 фоиздан 9,3 фоизга ошди, бу жиддий ижтимоий чақириқ ҳисобланади. Муаммо яқин беш йил ичида ҳал этилиши ёки ҳеч бўлмаганда енгилаштирилиши зарур.  

Меҳнат бозори ҳар куни, дам олиш кунларисиз, 1,4-1,5 минг иш ўринларини яратишни талаб қилмоқда, бу эса мавжуд шароитларда – ўта жиддий масала. 2019 йилда бандликни таъминлаш дастури доирасида, Ўзбекистон президенти кунига мингга яқин иш ўринларини (уларнинг 50 фоизи вақтинчалик ва мавсумий) ташкил этиш ҳақида топшириқ берганди, аммо Давлат статистика қўмитасининг тўлиқ бўлмаган маълумотларига кўра, ҳақиқатда атиги 250-260 иш ўринлари яратилди.

Ўзбекистон раҳбарияти вазиятни ўзгартириш учун бир вақтнинг ўзида республика ичида ишлаб чиқаришни ва чет элга ишчи кучини экспортини ошириши керак.

Сўнгги йилларда мамлакатнинг ташқи савдо баланси дефицит ҳолатида. 2019 йилда 6,4 миллиард долларни, 2018 йилда эса - минус 5,4 миллиардни ташкил этди. Савдо дефицитининг асосий сабаби – чуқур қайта ишлаш миллий саноат тармоқлари, хусусан автомобил саноатининг рақобатбардошлиги пасайишида (10 йилда 8,8 %дан 1,5%гача тушди), буни хом ашё ва қишлоқ хўжалик маҳсулотлари экспортини ошириш билан қоплаб бўлмаяпти. Ҳозир ЕОИИ бозорига кириш мақсадида, Ўзбекистон автомобил саноатининг бир неча йиғув корхоналарини Қирғизистон ҳудудига олиб чиқишни режалаштирмоқда.  

Муаммо мавжудлигини расмийлар ҳам тан олмоқда. Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Илҳом Неъматов 2019 йил декарбда ЕОИИ борасидаги муҳокамаларда: “Бизга бозор, ҳудуд керак. Бу ҳудуд қаерда? Қозоғистон, Россия ва Қирғизистонда... Шунинг учун мен очиғини айтаман – мен аъзолик тарафдориман”, деган эди. Неъматов ЕОИИнинг Европа муқобили варианти бўйича танқидий фикрдалигини билдирган эди: "Европа иттифоқи билан нормал муносабатларга эгамиз ... Аммо у ерда товарларимизни кутишмайди. Шу боис, Ўзбекистон ЕОИИда иштирок этиши керак, деган фикрдаман".

Ишчи кучи экспортини кенгайтириш ҳам қабул қилувчи мамлакатлар қонунлари билан чекланмоқда. Россияда ҳозирги кунда 2,2 миллионга яқин ўзбекистонлик меҳнат мигрантлари бор ва улардан атиги 10 фоизи легал мақомига эга. Асосий сабаб – имтиҳонга тайёргарлик кўриш ва патент тўловлари билан боғлиқ. Республика махсус миграция марказлари ва мигрантлар учун ўқув курсларни ташкил қилиш орқали вазиятни яхшилашга ҳаракат қилмоқда, бироқ бу чораларнинг самарадорлиги ҳали аниқ эмас.

ЕОИИга қўшилиш Россия ва Қозоғистон бозорига чиқишдаги савдо тўсиқларини камайтириш, шунингдек, иттифоққа аъзо бўлган мамлакатларда ўз мигрантларини легаллаштириш имкониятини берарди. Бундан ташқари, Қирғизистон тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, ЕОИИга аъзолик Россия бозорида талабгир бўлган товарлар ишлаб чиқарилишини рағбатлантирувчи инвестицияларни жалб қилиш имкониятини берарди.

Ҳам ЕОИИ, ҳам Европа

Ҳукумат юзага келган вазиятни яхши тушунмоқда, шунинг учун ҳам ЕОИИ билан ҳамкорлик стратегик ҳужжатларда ўз аксини топган.

Масалан, Ўзбекистонни 2030 йилга қадар ижтимоий-иқтисодий ривожлаштириш концепциясида (президент 2019 йил октябрда имзолади):

-2019-2021 йилларда ЕОИИ ва бошқа қатор давлатлар билан эркин савдо битимларини имзолаш орқали ташқи савдони кенгайтириш;

-2022-2025 йиллар давомида мамлакатнинг EОИИ ва ЖСТга кириш масаласини ўрганиш масалаларини ўз ичига олади.

