Боевики движения Талибан

Афғонистондаги вазият: толиблар Ўзбекистон билан чегарадош туманларни эгаллаши мумкин

12767
(Янгиланган 23:43 18.04.2020)
Афғонистондаги жанговар тўқнашувларнинг янги хроникаси террористик хатарларнинг ошгани ва "Толибон"нинг Қўшма Штатлар билан тузган тинчлик битими шартли характерга эгалигидан далолат беради

Ҳарбий-диний ҳаракатнинг кучайиши ва Ислом республикасидаги зўравонликнинг янада авж олиши минтақадаги бошқа мамлакатларга хавф солади.

16-апрель куни афғон армиясининг тўққиз нафар ҳарбий хизматчиси "Толибон" ҳаракати жангарилари билан шарқий Лонгар провинциясида кечган тўқнашувда ҳалок бўлди. Худди шу куни кечга томон жангарилар Парвон провинциясидаги Баграм америка ҳарбий базасининг олти нафар маҳаллий ходимларини отиб ташладилар. Бир кун олдин кундузи толиблар Лагман провинциясида крикет ўйнаётган бир гуруҳ ёшларга қарата ўт очган, тўрт нафар яраланганларнинг биттаси ҳалок бўлганди.

Бу ҳатто афғон ҳодисалари фонида ҳам мисли кўрилмаган ҳолат: крикет ўйнагани учун бир гуруҳ ёшларнинг отиб ташланиши толибларнинг ғарб цивилизациясига муросасиз муносабатини исботлайди. Табиийки, бита ва копток билан ўйналадиган бу қадимги инглиз ўйини - "британия босқинчилари" мероси ва унинг Афғонистонда оммалашуви - "Толибон" учун мафкуравий чақириқдир. Жангариларнинг ўрта асрларга хос нафрати спорт, маданият, санъатнинг деярли барча турларига қаратилган. Қоидага кўра, толиблар мунозара ўрнига қатлни маъқул кўради.

Жангарилар ўз таъсирини мамлакат шимолида мустаҳкам ўрнатишга интилмоқда. Қундуз провинцияси губернатори Абдул Жаббор Наимий 17 апрель куни РИА Новостига берган интервьюсида, "Толибон" замонавий қурол-аслаҳа билан таъминлангани, унинг сафларида чет эл фуқаролари жанг қилишини айтган эди. Бу маълумотлар ҳавотирга солмай қўймайди.

Тожикистон билан чегарадош Қундуз провинцияси стратегик аҳамиятга эга, у Марказий Осиёга дарвоза сифатида хизмат қилади. Провинция пойтахти афғон ҳукумат кучлари назоратига олинганига уч йилдан ошди, аммо жангарилар бундан олдин ҳам икки марта Қундуз шаҳрини босиб олган (2015-2016 йилларда). Бугун эса олдинги обрўларини қайта тиклашга ҳаракат қилишмоқда.

Жангарилар 9-апрель куни Баграмдаги АҚШ авиабазаси томон бешта ракетани учирди. Қуролланган ҳужумларни амалга ошираётган толиблар америкаликлар жорий йилнинг февралида имзоланган тинчлик битимидан воз кечишлари мумкинлигидан қўрқмайдилар. Шу билан бирга улар тинчлик жараёнининг бузилишида Қобул ва Вашингтонни айбламоқда. Афғонистонда уларга рақиб ҳисобланган "Ислом давлати" террористик гуруҳи салоҳияти ошиб бормоқда. Ҳукумат мудофаа ва хавфсизлик кучлари мамлакатнинг барча ҳудудида ҳарбий операцияларни амалга оширмоқда. Қобул террорчилар билан юзма-юз қолган деярли.

Ғарб манбаларига кўра, расмий Қобул 407 туманнинг 133тасигагина эгалик қилади. Толиблар 75та туманда тўлиқ назорат ўрнатган. Мамлакатнинг қолган қисмини ким бошқаради - номаълум, лекин катта эҳтимол билан жангарилар таъсири кенгайганини прогноз қилиш мумкин. Толиблар Тожикистон ва Ўзбекистон чегарасига яқин бўлган ҳудудларни эгаллаб олишга жуда яқин келган.

