Нефт Россия газини пастга тортиб кетолмайди. Сабаби қуйидагича

1840
(Янгиланган 18:57 18.03.2020)
Нефт бозорида юз берган воқеалар ва коронавирус муаммоси газ мавзусини бироз четга суриб қўйди. Аммо, табиийки, нефт нархининг пасайиши газ бозорига ҳам таъсир қилади. Бунинг қизиқ жойи нимада?

Александр Собко

Эслатиб ўтамиз, баъзи бозорларда узоқ муддатли шартномалар бўйича газ нархлари (биринчи навбатда Осиёда суюлтирилган газ учун) нефт нархларига боғлиқ. Сўнгги ойларда, бозорда ортиқчалиги туфайли газ нархи тушиб кетган ва нефт эса ОПЕК+ келишувлари туфайли қимматлигича турган, натижада нарх белгилашнинг иккала тури орасида катта тафовут юзага келди. Газ ва суюлтирилган газнинг биржа нархлари бир миллион БИБ (Британия иссиқлик бирлиги; ҳар минг кубометр учун тахминан 105 долларга тенг) учун уч доллар даражасида (бўлган ва бўлиб келмоқда) ва нефтга бириктирилган шартномаларда СТГ (суюлтирилган табиий газ – таҳр.) нархлари эса уч (!) баробар юқори ва бир миллион БИБ учун тўққиз долларга етди. Кулгили ҳолатгача келди: Хитойнинг суюлтирилган газни импорт қилувчилари коронавирус бўйича форс-мажор ҳақида маълум қилиб узоқ муддатли шартномалар бўйича суюлтирилган газни қабул қилишдан бош тортишди, аммо шу заҳотиёқ ушбу ҳажмдаги суюлтирилган газни спот нархларида сотиб олишга рози бўлишди.

Энди вазият тубдан ўзгарди. Нефт нархини икки баравар пасайганлиги ҳолатида нарх белгилашнинг икки тури ўртасидаги фарқ сақланиб қолмоқда, бироқ анча паст кўринишда: қўпол баҳолашда, 4,5 (нефтга бириктирилган) доллар  баҳо бир миллион БИБ учун уч (биржа) долларга нисбатан.

Шу билан бирга, нефт нархининг пасайишига қарамай, биржадаги газ котировкалари бир миллион БИБ учун ҳамон уч доллар даражасида қолди. Нега бундай? Биринчидан, ундан ҳам пасайтиришга илож йўқ. Пессимистлар ёзгача нархларнинг янада пасайишини кутмоқдалар, аммо биз Американинг суюлтириш заводларини тўхтатишига яқин турибмиз, чунки нархлар операцион харажатларни аранг қопламоқда. Бундан ташқари, газ соҳасида талаб иситиш мавсумига кўпроқ боғлиқ (бунга эпидемияга қарши чоралар таъсир қилмайди). Албатта, саноатнинг ҳам ҳиссаси бор: феврал ойида Хитойда газга талаб ўтган йилнинг феврал ойига нисбатан ўн фоизга камайди.

Шуниси қизиқки, "Газпром" нефт нархининг ўзгаришига минимал даражада сезгир. Феврал бошида эълон қилинган сўнгги расмий маълумотларга кўра, компаниянинг Европада газ сотишининг атиги 30 фоизи нефт билан боғлиқ. Ва бундан кўп ўтмай, Болгария учун нархларни қайта кўриб чиқиш ҳақида маълум бўлди (эҳтимол, ушбу қайта кўриб чиқиш нефтга боғлиқлигдан биржа нархларига ўтиш билан бирга келган). Сарҳисоб қилганимизда: энди нефт нархларининг пасайиши "Газпром"нинг тушумларига минимал даражада таъсир қилади дейишимиз мумкин. (Қавслар ичида биз шуни таъкидлаймизки, компанияга ҳар қандай вазиятда осон эмас: биржада газ нархи жуда паст даражада, лекин улар нефт нархлари пасайишидан олдин ҳам шундай бўлган).