Яқин вақтгача Тошкентнинг ЕОИИ билан интеграцияси Ғарб билан муносабатларни ёмонлашишига олиб келиши мумкин, деган ҳавотир мавжуд эди, аммо Европа иттифоқи вакили Питер Бурианнинг баёнотидан сўнг энди бу хавф камаймоқда: у республиканинг ЖСТ ва EОИИга параллел равишда кириши ўртасида ҳеч қандай зиддиятларни кўрмаётганини таъкидлаган эди.

"Биз Марказий Осиёнинг кўплаб давлатлари ЕОИИга аъзо эканлиги гувоҳимиз... Умумий қоидаларга асосланган интеграллашув – фақатгина олқишланади", - деб таъкидлаганди у 2019 йилнинг декабрида.

Бурианнинг позицияси Европа иттифоқининг янги минтақавий стратегиясига ва Евросиё иттифоқи билан тўғридан-тўғри рақобатдан воз кечиш сиёсатига тўлиқ мос келади, бу эса Ўзбекистонга ҳам Европа, ҳам Евроосиё ҳамкорлари билан муносабатларни эркин ривожлантириш имконини беради.

Брюсселдан фарқли улароқ, Вашингтон ўз назоратида бўлган айрим нодавлат нотижорат ташкилотлари ва ОАВлар орқали Тошкентга босим ўтказишда давом этмоқда, Ўзбекистон сиёсий элитаси ЕОИИга аъзолик тўғрисидаги қарорни ҳотиржам ва чуқур сарҳисоб қилган ҳолда қабул қилиши учун имконият бор.

Ўзбекистон жамоатчилиги ҳам Евроосиё курсини қўллаб-қувватламоқда, бу 2019 йил парламент сайлов кампанияси кўрсатди. Либерал-демократик партия вакиллари ЕОИИ билан ҳамкорлик уларнинг сайловолди платформасининг бир қисми эканлиги ва бу ғоядан ташвиқотларда фойдаланганликларини айтишди. ХДП, Экологик партия ва “Адолат” ҳам дебатларда иттифоққа аъзо бўлиш кераклиги ҳақида фикр билдиришди. “Миллий тикланиш” вакиллари эса ЕОИИ ҳақида эҳтиёткорлик билан гапириб, фақатгина иттифоқни ўрганиш лозимлиги ҳақидагина гапиришди.  

Сайлов натижаларига кўра, Либерал демократик партия, “Адолат”, “Эколоклар” ва ХДП 150 ўриндан 114 мандатни олди, “Миллий тикланиш” эса 36 ўрин олди, бироқ ЎзЛиДепдан сўнг иккинчи ўринда. Шундай қилиб, ҳозирда Ўзбекистон ижтимоий маконида Евросиё вектори ҳукмронлик қилаётганга ўхшайди.

Қўшилиш шартларини ишлаб чиқиш бўйича ҳаракатлар жиддий аҳамиятга эга

Таҳлиллар шуни кўрсатадики, 2020-2021 йиллар давомида Ўзбекистон ЕОИИга кузатувчи сифатида қўшилиши ва иттифоқ билан эркин савдо зонасини ташкил этиш тўғрисида битим тузиши мумкин.

Бир вақтнинг ўзида тегишли вазирликлар, шунингдек, Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги ва президент администрацияси ҳузуридаги таҳлил марказлари қўшилиш оқибатларини таҳлил қилиш ва ўтиш даври шартларини қамраб олувчи шартномани тайёрлаши керак. Бу кўп жиҳатдан Арманистон ва Қирғизистон тажрибасига асосланса керак.

Ўйлайманки, ишни 2025 йилгача ниҳоясига етказишга ҳаракат қиладилар, бу демографик босимнинг ўсиши ва келгуси йилларда ЕОИИ фаолияти шароитларини ўзгартириш имконияти билан боғлиқ.

Тошкент суверенитетнинг бир қисмини миллий ҳокимият органлари юқори турувчи ҳокимиятга бермасликка ҳаракат қилмоқда, шунинг учун янги институтлар ваколатлари кенгайтирилмасдан, ҳуқуқий нормаларни синхронлаштириш асосида иттифоқни мавжуд форматда сақлаб қолиш унинг манфаатларига мос келади. Бироқ, республика бу жараёнларга фақат ЕОИИ ҳудудида таъсир кўрсатиши мумкин.