"Толибон"нинг расмий вакили апрель ойи бошида ўт очишлар COVID-19 коронавируси эпидемияси тарқалиши қайд этилган туманлардагина тўхтатиши мумкинлиги ҳақида баёнот берган эди.

Маълумки, 2020 йилда Эрон (яъни коронавирус жиҳатдан энг ноқулай ҳудуд)дан 200 мингга яқин афғонлар қайтиб келган. 17 апрель ҳолатига кўра, Эронда 906 киши коронавирус билан беморланган.

Худди шу фонда 14-апрель куни НАТО бош котиби Йенс Столтенберг "Толибон" ҳаракатидаги исёнкорлар афғон хавфсизлик кучларига қарши ҳужумларни бас қилишлари лозимлигини" айтган эди. Бу ҳам кулгили, ҳам қайғули. Жангарилар ҳеч кимдан ҳеч қандай қарзимиз йўқ, деб ҳисоблайди. Бундан бир кун аввал эса америка элчиси Халилзод Дохада "Толибон" ҳаракати вакиллари билан учрашган, томонлар АҚШ ва толиблар ўртасидаги битимни ҳаётга татбиқ этиш муаммоларини муҳокама қилган эдилар. Сал олдин Вашингтон афғон ҳукумати ва "Толибон"ни ўзаро асирлар алмашинувини тезлаштиришга чақирди, бу даъватни эса Афғонистондаги америкапараст ҳукуматнинг ўз жонига суиқасд қилиш билан тенглаштириш мумкин.

Америкаликлар Қобулдан қамоққа олинган толибларнинг тезлаштирилган тартибда озодликка чиқарилишини талаб қилмоқда, биринчи босқичда бу - 5000 га яқин жангарилардир. "Толибон"га кўра, бу одамларни озодликка чиқармай туриб, афғонлараро мулоқотни йўлга қўйиб бўлмайди, қуролланган жангарилар билан эса озодликда шундай бир мулоқот бошланиши мумкинки, бунда ҳеч қайси томонга ҳавас қилиб бўлмайди.

Эҳтимолки, ҳарбий-диний ҳаракат ва америкаликлар ўртасида тузилган битим Пентагонга ва иттифоқдошларга 19 йил давом этган шонсиз афғон кампаниясини хавфсиз якунлаш имконини берар, аммо Афғонистонга бу ҳолат ўта узоқ давом этадиган, ўрта асрларга хос ваҳшийликдан ўзга кафолатни бермайди.

Жангарилар ўз олдиларига қўйган мақсадларга террористик жиҳод шаклида эришишга кўникиб қолган. Турли маълумотларга кўра, толиблар сони Афғонистон, шунингдек, Қобул ва Исломобод назоратида бўлмаган афғон-покистон шаффоф чегарасида 30 мингдан 70 минггача "милтиқ"қа тенг.

Шуни эътиборга олиш лозимки, ҳарбий-диний ташкилот мафкура ва тузилма жиҳатдан бир хил эмас, турли ва ҳатто "диссидентлик" фракцияларига эга. Автомат қурол ва спутник алоқаси қоришмасидан иборат бетартиб бир уюшма бу.

Америка Қўшма Штатлари расмий вакиллари ва "Толибон" ҳаракати ўртасида 29-феврал куни Дохада 18 йил давом этган ҳарбий ҳаракатлар давомида биринчи марта тинчлик битимини имзоланди. Ҳужжат, агар жангарилар зўравонликдан ўзларини тийса Афғонистондаги америка қўшинлари сони нольгача қисқартирилишини кўзда тутади.

Толибларни расмий Қобул билан яраштириш АҚШ ҳарбий контингентини чиқаришнинг асосий шарти саналади, аммо бу ишни амалга ошириш бир қатор сабабларга кўра принципиал жиҳатдан иложсиз.

Музокаралар "Толибон" ҳаракати ислом амирлигини тиклаш ва шариат бошқарувини ўрнатиш ҳақида баёнот билан чиққан бир маҳалда бўлиб ўтган. Толиблар режасига Афғонистоннинг кўплаб фуқаролари қарши эди. Ислом республикаси мактабларида бир неча миллион болалар таҳсил оладилар, уларнинг учдан бир қисми қиз болалар (бу эса шу пайтга қадар аёлларни "нокамтарлик" учун калтаклаб, эркакларни нотўғри тирқишланган соқол учун қамаб келган толибларга мутлақо зид эди). Ўнлаб хусусий ОАВлар пайдо бўлди.

