Паломники во время хаджа совершают обход вокруг Каабы в мечети Масджид аль-Харам в Мекке.

Ислом уламолари коронавирус ҳақида қандай фикрда

621
COVID-19 пандемияси мусулмонларнинг ҳаётига жиддий таъсир кўрсатди ва миллионлаб одамларга уларни касалликдан халос бўлишида Аллоҳ нафақат иймонни, балки ақл-идрокни ҳам берганини эслатди.

ТОШКЕНТ, 14 май - Sputnik. Январ ойида, коронавирус ҳали пандемия кўламида тарқалмаган ва хавфли инфекцияга Хитойда аллақандай мавсумий авж олиш сифатида қаралаётган маҳалда, касаллик табиатини нафақат оммавий ахборот воситалари, балки ислом уламолари ҳам кенг муҳокама қила бошлади.

Бу ерда фикрлар бўлинди. COVID-19нинг келиб чиқиши географиясини ҳисобга олган ҳолда, энг ашаддий вакиллар коронавирус уйғурларни ва умуман барча мусулмонларга зулм ўтказгани Хитой учун муносиб жазо деб такидладилар.

“Шубҳасиз, бу хитойликларнинг мсломга муносабати, ислом ва мусулмонларга ҳурматсизлиги, муносабати учун Аллоҳнинг илоҳий жазосидир”, - деди Ироқнинг диний етакчиси Оятуллоҳ Ҳади ал-Модаррези.

Унинг қўшимча қилишича, хитойликлар аёлларга юзларини тўсиб паранжи кийишни таъқиқлаган, энди эса Аллоҳ юз миллионлаб хитойликларнинг юзларини ниқоб билан ёпиб юришга мажбур қилди.

Бундай нутқларни интернетнинг кўплаб фойдаланувчилари қўллаб-қувватладилар ва ХХР ҳукуматига, фарқи йўқ – ҳақиқийми ёки уйдирмами, барча гуноҳ ва хафагарчиликларини эсга солдилар. Баъзи ўта қизиққон, аммо эҳтимол, ўқимишли бўлмаган фуқаролар, жиддий тарзда, Хитой ҳукумати муқаддас китобни ёқиб юборганлиги туфайли Худонинг ғазабига учраган, ва шу сабабли касаллик « “қуронавирус” деб номланган деб таъкидлашмоқда.

Аллоҳдан коронавирусдан азият чекаётган кофирларнинг азобини кучайтиришни сўраган "Ислом давлати"* ҳам четда қолмади. Аммо, терроризм воизлари жиҳод жангчилари ҳам инфекцияни юқтириб олиши мумкинлигини эҳтиёткорлик билан таъкидлади, шунинг учун ўз тарафдорларини эпидемия авж олган ҳудудларга боришдан чекинишга чақирди.

Яхшиямки, оддий диндорлар ва уламолар орасида етарлича идрокга эга одамлар оз эмас.

COVID-19 тарқатилишининг биринчи ойидаёқ, имом ва уламолар ақл-идрокга қулоқ солиб, биринчидан, Хитой ҳукумати ноҳақ бўлса ҳам, бировнинг бахтсизлигини мазхара қилиш мусулмонга лойиқ эмаслигини, иккинчидан, касаллик, бу жадал ҳаракатланишида эртами-кеч мусулмонларга ҳам етиб боришини эслатди.

Шу қаторда, нуфузли ал-Азҳар университетининг бош имоми шайх Аҳмад ат-Тайиб, COVID-19 тўғрисидаги тасдиқланмаган миш-мишлар тарқатилишини ширк деб эълон қилди ва диндорларни барча чекловчи чораларни, шу жумладан жума намозига вақтинча тақиқни қатъиян бажаришга чақирди.

“Буларнинг барчаси мажбурий ва ислом қонунларига мувофиқдир, шунинг учун бунга бўйсунмаслик Аллоҳнинг каломига бўйсунмаслик дегани”, - деди шайх.