Бундан ташқари, "танаффус олиш" ҳозирги аъзоларнинг музокаралар позициясининг ёмонлашишига олиб келиши мумкин. Тошкентнинг ЕОИИга қўшилишидан Нур-Султон ва Бишкек ҳадиксирамоқда - Қозоғистон ва Қирғизистон бизнесига қўшнининг рақобати керак эмас. Ҳатто Россияда ҳам танқидчилар пайдо бўлмоқда, улар сон жиҳатидан кўплиги сабабли ўзбекистонлик меҳнат мигрантларининг Россия меҳнат бозорида ҳуқуқларини кенгайтириш мақсадга мувофиқ эмас, деб ҳисобламоқда.

ЕОИИга кириш жараёни 2024 йилга қадар, Владимир Путиннинг президентлик муддати тугашидан олдин амалга оширилиши керак, Шавкат Мирзиёев у билан интеграция масаласида ўзаро келишувга эришган шекилли. Бунинг учун ўзбекистонлик иқтисодчи ва ҳуқуқшуносларнинг фаол тайёргарлик ишларини амалга оширилишини талаб этади.

3159
Мавзу:
Ўзбекистон ва ЕОИИ – интеграция истиқболлари (49)
Российский атомный подводный ракетоносный крейсер проекта 949А Антей К-410 Смоленск

Россиянинг "Антей" атом кемаси Болтиқ денгизида нима қиляпти?

772
(Янгиланган 18:41 14.07.2020)
Швециянинг SVT телеканали тревога кўтармоқда: Россиянинг "Антей" атом сув ости кемаси Болтиқ денгизига кирди, у узоқ масофали қанотли ракеталар ва ядро қуролига эга торпедаларни ташишга қодир.

Маҳаллий мутахассислар томонидан РФнинг бу ҳаракатлари куч намойиши сифатида баҳоланмоқда. Кеманинг анча олдиндан режалаштирилган - Россия ҳарбий денгиз флоти куни шарафига Бош ҳарбий-денгиз парадида иштирок этиши Скандинавия ҳарбийлари ва мутахассислари томонидан эътиборга олинмади.

Швеция Мудофаа тадқиқотлари институти тадқиқот бўлими бошлиғи Никлас Гранхольм яқин бир неча ҳафта ичида Россия ҳарбий-денгиз флотининг қандайдир машғулотлари бўлиб ўтишини тахмин қилмоқда. Унинг қайд этишича, иккита ядровий реакторга эга 150 метрлик субмарина Болтиқбўйи учун жуда катта ва хавфли. Швециянинг 60 метрли дизел сув ости кемалари у билан таққослаганда ютқазиши аниқ. "Антей" - бу Россия ҳарбий қудрати намойишидир, дея хулоса қилади ҳарбий эксперт.

Русийзабон нашр бўлган "Stockholm сейчас" яна бир мутахассис, хавфсизлик бўйича маслаҳатчи Йоаким фон Браун фикридан иқтибос келтиради: "Россия ҳарбийлари бизга аниқ сигнал йўллашмоқда: улар бизга ўзларининг улкан ва кучли эканликларини  кўрсатмоқдалар". Швеция қуролли кучлари Болтиқбўйидаги вазиятни кузатмоқда. Данияликлар биринчи бўлиб 150 метрлик "игнани пичан ичида" аниқлагани, яъни Россиянинг К-266 "Орел" сув ости ракетали крейсерини сув усти ҳолатида ва 15 узел тезликда (27 км/соат атрофида) аниқлаганидан беҳад фахрланмоқда.

Болтиқ денгизи нима деган гап, ахир энди бутун Атлантика океани хавф остида. Ғарб мутахассислари таъкидига кўра, сўнгги йилларда Россия сув ости кемалари ўз характеристикасини, экипажлар эса – маҳоратини сезиларли яхшилади. Узоқ масофаларга ҳаракатланувчи сув ости кемалари НАТО учун бош оғриғига айланди, ахир улар сал олдин Шимолий Атлантикада ўз ҳукмронлигини йўқотганлигини эълон қилишган эди. Ҳар қандай ҳолатда ҳам, Болтиқбўйида нима рўй бермоқда?