Давлатга қарашли ва хусусий университетлар фаолият юритмоқда. Мамлакатнинг 20 миллионга яқин аҳолиси (аҳолининг аксарият қисми) мобил алоқадан фойдаланади. Афғонлар санъат, маданият ва спорт соҳасида (шу жумладан, аёллари ҳам) ўзларини кўрсата олди. Бу нормал инсонларни толибларга ғажиш учун беришнинг умуман иложи йўқ.

Битим пунктларининг бирига кўра, "Толибон" минг нафар афғон ҳарбий хизматчиларини, Қобул эса беш мингга яқин жангариларни озодликка чиқариши керак(биринчи босқичда). "Алмашув" музокаралари Қобулда 1 апрелда бошланган, бу эса америкаликлар 2001 йилда мамлакатга бостириб кирганидан буён илк марта содир бўлган воқеадир.

Қобулдаги сиёсий зиддиятлар ва ўзаро жанг қилаётган томонларнинг маҳбуслар алмашинуви юзасидан вужудга келган келишмовчиликлари туфайли афғонлараро музокаралар кейинга қолдирилди. Томонлар кейинчалик (биринчи босқичда) 100 нафар жангари ва 20 нафар афғон ҳарбий хизматчиларини озод этишга келишдилар. Шу билан бирга толиблар энг аввало 15та дала командирларини озод этиш талабини илгари сурди. Охирги талабни афғон ҳукумат мутлақо номақбул деб билиб, "бошланғич лимитни" 5 минг маҳбусдан 400 жангарига камайтирди.

Натижада, 12-апрель куни толиблар томонидан биринчи 20 нафар ҳукумат ҳарбий хизматчилари асирликдан озод этитлди ва улар Кандагар провинциясидаги Шох-Вали-Кот уезди ҳудудида жойлашган Халқаро қизил хоч вакилларига топширилди.

Афғонистон ҳукумати эса 13 апрель куни ҳукумат қамоқхоналаридан 361 та асир олинган толибларни озодликка чиқарди. Тез орада "Толибон" яна 20 нафар ҳарбий хизматчи ва полициячиларни асирликдан озод этди. Таққослаш учун, коронавирус инфекцияси хавфи туфайли Афғонистон қамоқхоналаридан 5,3 минг маҳбуслар қўйиб юборилган.

Худди шу вақтнинг ўзида Исломобод Қобулдан Абдулла Оракзай - "Ислом давлати"нинг "ҳуросон" ячейкаси етакчисини Покистон ҳуқуқ тартибот органлари қўлига топширишни талаб қилди. У 19та жангари билан бирга апрель ойи бошида Афғонистон Ислом республикаси миллий хавфсизлик бошқармаси томонидан ҳибсга олинган. Афғон ҳукумати Оракзайни кўплаб жиноятларда айбламоқда, хусусан, Қобулда март ойида содир этилган сикхлар черковига уюштирилган ва 25 киши ўлимига сабаб бўлган ҳужумда ҳам. Албатта, Исломобод Қобулдан олий мартабали жангариларни (барча параметрлар бўйича террорчиларни) беришни талаб қилиш ҳуқуқига эга эмас, аммо Шарқ - нозик масала, деган гап ҳам бор.

12767
Мавзу:
Афғонистон: 30 йил тинчлик илинжида (58)
Ситуация в Нагорном Карабахе

Суриялик туркманлар Қорабоғда: уруш мақсадидаги сафарбарликми ёки катта кўчиш?

657
Суриялик кўчманчи-жангарилар урушдан кейинги Қорабоғ ҳақиқатига айланиши мумкин. Бунинг муқобили тарихда бўлган: Усмонийлар империяси даврида албанларнинг сербия Косовосига кўчиб ўтишини эсга олайлик.