Аксинча, СТГ бозорида, айниқса эски шартномалар учун, нефтга боғлиқлик ҳали ҳам жуда кенг тарқалган. Шунга кўра, нефт нархининг пасайиши, СТГ сотувчиларининг даромадларини камайтиради. Шу билан бирга, спот нархлари ва узоқ муддатли контракт нархлари ўртасидаги фарқнинг пасайиши, илгари асоссиз равишда юқори бўлган ҳолда, нефтга боғлиқ бўлган СТГ нархларини янгидан кўриб чиқишни талаб қилган экспорт қилувчилар ва импорт қилувчилар ўртасидаги кескинликни пасайтиради.

Энг муҳими: СТГ бозорининг истиқболлари ҳақида нима дейиш мумкин? Яқинда биз барча иштирокчиларга янги лойиҳалар бўйича сармоявий қарорларни қабул қилишни 2025 йилга қадар ортиғидан кўпайиб кетишини олдини олиш учун кейинга қолдиришни маслаҳат бердик. Қатар СТГ-нинг янги заводларини қуришни кечиктирмоқда, аммо Мозамбик ва АҚШдаги лойиҳалар кўриб чиқилмоқда. Энди биз бу йил СТГ-нинг янги лойиҳалари ишга туширилмаслигини юқори эҳтимоллик билан айта оламиз. Албатта, жорий талаб пасайиб кетди ва ҳар кимнинг онгида фақат коронавирус, лекин қурилиш бошланганидан бошлаб ишга тушириш учун "давр" камида тўрт йил бўлган тақдирда, гап шунчаки вирусда эмас. Шунчаки компаниялар энди лойиҳаларининг қопланишини кафолатлаш имкониятига эга эмаслар.

Илгари, ҳатто газнинг биржа нархлари паст бўлган тақдирда ҳам, СТГ лойиҳалари икки усул билан ўзини қопланишини кафолатлаши мумкин эди.

Биринчидан, агар охирги харидор нефтга боғланган нархларда шартнома тузишга рози бўлса. Иккинчидан, агар заводдан СТГ ишлаб чиқаришнинг бутун ҳажмини (ва нарх хавфлари!) нефт ва газ гигантларидан бири ўз зиммасига олган бўлса ва кейинчалик у СТГ савдогари сифатида ишласа.

Шубҳасиз, энди иккала имконият ҳам ёпилмоқда. Нефтнинг жорий нархларида, нефтга боғланган СТГ шартномалари сармояни қайтаришни таъминламайди ва нефт компаниялари ўзларининг асосий нефт соҳасида қандай омон қолиш ҳақида ўйлайдилар. Қиммат нефт ҳисобига СТГ бозори хатарларини субсидиялаш энди мумкин бўлмайди.

Шуниси қизиқки, нефт котировкалари қулаши олдидан АҚШдаги энг қизиқарли СТГ лойиҳаларидан бири - Tellurian компаниясининг Driftwood LNG заводи қурилиши қолдирилди. Бу Доналд Трампнинг феврал ойи охирида Ҳиндистонга ташрифидан сўнг содир бўлди, унинг доирасида ҳиндистонлик шериклар СТГ сотиб олиш бўйича илгари эришилган дастлабки келишувларни бирлаштиришлари кутилган эди ва Driftwood LNG лойиҳаси инвестиция тўғрисида қарор қабул қилиш учун етарли бўлмаган кафолатли сотувга эга бўлади. Бироқ, Ҳиндистон томони СТГни импорт қилиш бўйича якуний қарорни яна бир бор кечиктиришни танлади. Натижада, лойиҳанинг амалга ошишига на бир нечта кичик линиялардан иборатлиги (назарий жиҳатдан босқичма-босқич қурилиш учун имконият яратиши мумкин), шунингдек, на суюлтириш қурилмаларининг рекорд даражадаги паст нархлари, ва на Driftwood LNG -га Total нефт ва газ ТМКсининг тўғридан-тўғри инвестициялари ёрдам бермади.