Ракета ташувчи ядровий қурилмага эга К-266 "Орел" атом сувости кемаси ҳақиқатан Шимолий флотдан Болтиқ денгизининг Фин кўрфазига ҳаракатни амалга оширди. РФ Мудофаа вазирлиги буни яширгани йўқ. Яна бир нарса маълум: 949А "Антей" лойиҳасидаги субмариналар биринчи навбатда душман томоннинг авиаташувчи гуруҳларига қарши кураш учун мўлжалланган ва шу боис Болтиқбўйи мамлакатлари ҳотиржам ухлашлари мумкин (уларда авианосецлар йўқ). НАТОнинг Европадаги ҳарбий-денгиз кучлари ҳам "Орёл"нинг нишонига айланмайди.

Россия ядровий сув ости кемасининг Болтиқ денгизига саёҳати мақсадига доир саволга жавоб юзада қалқиб турибди. Россияда июл ойининг охирги якшанбаси(яъни 2020 йилда - 26 июлда)да ҳарбий денгиз флоти куни нишонланади. Шу боис, бугунги кунда Болтиқбўйи минтақаси давлатларидаги ҲДК экспертлари атом кемаси "Антей"нинг ташрифи мақсади бўйича турли хаёлларга берилишлари ажабланарли.

Эслатиб ўтаман, 2018 йилда "Орёл" крейсери Болтиқ денгизидаги Фин кўрфазида ўтган Россия Бош ҳарбий-парадида Шимолий флотни намойиш этган эди. Гарчи экипаж ўша вақтда ҳам, 2020 йилда ҳам Североморск ва Кронштадт ўртасидаги 1500 денгиз милидан ошиқ (тахминан 2800 км) босиб ўтишга тўғри келган бўлса-да, бу фақатгина тинчлик миссияси бўлди.

"Антей" ҳамкорларни хафа қилмайди

Учинчи авлоддаги 949А "Антей" лойиҳасининг сув ости кемалари ("Орёл", "Смоленск". "Воронеж", "Омск", "Тверь" ва бошқалар) душман авиаташувчиларига ва қирғоқ нишонларига ҳаракат масофаси 500 кмга тенг "Гранит" товушдан юқори тезликдаги қанотли ракеталари билан ракета ҳужумларини амалга ошириш учун яратилган.

Улар қалинлиги 45-68 мм бўлган пўлатдан ясалган мустаҳкам цилиндрсимон корпусга (10 та бўлинма) ва уфққа 45 даража бурчак остида (сув остидан учириш учун) кемаларга қарши ракеталарни учириш мосламаларига эга. Конструкцияси арктик кенгликларда сузиш учун мустаҳкамланган. Шу билан бирга, "Антей" нархи Американинг "Нимиц" типидаги авиаташувчиси нархидан тахминан 10 баравар арзонроқ.

К-266 "Орёл" сув ости крейсери 1993 йилдан бери Россия ҳарбий-денгиз кучларининг жанговар таркибида. 2017 йилда такомиллаштирилганидан сўнг, у бортида П-800 "Оникс" кемаларга қарши ракета тизимиги эга бўлди, унинг ўқ-дорилар захираси - 72 дона ЗМ-45 ракеталари ва 24 дона ҳар хил турдаги торпедалар. Таққослаш учун, Шимолий флотнинг етакчиси, "Петр Великий" оғир ядровий ракета крейсери, атиги 20та кемага қарши ракеталар билан жиҳозланган.

"Орёл" янги автоматлаштирилган жанговар бошқарув тизими, гидроакустика тизими ва паст шовқинли винтлар ҳисобига ўз имкониятларини оширди. Аввалроқ  маълум бўлдики, чуқур такомиллаштириш жараёнида "Антей" шунингдек, 2500 кмгача бўлган масофадаги нишонга зарба беришга имкони бор "Калибр" ракета тизимлари билан жиҳозланмоқда.

Қандай бўлмасин, "Орел” ядровий сув ости ракета крейсери ноёб жанговар хусусиятларга эга, 600 метр чуқурликгача шўнғиш қобилиятига эга, 24 минг тонна сув сиғимига эга, узунлиги 155 метр, сув ости тезлиги 32 узелгача (тахминан 59км/с), автономия - 120 кун, экипаж - 130 киши. Кема кўплаб машқлар ва юришларда муваффақиятли иштирок этди, икки марта денгиз нишонига ўқ узгани учун денгиз флотининг бош қўмондони мукофотинининг қўлга киритди.