Қандай бўлмасин, Эронга коронавирус етиб келганидан сўнг, Аллоҳнинг "кофирларга" жазоси ҳақида гаплар тез орада йўққа чиқди. Март ойининг бошида энг ашаддий диндорлар ўзларининг иймони кучлилигини ва коронавирусга бепарволигини намойиш этишга қарор қилиб, масжидларнинг тўсиқларини ўпиб ялаётганларини видеога олдилар.

Олдиндан башорат қилиб бўладиган вазият рўй берди: касаллик Эронда кескин авж олди. Ҳукумат ўз фуқароларининг бундай диний ғайратини қадрламади-да, бундай видеолар муаллифларини ҳибсга олишни бошлади, кўринишидан улар ақл-идрок бу Аллоҳнинг инъоми-ю, ундан тўғри фойдаланмаётганлар нафақат инсоний, балки илоҳий қонунларини ҳам бузишаётганини англадилар.

Бундан ташқари, ўша пайтга келиб касаллик ҳокимият тепасидагиларга ҳам тегди. Исломий инқилобий соқчилар корпуси генерали Насер Шаабани коронавирусдан вафот этди, касалликка Соғлиқни сақлаш вазири ўринбосари Ирадж Харирчи ҳам чалинди. Кутилмаганда худонинг хитойликларга жазоси ҳақида ваъзларни қолдирган Оятуллоҳ Хади ал-Модаррези ҳам касаллик қурбони бўлди.

Эпидемиянинг бутун дунёга тез тарқалиши исломий жамиятнинг ҳаётига жиддий таъсир кўрсатди ва миллионлаб диндорларга ҳаёт интиқомига тез келишини ва кўнгил ҳақида кўпроқ ўйлаш кераклигини эслатди.

Энг асосийси, пандемия диний маросимларни ўтказилишига таъсир кўрсатди. РФ Мусулмонлар диний бошқармаси уламолар кенгаши фатво қабул қилди, унга биноан, фавқулодда вазият туфайли марҳумларни ювинтирмасдан, уни кафан ичида эмас, балки тобутда кўмишга рухсат берилди.

Ўз навбатида, Ўзбекистон мусулмонлари идоарси Ал-Азҳар институтининг фатвосини қабул қилди, унга кўра коронавирус инфекцияси натижасида вафот этган мусулмон азобдан ўтган шаҳиддир.

Қандай бўлмасин, имомлар пандемияни тақдир сифатида қабул қилишни ва шунга мувофиқ муносабат билдиришни тавсия этадилар.

“Қуръонда шундай ёзилган - сиз ёмон деб ўйлаганингизга дуч келасиз, аммо аслида бу яхшиликка айланади. Ва аксинча. Коронавирус ҳам гуноҳлар учун жазога айланиши мумкин, шунда атрофимизга назар ташлашимиз, хатти-ҳаракатларимизни таҳлил қилишимиз ёки ўзимизни бошқаришимиз учун имконият бўлиши мумкин, эҳтимол - кучимизни хайрли ишларга йўналтиришга, одамларга кўпроқ раҳм-шафқат қилишга имкондир. Айниқса ҳозир, Рамазон ойида", - деб изоҳлади Sputnik Тожикистонга, Россия Мусулмонлар диний бошқармаси раисининг биринчи ўринбосари Дамир-Ҳазрат Мухетдинов.

Унинг сўзларига кўра, мусулмон билан нима содир бўлмасин, у Роббисини улуғласа, унга мукофот бўлгай ва барча синовлар Яратганнинг барокати ва раҳматига айланиши мумкин. Асосийси, тушкунликка тушмаслик, ишончни йўқотмаслик ва кўнгилни чўктирмаслик.

* Россия ва қатор давлатларда тақиқланган террорчилик ташкилот

621
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси (884)
Сигарета в пепельнице

Биз чекишни тез-тез ташлаймиз-у, кейин эса янада кўпроқ чекамиз. Нега бундай?