Баъзи жиҳатдан СТГ бозоридаги бундай вазият Россия учун яхши. Ва бу "ғалабага осон эришиш хомхаёли" ёки ёқимсиз ҳолатни яширишга уриниш ҳам эмас. Албатта, камчиликлари ҳам аниқ: СТГ сотишдан тушган фойда камаяди чунки "Ямал СПГ" билан тузилган шартномаларнинг катта қисми нефт нархига боғлиқ. Умуман олганда, хом ашё бозорларидаги салбий ҳодисалар Россия учун асосий экспортчи сифатида аниқ минус ҳисобланади. Плюслар нимада?

Бир томондан, Россия янги заводларда ўз ускуналарини максимал даражада ишлатишдан манфаатдор, аммо ишлаб чиқаришни ривожлантириш ва амалга оширишда бироз кечикмоқда. Шу билан бирга, СТГ бозоридаги пойга, унинг улушини олишга мантиқий интилиш - буларнинг барчаси россиялик иштирокчиларини заводларни ишга туширишни кечиктирмаслик учун хорижий ускуналардан фойдаланишга мажбур қилди. Энди эса СТГ глобал бозорларидаги юзага келган пауза бизга ўз ускунамиз ва технологияларимизнинг катта қисми билан янги циклни бошлашга имкон беради.

Дарвоқе, бу йўналишда биз тезлашишни ва ижобий янгиликларни кўрмоқдамиз. Яқинда Об СТГ лойиҳаси учун газ турбиналари ва компрессор ускуналарига буюртма берилганлиги маълум бўлди. Эслатиб ўтамиз, бу "Новатек"нинг яна бир СТГ-лойиҳаси бўлиб, унга кўра инвестицион қарори ҳали қабул қилинмаган бўлса-да, кўриб турганимиздек, ускуналар аллақачон буюртма қилинган. Завод "Ямал СПГ"-нинг нисбатан кичик «синов» тўртинчи линиясида (ишга туширилиши йил охирида) синовдан ўтказиладиган Россиянинг "Арктический каскад" технологиясидан фойдаланади. Инвестициялаш тўғрисидаги қарор қабул қилинмаган, аммо компаниялар қурилишга тайёргарлик кўриш учун аллақачон муайян чораларни кўришгани, бу амалиёт дунёда ҳам учрайди. Бу ҳолда, инвестицион қарор қабул қилинган вақтдан бошлаб ишга туширишгача бўлган одатий 4-5 йилдан кам вақт ўтади. Энг оптимистик тахминларга кўра, "Об СТГ" 2022 йил охирида ишга тушиши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, ушбу ишлаб чиқариш нисбатан кичик (ҳар бири 2,5 миллион тонна бўлган иккита линия) ва рус технологиясини яна бир марта катта ҳажмли линияларда синаб кўриш учун ишлаб чиқилган, шундан сўнг уни ишонч билан кенг тарқатса бўлади.

1840
Дмитрий Голубовский

Россия бутун Марказий Осиёни инқироздан олиб чиқиши мумкин эксперт

1028
(Янгиланган 20:51 05.03.2021)
Молиявий таҳлилчи фикрга кўра, келажак 10 йилда Марказий Осий давлатлари тақдири Россия иқтисодий ривожланишига боғлиқ бўлади.

ТОШКЕНТ, 5 мар - Sputnik. Россия бутун Марказий Осиёни инқироздан олиб чиқиши мумкин, деб ҳисоблайди россиялик эксперт Дмитрий Голубовский.

БМТ мутахассислари хулосасига кўра, Мана бир неча ойдан буён жаҳон бозорларида озиқ-овқат маҳсулотлари нархи ошмоқда. Бу айниқса шакар ва ўсимлик мойи нархларида билинмоқда.

Молиявий таҳлилчи хулосасига кўра бу янги тренд бўлиб келажак 10 йил давом этиши мумкин.