Кильватер чизиғи бўйлаб мағрур тартибда

13 июл куни Россия ҳарбий-денгиз флоти бош қўмондони адмирал Николай Евменов шундай деди: “Бош денгиз парадида иштирок этиш учун Шимолий флот кемаларининг таркибига "Вице-адмирал Кулаков" кемаларга қарши кемаси ва "Орёл" ядровий сув ости ракета крейсери кирган кемалар отряди Фин кўрфазига етиб келди. Яқин кунларда отряд парад тадбирларига тайёргарликни бошлайди". Кронштадт рейдининг акваторияси катта сув сиғимига эга кемаларни вақтинча жойлаштиришга тайёр.

Флотлараро ўтиш пайтида "Вице-адмирал Кулаков" катта кемаларга қарши ракета кемаси ва "Орел" ядровий ракета сув ости крейсери экипажлари ҳаво мудофааси ва сув ости кемаларига қарши мудофаа, кечаси ва кундузи сигнал алмашинуви, омон қолиш қобилияти учун кураш бўйича бир қатор ҳарбий машқларни бажардилар. Вахта зобитлари ва штурманлари Балтика денгизи акваториясининг навигацион хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қимматли тажрибага эга бўлишди.

Йирик сув сиғимили кемалар парад тартибининг машқлари бошланди. Кронштадт рейдида байрамга “Орёл” крейсери билан биргаликда "Вице-адмирал Кулаков" катта кемаларга қарши кемаси, "Минск" ва “Королев” катта десант кемалари тайёргарлик кўрмоқда. Экипажлар алоқа ва ўзаро ҳамжиҳатлик, кильватер сафида белгиланган тезликда ва курс бўйича ҳаракатланишни ишлаб чиқмоқдалар. Кронштадтнинг (ҳатто Балтика денгизчилари учун ҳам) қийин акваториясида ўтиш учун вахтадаги зобит ва штурман мутахассисларининг тайёргарлиги текширилмоқда.

Замонавий Балтика денгизи флоти - бу Россиянинг Ғарбий йўналишдаги ҳимоя нуқтаси, кемалар кучлари, денгиз авиацияси, ҳаво мудофааси, қирғоқ кучлари ва ягона оператив ва техник таъминот идораларини бирлаштирувчи турли хилдаги оператив ва стратегик бирлашма.

Бош парадга жалб қилинган ҳарбий-денгиз кучларининг катта қисми ва воситалари (ўнлаб кемалар, самолётлар ва вертолётлар) байрамни стратегик операция кўринишига айлантиради. Мақсадлар тинчлик учун, ташкилаштириш - жанговардир. Бу одатий ҳол. Болтиқ денгизида Россия ҲДФ мавжудлиги таҳдид солувчи ҳарбий қудрат намойиши эмас, балки 317 йиллик муддатга эга тарихий фактдир. Ва ракета ташувчи К-266 "Орёл" атом сув ости крейсери бу ерда – меҳмонда эмас, аксинча ўз уйидадир.

772
Денежные купюры и монеты разных стран

Сабр таги - сариқ олтин: мигрантларнинг Россиядан пул ўтказмалари кескин кўтарилди

826
Ўзбекистон, Қирғизистон ва Тожикистондан келганлар Sputnik нашрига Россияда ишлаш уларни қандай қилиб муваффақиятли қилгани ҳақида сўзлаб беришди.

ТОШКЕНТ, 14 июл - Sputnik, Данара Курманова. Россия ҳукумати COVID-19 пандемияси туфайли киритилган қатор чекловларни олиб ташлаганидан кейин иқтисодий фаоллик тиклана бошлади. Бу меҳнат мигрантларига ҳам ижобий таъсир кўрсатди. Ўзбекистон, Қирғизистон ва Тожикистонга пул ўтказмаларининг ўсиши бошланди. Бу ҳақида Sputnik нашрига бир қатор тўлов операторлари маълум қилди.

“Юнистрим” компаниясининг маълумотларига кўра, май ойидан буён МДҲ мамлакатларида пул ўтказмалари бозори сезиларли ўсишни кўрсатмоқда. Хусусан, Россиядан Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистонга пул ўтказмалари ҳажми 2020 йил май-июнь ойларида март-апрел ойларига қараганда ҳар бир мамлакат учун қарийб 25 фоизга ошди, дейилади матбуот хизмати шарҳида.

“Золотая корона” хизмати ҳам май ойи охирида пул ўтказмалари бозори баҳор бошидаги қулашни деярли қоплаб бўлди.