Туркия учун бу ташкиллаштириган миграция - яъни Жанубий Кавказда жиддий ва узоқ вақтга мустаҳкам ўрнашиб олиш учун қўшимча имкониятдир.

Тоғли Қорабоғдаги қуролланган можаро бир неча минг суриялик ёлланма жангариларни жалб этди, улар жанговар ҳаракатлар зонасига Туркия воситачилигида кириб келиб, Озарбайжон томонидан жанг қилишди. Уч томонлама битим имзолангач ва уруш якун топгач, бугунги кунга қадар террорчи-сайёҳларнинг ватанга қайтганлиги хусусида ҳали ҳеч нарса маълум эмас. Сурияликлар ўз оилалари билан Озарбайжонга қайтарилган туманларда уй-жой қилиши эҳтимоли юқори.

Sky News Arabia телеканали маълумотларига кўра, турк ҳукумати туркман оилаларнинг Сурия шимоли-шарқидан Тоғли Қорабоғ ҳудудларига кўчиб ўтишларига ёрдам бериб келмоқда (кўчиб ўтувчиларга Озарбайжон фуқаролиги ваъда қилинмоқда). Буларнинг барчаси минтақа демографиясини ўзгартириш учун амалга оширилмоқда. Туркия Африн шаҳрида (Сурия шимоли-шарқида) шундай трансформация бўйича тажрибага эга бўлган, у ерда ҳозирда туб аҳолининг 7%дан камроқ қисми истиқомат қилишади.

Сурия шимоли-шарқидаги Автоном администрация вакили Шафан ал-Хабурий Sky News Arabiaга берган интервьюсида турк ҳукуматининг суриялик оилаларни Тоғли Қорабоғ минтақасига кўчириш ташаббуси ҳақидаги маълумотларни тасдиқлади. У, Турк раҳбарияти 1923-1929 йилларда Қорабоғ ҳудудида пойтахти Лочин шаҳрида бўлган "Қизил Қурдистон Республикаси" бўлгани ҳақидаги фактни унутмаслигини қайд этиб ўтди.

Бу лойиҳанинг ҳеч қандай фантастик жиҳати йўқ. Террористик тажрибага эга бўлган кўчманчи-турклар (Усмонийлар салтанати ташкил топишидан олдин Яқин Шарқда яшаган турклар тўлқинлари авлоди) камроқ маблағ эвазига ҳам қаерда ва кимга қарши бўлишидан қатъий назар жанговар ҳаракатларда иштирок этишга қодир бўлган тайёргарликдан ўтган "ҳарбий контингент"ни ташкил этади. Тахминан оладиган бўлсак Қорабоғнинг гўёки "кавказ косовоси"га айлантирилиши Анқарага қардош халқ ҳимояси учун бош кўтариш имконини беради. Турк парламенти Озарбайжонга қўшинлар юборилишини маъқуллади, ва бу Жанубий Кавказда РФда таъқиқланган "ЖАбҳат ан-Нусра", "Фиркат Хамза", "Султон Мурод", ва бошқа экстремистик қурд уюшмалари иштирокида катта геосиёсий ўйин бошланишидир.

Кавказнинг янги "янычарлари"

Турк томони ёлланма кучларнинг Озарбайжонга юборилишини расман рад этмоқда, шу билан бир вақтнинг ўзида Арманистон ўн йиллардан буён турк ҳукуматига қарши курашиб келаётган Қурдистон ишчилар партиясини қўллаб-қувватлаётгани ҳақида маълум қилмоқда. Боку таъкидига кўра, Сурия ва Ливандан келган ёлланма жангарилар Арманистон томонида жанг қилмоқда, бу технологик жиҳатдан иложсиз, аммо айни вақтда долзарб ҳам эмас. Мўрт дунё вақт синовидан ўтмоқда. Қорабоғ тупигидан чиқиш у ерга шубҳали ўтмишга эга яқин шарқ "колониячиларини" кўчириш эмас, балки дипломатик ёндашувларни изламоқ даркор.

Эслатиб ўтмоқчиман, Латакия ва Алеппо провинцияларида 100 минг атрофида сурия туркманлари истиқомат қилиб, улар САР ҳукумат қўшинлари билан узоқ йиллар давомида жанг қилиб келаётган қатор террорчилик ташкилотлари билан боғлиқдир.