“Молиячилар буни “хом-ашё суперцикли” дейишади. Бу анча узоқ давом этиши мумкин... Ўтган цикла нефт нархи неча йил давомида ошгани эсингиздами? 1998 йилда бошланиб 2008 йилгача давом этди ва кескин қулади. Умумий ҳисобда 10 йил”, - деди эксперт.

Озиқ-овқат, металлургия ва ёнилғи соҳаларини ҳам худди шундай тенденция кутмоқда. Буларнинг барчаси долларга боғлиқ. Аниқроғи унинг қадрсизланиш даврига. Америкаликлар ўзларининг  қарз босимини камайтириш мақсадида умумжаҳон инфляциясини уюштирмоқда.

Дунёда доллар миқдори жуда кўпайиб кетган ва уни қадрсизлантириш керак деб ҳисоблайди Голубовский.

Бу ишни иккита услуб билан амалга ошириш мумкин: қарз инқирози ёки инфляция ёрдамида. Қарз инқирозида асосан бойлар зарар кўради, инфляцияда эса – барча.

Дунё – иккинчисини танлади ва барча муаммоларни пул билан “ёпиш”га киришди, деб ҳисоблайди молиявий таҳлилчи.

Бундай қарордан барча маҳсулот ва хизматлар нархи фақат ошиб боради. Ушбу вазиятда камбағал давлатлдар айниқса катта хавф остида. Улар учун ягона ечим – бой давлатлар билан савдо иттифоқлари тузиш ёки иқтисодий иттифоқларга қўшилиш.

“Агар Россия яхши иқтисодий ўсиш намойиш этса, у ўз ортидан барча қўшниларини тортиб кетиши мумкин. Бу ҳудудий фактор дейилади – кучли иқтисод ҳар доим қўшниларини ўз ортидан тортади. Чунки қўшнилар бу мамлакатга ишлаш учун келиб кўпроқ пул топишлари мумкин, бой иқтисодлар айрим ишларни оутсорсинг мақсадида қўшни давлатларга ўтказиши мумкин ёки савдо алоқалар ёрдамида ўсиш кузатилиши мумкин”, - дейди Голубовский.

Молиявий таҳлилчи хулосасига кўра, хом-ашё нархи ўсиш циклида Россия иқтисоди ўсиб борса (бундай бўлиш эҳтимоли катта, чунки Россия иқтисоди асосан хом-ашёга асосланган), бундай ҳолда – Россия бутун  Марказий Осиёни ўз ортидан тортиб кетиши мумкин.

Батафсил Sputnik аудиоподкастида тингланг.

Россия может вытянуть за собой всю Центральную Азию — мнение эксперта
1028

Иккинчи жаҳон уруши бошланиши учун ким "пул тиккан". Махфий ҳужжатлар ошкор бўлди

2322
(Янгиланган 20:47 05.03.2021)
Сиёсатшунослик фанлари доктори, профессор Игор Панарин Россия ташқи разведка хизматининг яқиндаги топилмасига изоҳ берди. Ушбу материал 1940-йиллардаги воқеалар ҳақидаги ҳақиқатни фош этди

Гап 1945 йилдаги шифр-телеграмма ҳақида бормоқда. У Лондондан Москвага юборилган.

Хатда нацист Германияси Империя банки вице-президенти Эмиль Пульнинг катта партиядаги олтин қуймаларини етказиб бериш бўйича операцияси ҳақида хабар берилган.

Қимматбаҳо металл Брюссел яқинида жойлашган туз шахталарига олиб келиниши керак эди.

Бундай улкан миқдордаги олтин қаердан олинган? Уни концлагер асирларидан тўплашган.

"Бу Пуль нафақат Рейхсбанк вице-президенти, балки бир вақтнинг ўзида Швейцариядаги халқаро ҳисоб-китоблар банки директорлар кенгаши аъзоси ҳам бўлган. Бу бугунги кундаги энг муҳим тузилмалардан бири - у ҳатто АҚШ федерал резерв хизматидан ҳам аълороқ", - деди эксперт.

Унинг айтишича, Швейцария тузилмаси "асосчилари" Европадаги йирик молия ташкилотлари бўлишган: фашист Германиясининг Империя банки, Англия банки.