“Март ойи натижалари бўйича пул ўтказмалари ҳажми 2019 йил мартига нисбатан ўн фоизга камайди, апрель ойида эса пасайиш 50 фоизга етди, - деб маълум қилишди компания матбуот хизматида. - Аммо ҳозирда май-июнь ойларидаги асосий кўрсаткичлар 2019 йилнинг шу давридаги кўрсаткичларига деярли тенг”.

“Золотая корона” ва “Юнистрим” пул ўтказмаларининг мутлақ миқдори тўғрисида маълумот беришдан бош тортишди. Бозорнинг бошқа иштирокчилари Sputnik сўровларига жавоб бермади.

Россия Марказий банки ҳозирча май ва июнь ойлари учун ўтказмалар бўйича статистик маълумотларни тайёрламаган, дея тушунтирди ташкилот матбуот хизмати. Аммо ўтказмалар ўсиши МДҲ давлатларининг тартибга солувчилари томонидан қайд этилмоқда.

Қирғизистон Миллий банкининг маълумотларига кўра, апрель ойида мамлакатга атиги 76,3 миллион доллар ўтказилган (бу 2019 йилнинг шу даврига нисбатан уч баравар кам), аммо май ойида ўтказмалар 165,3 миллионни ташкил этди.

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳам пул ўтказмаларининг ўсишини ҳам қайд этди, май ойида халқаро пул ўтказмалари 485 миллион долларни ташкил этди. Апрел ойида бу сумма 235 миллион долларни ташкил этган эди.

Дастлаб Россия Марказий банки ҳисоботлари ҳам пасайишни кўрсатган. Марказий банк матбуот хизмати маълумотига кўра, жорий йилнинг биринчи чорагида Қирғизистонга ўтказмалар миқдори 358,526 миллион долларни ташкил этган бўлса, 2019 йил худди шу даврда мамлакатга 453,344 миллион доллар ўтказилган. Салбий статистикани Тожикистон ҳам кўрсатди: ўтган йилнинг биринчи чорагида 462,429 миллион доллар ўтказилган бўлса, бу йилги шу даврдаги кўрсаткич 359,050 миллион долларга тенг бўлди. Энг сезиларли пасайиш Ўзбекистонда кузатилди - ўтган йилнинг биринчи чорагида мамлакатга жўнатилган 1 216,162 миллион доллар ўрнига, 2020 йил шу даврида 759,206 миллион АҚШ доллари ўтказилди.

Барибир ишлашда давом этишди

Молиявий оқимларнинг тез тикланишига сабаблар бир нечта бўлиши мумкин. Биринчидан, пандемия сабабли барча меҳнат мигрантлари ҳам уйларига кетмаган. Баъзилар Россияда қолиб, ўз оилаларига пул жўнатишни давом эттириш учун ҳатто тўлиқсиз бандликда ишлашга ёки иш ҳақини камайтиришга ҳам рози бўлишди.

Шундай қилиб, Москвадаги Park Inn Izmailovo меҳмонхонаси хизматчиси Жумагул Ташпўлатова ўзини ўзи яккалаш режими пайтида Қирғизистонга кетмасдан ишлашни давом эттирди. Унинг сўзларига кўра, меҳмонхона ўз хоналарини коронавирус билан курашаётган шифокорларга тақдим этган.

 

Жумагуль Ташполатова и Манзура Мухиддинова
Из личного архива собеседниц
Жумагуль Ташполатова и Манзура Мухиддинова

 

“Мен ишдан бўшаб кетишимга бирон бир сабаб кўрмадим, гарчи биз хлор билан беш соатлаб ишлаган бўлсак ҳам, - дейди у. - Чегаралар дарҳол Москвага қайтиш қачон очилиши номаълум, мен қариндошларимга ёрдам беришим керак. Бунинг устига асосийси – ишлаш шартлари. Меҳмонхона бизнинг хавфсизлигимиз ҳақида ғамхўрлик қилдик. Бизнинг маҳсус кийимларимиз бўлган, ҳар уч соатда ниқоблар ва қўлқоплар алмаштирилди, антисептиклар доим шай эди”.

Баъзи мигрантлар эса иш миқдори туфайли ўзини ўзи яккалаш режимини сезмади ҳам, дейди меҳмонхона менежери Манзура Муҳиддинова. У тошкентлик. Шу ойлар давомида у ҳам оиласига пул жўнатиб турган.