115
Бутун дунё бўйлаб чекишга қарши кураш кўпроқ гидра билан курашга ўхшайди. Гидранинг қанча кўпроқ калласини чопиб ташласангиз, шунча кўп ўсиб чиқади. Тамаки ишлаб чиқарувчи гигантлар қонунчиликда бўшлиқларни топиб, ёшларни "мода" қурилмаларига ўргатмоқдалар.

2020 йилда Бутунжаҳон тамакисиз кун (31 май) ёшлар саломатлигига қаратилган. Асосий урғу "ёш фуқароларни тамаки саноатининг манипуляцияларидан ҳимоя қилиш ва уларни тамаки ва никотиндан фойдаланишига йўл қўймаслик"га қаратилади.

Ҳукумат ҳам жамият каби бутун дунё бўйлаб тамаки чекишга қарши курашда мисли кўрилмаган чораларни кўрмоқда: жамоат жойларида чекишни тақиқлаш, реклама қилинишини тақиқлаш, тамаки маҳсулотларига солиқларни ошириш, соғлом турмуш тарзи тенденцияси, никотинни истеъмол қилишни тўхтатиш учун ёрдам таклифлари ва бошқалар.

Бир томондан, профилактика чораларининг бундай комплекси ўз натижасини бераётганга ўхшайди. Тамаки чекувчиларнинг 70% дан кўпроғи чекишни ташламоқчи. Аммо бошқа томондан, олти ойдан кейин уларнинг ярмидан кўпи яна бу ёмон одатга қайтишмоқда.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотида анъанавий тамаки билан курашиш концепцияси бўлса-да, электрон сигарета ва таркибида тамаки бор суюқликлар масаласида ҳали ечим топош осон бўлмаяпти.

"Электрон" чекувчилар армияси сафи фақат кенгаймоқда. Чилим, вейп, ароматизаторлар, электрон иситгичлар – бу барча "модадаги" мосламалар ортида сигарет ишлаб чиқарувчилар туради. Буни тушунса бўлади, бундай улкан истеъмол бозорни йўқотишни ҳеч ким хоҳламайди ва шунинг учун ёшлар орасида чекишнинг алтернатив усулларини оммалаштиришмоқда. Интернет ва ижтимоий тармоқларда реклама ҳеч қанақасига назоратга олинмаган ва тамаки гигантлари бундан фойдаланишмоқда.

Ҳозирда Россияда "Фуқаролар соғлиғини атрофдагилирнинг тамаки тутуни таъсиридан ва тамаки истеъмол қилишнинг оқибатларидан ҳимоя қилиш тўғрисида"ги қонунга ўзгартиришлар ишлаб чиқилмоқда. Яқин келажакда таркибида никотин бўлган барча моддалар, шу жумладан снюс ва никотинни организмага етказиб берадиган электрон воситалар тамаки маҳсулотлари билан тенглаштирилиши керак.

Шу билан бирга, чекиш бўйича ўлим тўғрисидаги статистика тасалли бермайди. Дунё бўйлаб ҳар йили 8 миллиондан ортиқ одам тамаки истеъмол қилиш натижасида ҳаётдан кўз юмади. Уларнинг бир миллиондан ортиғи "пассив чекувчилар".

Муаллиф Дарья Чередник, Sputnik радиоси

115
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Америкаликларга Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораториялар нимага керак?