Буларнинг барчасида АҚШ ҳам иштирок этган: муассислар америка хусусий банклари бўлган, улар орасида машҳур Морган банкирлар уйи ҳам бор эди.

Унинг "гуллаб-яшнаш" даври Иккинчи жаҳон урушига тўғри келган, ўшанда молиявий операциялар ҳажми рекорд рақам - яримтриллион долларга етган.

"Бу Учинчи рейх олтин захираларининг бешдан тўрт қисмидир. Буларнинг барчаси шифр-телеграммда акс этган", - деб қўшимча қилди сиёсатшунос.

Аммо бу қандайдир сабаб билан жаҳон ОАВлари эътиборидан четда қолган.

Шу билан бирга, Англия банки Гитлерни у ҳукумат тепасига келаётган вақтда қўллаб-қувватлагани маълум. Гап 1930-йиллар боши ҳақида бормоқда.

Айнан шу британ молиявий тузилмаси бўлғуси нацистлар етакчисининг сайлов кампаниясига фаол равишда пул тикиб келган.

Гитлерни қўллаб-қувватлаш ишларида америкаликлар ҳам иштирок этганлар - архив материалларига мурожаат қилинса, ўша, обрўли Морганлар оиласи, Буюк тушкунликни "юзага келтиришга" ва XX асрдаги кенг кўламли жаҳон инқирози бошланишига алоқадор.

Ушбу инқироз Федерал резерв хизматини янада ривожлантириш мақсадида "қўлбола" тарзда амалга оширилганлигини кўрсатувчи фактлар мавжуд, дейди сиёсатшунос.

2322

АҚШ Афғонистондан қўшинларни олиб чиқиш санасини маълум қилди

42
(Янгиланган 14:46 08.03.2021)
АҚШ Афғонистондан ўз қўшинларини шу йил 1 майга қадар тўлиқ олиб чиқиб кетиш масаласини кўриб чиқмоқда.

ТОШКЕНТ, 8 мар — Sputnik. АҚШ Афғонистондан ўз қўшинларини 1 майга қадар тўлиқ олиб чиқиб кетиш масаласини кўриб чиқмоқда, деб хабар қилди Tolo News телеканали АҚШ давлат котиби Энтони Блинкеннинг президент Ашраф Ғанига ёзган мактубига асосланиб.

"Вашингтонда сиёсий жараён давом этаётганлиги сабабли, АҚШ бирон бир вариантни рад этмайди. Биз 1 майга қадар қўшинларимизни тўлиқ олиб чиқиб кетиш масаласини кўриб чиқмоқдамиз", - дейилган ҳужжатда.

Мактубда ёзилишича, АҚШ Россия, Хитой, Покистон, Ҳиндистон ташқи ишлар вазирлари ва вакилларини Афғонистонда тинчликни сақлашга қаратилган ягона ёндашувни муҳокама қилиш учун йиғилиш ўтказиш юзасидан БМТга мурожаат қилмоқчи.

Бундан ташқари, Вашингтон "Туркия ҳукуматидан тинчлик битимини якунлаш учун яқин ҳафталарда икки томоннинг юқори даражадаги учрашувини ташкил қилишни" режалаштирмоқда.

Аввалроқ Пентагон АҚШ президенти Жо Байденнинг администацияси Афғонистондан қўшинларни олиб чиқиш режасини қўллаб-қувватлашини айтганди. Вашингтон “Толибон” ҳаракати (Россияда тақиқланган) амалдаги келишув шартларини бажарган тақдирда, май ойигача мамлакатни тарк этишга тайёр. Жангарилар битим шартларини бажарганлигини таъкидламоқда.

2020 йилда Қатарда АҚШ ва “Толибон” Афғонистондан олиб чиқиб кетиш, маҳбуслар алмашинуви кейин афғонистонлараро мулоқотни бошлашни назарда тутадиган биринчи тинчлик битимини имзоладилар.

 

42
Теглар:
Толибон, АҚШ, Афғонистон