“Кўп нарса раҳбариятга ҳам боғлиқ, - дейди у. - Агар мигрант яхши муносабатда бўлишаётганини ҳис қилса, миллати бўйича ажратишмаётганини ҳис қилса, у ўз ишига маҳкам туради, кетиб қолмайди. Масалан, мен ҳам хизматчи сифатида бошлаганман, раҳбар бўлдим. Албатта, мен ҳаво қатнови тўхтаганлиги сабабли биринчи навбатда меҳмонхоналар зарар кўриши ва улар бизнинг маошимизни қисқартириши мумкинлигига тайёр эдим, аммо мен барибир қолишни хоҳладим”.

 

Манзура Мухиддинова
Из личного архива собеседницы
Манзура Мухиддинова

 

Қурувчилар Zoom га ўтиб кетишди

Яна бир сабаб шундаки, марказий осиёликлар сўнгги 20 йил ичида ўзгарган. Улар Россияда ҳаётга кўникиб қолган ва кетиш ўрнига пул топишнинг янги усулларини излай бошладилар, дейди муҳожирлар билан ишлаш бўйича эксперт Фароғат Жўраева.

"Мен ўзим ҳам мигрантман, - дейди у. - Мен Тожикистонда, кейин Қирғизистонда яшадим. 2003 йилда Москвага кўчиб ўтдим. Ватанимда мутахассислигим бўйича ишладим, немис тилидан дарс бердим, бу ерда биринчи йилларда сотувчи бўлиб ишлашимга тўғри келди. Ҳакамлик судлари ва микрокредит ташкилотларига таржимон сифатида жойлашишимга вақт кетди”.

Икки йил олдин Фароғат ўз бизнесини очди.

 

Парагат Джураева
Из личного архива собеседницы
Парагат Джураева

 

"Менинг эрим қурувчи ва уни бир неча бор алдашган, - дейди у. - Шартномаларни имзолаб беришмаган, пул тўлашмаган, биз эса ҳеч нарсани исботлай олмадик, мен бундан жуда хафа бўлдим! Аммо мигрантлар ўз хатоларидан сабоқ олишади. Натижада мен ўз қурилиш компаниямга асос солдим ва биз ҳақимизда яхшигаплар ёзишади”.

Россияда ишлаган йиллари давомида Фароғат ва унинг бутун оиласининг ҳаёт даражаси анча яхшиланди. Ўғли иқтисодчи бўлди ва энди қаҳвахона очмоқчи.

Мигрантларнинг болалари бу умуман бошқа авлод деб ҳисоблайди Фароғат. Уларнинг талаблари ва орзулари умуман бошқача. Улар ҳатто инқирозда ҳам жиноий йўлга бормайдилар, чунки улар ўз мутахассисликлари бўйича қандай пул ишлашни билишади.

“Масалан, бизнинг қурилиш гуруҳимиз чекловлар пайтида Zoom га ўтди, - дейди Жўраева. - Биз онлайн-маслаҳатларни бердик. Баъзи мижозлар мустақил равишда таъмирлашни хоҳлади, баъзилари эса сантехника билан боғлиқ муаммоларга дуч келишди, аммо мутахассисни ўзини ўзи яккалаш туфайли чақириб бўлмайди. Бир аёл эса бизнинг маслаҳатлар ёрдамида девор қоғозини ўзи, чокларини келтириб ёпиштириб чиқди – буни ҳар ким ҳам уддалай олмайди”.

Олий маълумотли мигрантлар

Мигрантлар ҳақида гап кетганда, малакали мутахассисларни унутмаслик керак, дейди қирғизистонлик мобил иловалар ишлаб чиқарувчиси Фарҳод Шагидов.

“Мен Санкт-Петербургда яшайман ва ростини айтсам, баъзида кўпчилик Марказий Осиёдан келган мигрантларни фақат тозаловчи, такси ҳайдовчиси ва ёрдамчи ишчилар деб ҳисобласа ҳафа бўлиб кетаман, - дейди у. - Мен мигрант эканлигимни ва Россия, Украина, Қозоғистон, Беларусь ва Арманистонда оммавий бўлган илова яратганимни айтганимда, баъзилари гангиб қолишади”.

Фарҳод Шагидов сингари муҳожирлар ҳам иқтисодиётга ўз ҳиссаларини қўшмоқда, гарчи пандемия авжи пайтида уларга ҳам осон бўлмади.