868
(Янгиланган 17:38 29.05.2020)
Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. РИА Новости муаллифи буни ўрганди.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik, Галия Ибрагимова. "АҚШ бутун дунё бўйлаб, шу қатори, чегараларимиз атрофида, ҳарбий биологик фаолият олиб бормоқда", - деди Сергей Лавров КХШТ ташқи ишлар вазирлари йиғилишида. Москва узоқ вақтдан бери қўшни давлатларнинг биологик хавфсизлиги ҳақида ҳавотирда. Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. Россия расмийларининг, айниқса, Грузиядаги Лугара номидаги марказга оид саволлари кўп. Вашингтонга буларнинг нима кераги борлиги ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Қасддан чиқариб юбориш

Қозоғистонда коронавирусдан биринчи зарарланиш март ойининг бошида қайд этилди. Ҳукумат чегараларни ёпиб, фавқулодда ҳолат эълон қилди. Интернетда ушбу вирус 2016 йилда республиканинг жанубий-шарқида америкаликлар томонидан қурилган биолаборатория билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалди.

Олма-Ота Марказий реферанс-лабораторияси (ЦРЛ) Қозоғистон учун хос бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган. У Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази негизида фаолият юритади, республика Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади. У Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Қозоғистон мулки ҳисобланади. АҚШ ушбу иншоот учун 108 миллион доллар ажратган.

Вашингтон буни: минтақада АҚШ ҳарбийлари жойлашгани ва тадқиқотлар номаълум вирусли инфекциялардан ҳимояланишга ёрдам беради, дея тушунтирганди.

КХШТ, МДҲ ва ШҲТ саммитларида Москва вакиллари америкаликлар ушбу лабораторияларни Россия манфаатларига қарши ишлатишлари мумкинлигини бир неча бор таъкидлашган. Аммо Қозоғистон расмийлари маҳаллий биологлар ишига ҳеч ким аралашмаслигига ишонтиришган.

"Хорижий олимларнинг иштирок этишига фақат қўшма тадқиқотлар ўтказилганда ва грант лойиҳалари амалга оширилгандагина йўл қўйилади", - деб изоҳ берган ЦРЛ.

2018 йилда Қозоғистонда менингит билан касалланишлар сони сезиларли даражада ошди ва Олма-Отада ЦРЛдан менингококк инфекция штаммининг сизиб чиқиши ҳақида гапира бошлашди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар қасддан вирус тарқалишига йўл қўйдилар, дея жиддий ёздилар. Шу тариқа, улар гўёки лабораторияда ишлаб чиқилган бактериологик қуролнинг самарадорлигини синаб кўрмоқчи бўлган.

Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳеч қандай эпидемия йўқлигига ишонтирган. "Қозоғистонда менингит билан касалланиш ҳолати 58 та, улардан 32 таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобласак, БССТ стандартларига кўра, улар жуда паст", - деди вазирлика.

Коронавирус ҳам ўхшаш тарихга эга. Ҳокимият фитнани рад этди ва ваҳима тарқатмасликка чақирди.

Фаолиятнинг ёпиқ режими

Совет даврида Арманистон ССР Микробиология институти энг йирик микробиология маркази ҳисобланган. 90-йилларда институтнинг илмий ишланмаларига АҚШ ва Буюк Британия қизиқиш билдирди. Арманистонлик мутахассислар Ғарб мамлакатларида амалиёт ўташга таклиф этилган.

2000 йилларда америкаликлар мамлакатда бир нечта биологик лабораторияларни очишга ёрдам берди. Пулларни, Қозоғистонда бўлгани каби, Пентагон ажратган. Фақат Арманистон Касалликларни назорат қилиш ва профилактикаси Миллий марказининг ўзига модернизация қилишга ўн миллион доллар сарфланди.

Ереван, Гюмри, Ванадзор, Мартуни ва Ижеванда қурилган илмий марказлар Кавказ минтақасига хос бўлган вирус ва штаммларни ўрганадилар.

Лабораториялар Арманистон соғлиқни сақлаш тизимининг бир қисмидир, аммо АҚШ мудофаа вазирлигининг таҳдидларни камайтириш агентлиги бу ерга кириш ҳуқуқига эга. У ерда маҳаллий мутахассислардан ташқари, америкаликлар ҳам ишлайди.