Туркия ҳукумати туркманларнинг қуролланган гуруҳларини қўллаб-қувватлайди. Аfrinpost медиа-ресурси 23 ноябр куни турк ҳукумати Сурия шимолидаги Афин қурд регионида Тоғли Қорабоғга, "озарбайжон армияси томонидан эгалланган ҳудудга" кўчиб ўтиш истагида бўлган оилаларни рўйхатга олиш учун иккита офис очгани ҳақида хабар берди. Ва ҳозирда бу офисларда (асосан Хомс провинциясидан) туркманлар оилаларидан иборат узун-узун навбатлар юзага келган. Бу одамларнинг барчасини мотивациялашгани эҳтимолдан ҳоли эмас. Мигрантларни Тоғли Қорабоғга жўнатишдан олдин турк разведкаси улар ҳақидаги маълумотларни ўз базасига киритмоқда.

Озарбайжон "Ронаи" қурдлар маданияти маркази раҳбари Фахраддин Пашаевнинг сўзларига кўра, бугун Озарбайжонда 240 мингга яқин курдлар истиқомат қилишади, аммо Туркия Тоғли Қорабоғга Яқин Шарқ қурдларини эмас, балки фақат туркманларни (оилалари билан биргаликда) кўчириш истагида. Арманистон аҳолисини инобатга олмаган тақдирда ҳам, бунинг Озарбайжонга нафи бўлармикин?

1923 йилдаги аҳолини рўйхатга олиш ишларига мувофиқ, Тоғли-Қорабоғ автоном вилоятида армянлар 94%ни ташкил қилган, аҳолининг қолган 6%и асосан озарбайжонлар бўлган. Қурдлар ва руслар озчиликни ташкил этишган. Совет ҳукумати йилларида Қорабоғдаги арман аҳолиси 77%гача камайган, озарбайжонликлар эса 21%дан ортган. 1990 йй бошидаги уруш ўз тузатишларини киритган. Истиқболда демографик таркиб қандай бўлишини олдиндан тахмин қилиш қийин.

Армия кундалик ҳаёти

Тоғли Қорабоғнинг арман қисмида Россия тинчликпарвар кучлари урушдан кейинги ҳаётни қайта изга солиш учун бор имкониятни қўлламоқда. Муҳандис-сапёр бўлинмалари инженер разведкасини амалга ошириб, йўлларни миналардан тозалашмоқда, умумий фойдаланиладиган йўллардан ёниб кетган техникани эвакуация қилишмоқда. Степанакертда йўл ҳаракати тикланган, фуқаро инфратузилмаси ижтимоий объектларига электр ва сув келган, инсонпарварлик маркази фаолият юритмоқда, аэромобил госпитал ишламоқда. Россиялик тинчликпарварлар қочқинлар автобусларини кузатиб қўйишмоқда, бир неча минг аҳоли шу вақтгача уйига қайтишга муваффақ бўлди.

Озарбайжон Республикаси, Россия Федерацияси президентлари ва Арманистон Республикаси Бош вазири томонидан 9-ноябр куни имзоланган уч томонлама баёнотга кўра, 25-ноябр куни Озарбайжон армиясининг бўлинмалари Келбажар ҳудудига киришди, 20-ноябр куни Агдам ҳудуди, ва кўп ўтмай (1-декабр куни) Лочин вилояти ҳам Боку назорати остига ўтди. Россия тинчликпарвар кучлари воситачилигида ҳудуднинг Озарбайжон томонига берилиши - 1992 йилги қочқинларнинг зудлик билан қайтишини кўзда тутмайди.

Қорабоғнинг кейинги тақдири кўп ҳолатларда армия ва Озарбайжон Республикаси ҳарбий-сиёсий раҳбариятига боғлиқ. Еттита туманнинг Арманистон "хавфсизлик ҳудудидан" худди шундай кам сонли аҳоли яшайдиган ва хавфли озарбайжон зонасига трансформация қилиниши – мутлақо тавсия этилмайдиган иш. Еттита ҳудудга сурия туркманлари кўчиб келиши эҳтимоли бор. Аммо 28 йилдан сўнг янги жойга кўникиб бўлган озарбайжонлик қочқинларни "ҳеч қаёққа" қайтариш - жуда мураккаб масала.