“Ҳар қандай илованинг даромадли бўлишига сабаб бўлган реклама берувчилар ҳам камайиб кетган, - дейди Фарҳод. - Аммо вазият яхшиланмоқда, май ойидан вазият 20 фоизга яхшиланаётганини кузатяпман”.

 

Фархад Шагидов
Из личного архива собеседника
Фархад Шагидов

 

Шагидовнинг фикрига кўра, давлат томонидан кўрилаётган чоралар ҳам мигрантларга ёрдам берди.

“Масалан, менинг рўйхатдан ўтишим автоматик равишда узайтирилди ва бу менинг ҳаётимни шубҳасиз енгиллаштирди”, - дейди у.

Вазиятга, шунингдек, кўплаб мигрантлар бир-бирларига ёрдам беришни бошлаганлари ҳам таъсир кўрсатди.

“Биз ватандошларни ҳам молиявий томондан, ҳам совғалар билан қўллаб-қувватлашга ҳаракат қилдик, - деди Фарҳод. - Карантин пайтида мен келажакда ишчилар талаб этиладиган автомобил сайтини яратишни бошладим”.

Шу қаторда, чегаралар ёпилиши сабабли Россияда қолган олий маълумотли чет элликлар мажбурий мигрантларга айланишди. Дастурий таъминот бўйича муҳандис Музаффар Расулов Москвага Тожикистондан конференцияга келган.

“Мен техник коллежда дарс берганман ва бу ерда иш қидириш истагим йўқ эди, - дейди у. - Аммо мен учиб кета олмадим ва бор йўғи бир ойга молиявий заҳирам бор эди ҳолос. Мен резюмени йирик компанияларга юборишга мажбур бўлдим”.

Ҳозирда Расулов масофадан туриб ишламоқда ва келажакда Россияда қолиш истагида.

 

Музаффар Расулов
Из личного архива собеседника
Музаффар Расулов

 

826
Строительные каски

Амур вилоятидаги можаро ҳал қилинди - ишчиларга қўшимча маош тўланади

24
(Янгиланган 12:47 15.07.2020)
Амур Газни қайта ишлаш заводи қурилишида Туркиялик пудратчи ва ўзбекистонлик қурувчилар орасида содир бўлган молиявий можаро ҳал қилинди, 15 июл куни ишчилар қўшимча тўлов олади.

ТОШКЕНТ, 15 июл – Sputnik. Амур Газни қайта ишлаш заводи қурилишидаги туркиялик пудратчи корхона ва ўзбекистонлик ишчилар орасидаги можаро ҳал қилинди, деб хабар қилмоқда РИА Новости.

Хабарда айтилишига кўра, музокаралар вилоят губернатори Василий Орлов ҳамда ҳуқуқни сақлаш органлари иштирокида бўлиб ўтган.

“Олиб борилган дастлабки текширув давомида ишчиларга бир неча ой давомида маош ушлаб қолингани тасдиқланмади. Ходимларга меҳнат шартномаларига мувофиқ маош тўланган. Патент тўловлари (можарога сабаб бўлган) 15 июл куни тўлиқ қайтарилади. Ундан ташқари узоқ вақт давомида – 6 ойдан кўп, вахта тартибида ишлаган ишчиларга қўшимча тўлов масаласи кўриб чиқилмоқда”, - дейилган расмий хабарда.

Эслатиб ўтамиз, Амур Газни қайта ишлаш заводи қурилиши пудратчиларидан бири бўлган Туркиянинг Renaissanse Heavy Industries компаниясининг 300га яқин ишчилари 13 июл куни олган маошларидан норози бўлиб, норозилик намойиш қилган эдилар. Улар қурилиш ҳудудидаги автомобилларни ағдариб ташлаган ва пудрачи офисини вайрон қилишган эди.

Шундан сўнг воқеа жойига вилоят прокуратураси ва бошқа ҳуқуқни сақлаш ташкилотлари етиб келган ва текширув ўтказишни бошлаган эди.

Россиядаги Ўзбекистон элчихонаси ам вазиятни назорат остига олган. Бош консул Ўзбекистон фуқароларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш мақсадида воқеа жойига етиб борган.

Маълумот учун Амур Газни қайта ишлаш заводи, Россиянинг энг йирик заводларидан бири бўлади. Унга киритилаётган сармоя ҳажми 19 миллард доллар. Корхона бир неча хил газ, жумладан гелий ҳамда полиэтилен ва бошқа қўшимча маҳсулотлар ишлаб чиқаришга ихтисослашган бўлади. 

24