Бу хилда бир халқнинг иккинчиси билан "қўлаки" алмаштирилиши юз бериши мумкин.

Сал олдин Озарбайжон президенти Илҳом Алиев Туркия Мудофаа вазири Хулуси Акар, ТИВ раҳбари Мевлют Чавушоглу, разведка етакчиси Хакан Фидан ва пиёда қўшинлари қўмондони Умит Дюндар билан мулоқотда Россия ва Туркия можарони ҳал этишда "тенгҳуқуқли ролга эгалиги" ҳақида баёнот берган эди. Турк ҳарбий маслаҳатчилари мамлакатда кенг тақдим этилган. Уларнинг кўпчилиги Қорабоғдан олисда, аммо Арманистон билан чегарадош Нахичеван автономиясида бўлиб туриши Боку ва Анқаранинг "арман фронтида" олдиндан катта урушга тайёрлигидан далолат беради. Россия тенглик асосда жанговар ҳаракатларни тўхтатди, ва бундан ҳамма ҳам мамнун эмас.

Турк мудофаа вазири Хулуси Акар 24 ноябрь куни РФ билан музокаралар давом этаётганини ва уч томонлама битимга эришилгач, Қорабоғдаги кузатув пунктлари ўртасида турк патрули режалаштирилаётгани ва энг муҳими: "Биз буни Озарбайжон билан музокараларимизга монанд равишда амалга оширамиз", дея баёнот қилган эди.

Бу ерда гап ҳамкорликдаги мониторинг маркази ҳақида бормаётгани аён. Анқара минтақа манфаатлари ва можаро томонларини тинчлантириш мантиғига зид бўлса-да, ҳаракат қилишга тайёр. Эҳтимол, Қорабоғдаги "янги тинчлик" кимгадир жуда тинчлик бермаяпти.

657
Трубоукладочное судно Солитэр

“Шимолий оқим 2” учун ҳал қилувчи жанг бошланди

783
(Янгиланган 20:04 26.11.2020)
Вашингтон Европа компанияларига қўнғироқ қилиб, вақт борида лойиҳадан чиқиб олинглар, янги йилдан сўнг санкция остида қоласизлар. Бу лойиҳа барибир амалга ошмайди, деб шантаж қилмоқда.

ТОШКЕНТ, 26 ноя — Sputnik, Наталья Дембинская. Байден ҳали ОҚ уйга келмасдан туриб, америка раҳбарияти “Шимолий оқим – 2” лойиҳасида иштирок этаётган Европа компанияларига қўнғироқ қила бошлади. Улар компанияларни 2021 йилнинг январида кучга кирадиган АҚШ санкциялар ҳақида огоҳлантириб, шунга қадар лойиҳадан чиқишни талаб қилишмоқда.

Немислан бундан жуда норози: улар ушбу санкцияларни шу вақтгача қўлланилган санкциялар орасида энг қаттиққўли деб аташди. Уларни бугунга қадар ушбу газ қувурига ўта салбий муносабатда бўлган демократ – Жо Байден амалга ошириши керак. Янги АҚШ президенти “Шимолий оқим-2”ни тўхтатиб қола оладими?

Дастлабки безовталик

Январда Трамп томонидан имзоланган ҳужжатлар кучга кириши керак. Унга кўра, Россия газқувури лойиҳасига бир миллион доллардан ортиқ сармоя киритган компаниялар санкциялар остига тушади. Ушбу чеклов логистика билан шуғулланувчи компанияларга ҳам тегишли бўлади.

“Газпром” таъкидлашига кўра “Шимолий оқим-2” санкциялар эълон қилинишидан олдин сармояларни олган эди. Александр Медведев айтишига кўра Engie, OMV, Shell, Uniper ва Wintershall компаниялари сармояларни киритиб бўлган ва маблағлар керакли мақсадларга йўналтирилган. Германиянинг ВUniper компанияси эса хавфсиз ёнилғи етказиб бериш тизими учун лойиҳанинг аҳамиятини ҳисобга олган ҳолда, уни қўллаб-қувватлашини эълон қилди.

Вашингтон бўлса жон-жаҳди билан уни тўхтатиб қолишга ҳаракат қилмоқда. Германиянинг энг йирик ОАВи DPA Оқ уйдаги манбаага асосан хабар қилишига кўра, америкаликлар лойиҳа иштирокчилиарига “огоҳлантириш” мақсадида қўнғироқ қилишни бошлаган. 

“АҚШ Европа компанияларига қарши санкциялар киритишни истамайди. Биз уларни огоҳлантириш учун қўнғироқ қилиб лойиҳалан чиқиш учун вақт бераяпмиз. Бу қувур ишга тушмайди” – дейишмоқда америкаликлар.

Бундай тактика АҚШ учун одатга айланган. Биринчи санкциялар киритилиши биланоқ Швейцариянинг Allseas қувур ётқизувчи кемали лойиҳани тарк этган эди. Лекин Россиянинг ўз қувур ётқизувчи кемалари бўлгани сабабли айни дамда қурилиш деярли тугатилган.

Германия эса АҚШ пўписаларини умуман тушунишмаяпти. “Ахир иттифоқчилар орасида бундай ёндашув мутлақ бўлмаслиги керак. <…> АҚШ ўз ҳудудидан ташқарида қўллаётган санкциялари – бу йўл қўйиб бўлмайдиган даражада халқаро ҳуқуққа аралашиш демакдир”, - деди Германия шарқий иқтисодиёт қўмитаси раҳбари Оливер Хермес.

Немислар саросимада

Вашингтондан қилинган қўнғироқлар немислар хавотирини янада кучайтирди: Ҳукумат алмашганидан сўнг ҳам АҚШ муносабатининг ўзгаришига умид қилишнинг фойдаси йўқ. Яқин ойлар ичида Байден “санкцияларни янада кучайтиришни режалаштирмоқда”. Бу дегани Германия 3 миллиард евро сармоя киритган “Шимолий оқим-2” лойиҳаси - муталқ гўрга кўмилади дегани”, - деб ёзади Bild нашри.

АҚШ ҳатто лойиҳада иштирок этган сертификат берувчи ва суғурта компанияларини ҳам жазолаш истаги айниқса таажубли. Байден деярли тайёр бўлган “Шимолий оқим-2” лойиҳасини йўқ қилишга тайёр, деб ёзади нашр.

Янги санкциялар Конгресс томонидан маъқулланган ва 2021 йил давлат бюджетига ҳам киритилган. Олдинги санкцияларни, ҳеч ким, албатта бекор қилмайди.

“Натижада суғурта компаниялари қувурни қуриб битказишда кўрилган зарарни қоплай олмайди, сертификатловчи корхоналар эса – ишга туширишдан олдин қувурнинг ишончлилигини текшира олмайди. Трамп бунга улгурмаса, Байден буни амалга оширади”, - деб ҳисоблайди мустақил саноат эксперти ва иқтисодчи Леонид Хазанов.

Дастлаб ўз уйини тартибга келтириш керак

Европаликлар босими кучайиб бораётган ва Оқ уй тўғридан-тўғри шантажга ўтган бўлса-да, барча ҳам ваҳимага тушиб қолгани йўқ.

“Америка саноати Европа бозорига муҳтож. Вашингтоннинг Шимолий оқимга кўрсатаётган ушбу қаршилиги Европа Иттифоқи ёки унинг алоҳида аъзолари томонидан ҳам жавоб санкциялари киритилишига олиб келиши мумкин. Иккинчидан америкаликлар НАТО бўйича сиёсий иттифоқдошларини йўқотишлари ҳам мумкин” – дейди Хазанов.  

Яна бир нарса: Байден биринчи навбатда ички муаммоларни ҳал қилиши керак бўлади. Бунга анча вақт кетиши мумкин. Америка иқтисодининг аҳволи ҳам оғир. Иккинчи кварталда ЯИМ мисли кўрилмаган 33% га тушиб кетди. Иқтисодчилар бундай хавфли пасайиш Буюк депрессия вақтидан буён бўлмаган эди, дейишмоқда.

Янги ҳукумат келганидан сўнг, доллар босиб чиқарувчи машинкани ишга солмасдан илож йўқ  - ахир кичик ва ўрта бизнесга ёрдам учун 2,5 триллион доллар ажратиш керак. Бу эса ўз навбатида долларнинг еврога нисбатан 10% пасайишига олиб келади. Бундай вазиятда Байден маъмурияти “Шимолий оқим-2”  билан шуғулланишга вақт топиши амримаҳол.

Кўмишга ҳали эрта

Объектив ва иқтисодий факторларни ҳам ҳеч ким бекор қилгани йўқ: Россия газига талаб ҳали ҳам жуда юқори, кузда Европа газ бозорида нархлар ўсиши буни яна бир бор тасдиқлади.

“Россияда газ қазиб олиш август ойидан буёш ошиб келмоқда. Октябрда деярли 63 миллиар метр куб ёнилғи қазиб олинди. Бу сентябрдагидан 13%га кўп. Демак хорижда талаб ошмоқда", — дейди "Альпари" таҳлилий маркази раҳбари ўринбосари Наталья Мильчакова.

“Газпром” учун Байденнинг “яшил” энергетика сиёсати ҳам зарарли бўлиши мумкин. Демократлар 2035 йилгача экологик тоза энергетикага ўтиш учун 2 триллион доллар  сарфлашни режалаштиришмоқда. 2050 йилда эса улар СО2 чиқинди газлари миқдорини нольга етказмоқчи. Лекин яшил энергетика “Шимолий оқим-2” учун ҳам фойдали бўлиши мумкин. Ахир ушбу қувур орқали нафақат газ, балким водород ҳам етказиб бериш мумкин. Келажакда Европада водород ёнилғисига талаб жуда катта бўлиши мумкин.

Энг асосийси эса – АҚШ янги маъмуриятига Европа билан жанжаллашиш – умуман керак эмас. Инагурациядан сўнг Байден Европа билан бузилган муносабатларни тиклаши керак бўлади. Биринчи навбатда Германия билан- ахир усиз НАТОни мустаҳкамлашнинг имкони йўқ”, - дейди Мильчакова.

Бугунги кунда АҚШда ҳам янги президент “Шимолий оқим-2”га қарши барча санкциларни оширишига гумон қиладиганлар бор. Виргиния штати собиқ сенатори Ричард Блэк айтишига кўра, Байден бу борада ими-жимида Москва билан келишиб олиши ҳам мумкин. Яъни Вашингтон учун бирор фойда эвазига санкциялардан воз кечиши ҳам мумкин.

783

Россияда янги камикадзе-дронларини яратиш устида иш олиб борилмоқда

37
“Калашников” концернининг (Ростех) шўба корхонаси Zala Aero Group янги дронларни, шу жумладан камикадзе дронларини яратиш устида иш олиб бормоқда.

ТОШКЕНТ, 27 ноя — Sputnik. “Калашников” концернининг (Ростех) шўба корхонаси Zala Aero Group янги дронларни, шу жумладан камикадзе дронларини яратиш устида иш олиб бормоқда, деди Ростех давлат корпорациясининг қурол-яроғ комплексининг саноат директори Бекхан Оздоев.

"Калашников гуруҳига кирувчи ZALA AERO GROUP компанияси пилотсиз учар аппаратларини ишлаб чиқаради, жумладан “КУБ”, “Ланцет-1” ва “Ланцет-3”. Улар ҳаммаси тактик ва техник хусусиятлари жиҳатидан хорижий рақобатчилардан яхшироқдир. Бироқ, биз бу билан тўхтаб қолмаймиз, доимо янги дронлар, шу жумладан камикадзе-дронларини яратиш устида ишламоқдамиз" - деди у.

Аввалроқ, Абу-Дабида бўлиб ўтган IDEX-2019  кўргазмасида Калашников “Куб” камикадзе дронини намойиш этган эди. Кейинчалик компания Россияда биринчи бўлиб камикадзе дрон “Ланцет”ни яратди.

Ростех бош директори Сергей Чемезов янги “ZALA Ланцет” мажмуаси разведка, алоқа, навигация ва юқори аниқликдаги зарба элементини ўз ичига олади.

37