Арманистондаги биолабораториялар ёпиқлилига Москва томонидан танқид билдиради. Шубҳаларни бартараф этиш учун ўтган йилнинг кузида бош вазир Никол Пашинян россиялик мутахассислар билан ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзолашга рози бўлди. Тафсилотларни келишиб олинди, аммо охиргига келиб Арманистон томони ушбу ҳужжатдан воз кечди.

Хавфли эпидемиология

2010-чи йилларда америкалик биологлар КХШТнинг яна бир аъзоси - Тожикистонга эътиборини қаратдилар. Улар юқумли касалликларнинг авж олишига олиб келиши мумкин бўлган ноқулай эпидемиологик вазиятдан хавотирда эдилар. Ғарбнинг бир нечта жамғармалари тадқиқот марказларини ташкил этиш учун маблағ ажратди.

Шундай қилиб, 2013 йилда Душанбе шаҳридаги Гастроэнтерология институти негизида биологик хавфсизлик лабораторияси очилди. Ушбу лойиҳа Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африкада шунга ўхшаш иншоотларни барпо этган Франциянинг Мерьё хайрия жамғармаси томонидан молиялаштирилди.

Одатда, французларга БМТ ва АҚШнинг USAID ҳалқаро ривожланиш бўйича агентлиги ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошди.

2019 йилда Республика сил касаллигини назорат қилиш маркази негизида лаборатория ташкил этишди. USAID ва Пентагон ҳомий бўлди. Маҳаллий биологлар, чет эллик ҳамкасблари иштирокида Марказий Осиёга хос бўлган сил, безгак, гепатит ва ўлат каби касалликларни ўрганмоқдалар.

Ўтган йили Тожикистон шимолидаги Исфара шаҳрида яна бир иншоот очилди. У ҳақида маълумот оз, уни ҳам америкаликлар молиялаштирди.

" Марказий Осиёда коронавирусдан олдин ҳам эпидемиологик вазият яхши эмас эди. Минтақага гепатит, ўлат, сил касаллиги хосдир, шунинг учун янги биолаборатория зарур. Уларга маблағ керак. Чет эл ёрдамисиз эплай олмаймиз",- деб тушунтирди РИА Новости-га Душанбе шаҳридаги Сиёсий тадқиқотлар маркази директори Абдуғани Мамадазимов.

Тожик мутахассиси америкаликлар фаолиятида шубҳали нарсани кўрмайди. "Шунчаки улар доим биринчи бўлиб эътибор беради. Агар коронавирусдан кейин Россия, Хитой ёки ЕИ минтақага вирусларга қарши курашда фаол ёрдам бера бошласа, республика ҳукумати буни қўллаб-қувватлайди", - дейди эксперт.

Грузия патогени

Грузия КХШТга аъзо эмас, лекин Россия билан чегарадош ва Кавказда муҳим рол ўйнайди. Москва Ричард Лугар жамоат соғлиғини сақлаш тадқиқот марказидан хавотирда. Россия ҳукумати Тбилиси яқинидаги биолаборатория америкаликларнинг манфаатларини кўзлаб фаолият юритади деб ҳисоблайди.

Шубҳалар бекордан-бекор пайдо бўлмайди. 2018 йил сентябр ойида Грузия давлат хавфсизлиги собиқ вазири Игорь Гиоргадзе лабораторияда одамлар устидан эксперимент ўтказишлари мумкинлигини маълум қилиб Лугар марказида даволанаётган ўнлаб одамлар вафот этганлиги ҳақидаги ҳужжатларни тақдим этди. Шу билан бирга, у ерда Пентагоннинг буюртмаларини бажарадиган Американинг учта - CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий фирмалари биологлари ишлаган.

Гиоргадзе лабораторияда бактериологик ҳимоянинг юқори даражасида эканлигига эътибор қаратди. Бундан ташқари, марказда "зарарли моддалар сочиш ускуналари ва биологик фаол материал билан тўлдирилган ўқ-дорилар" мавжуд. "Мақсади жамиятни ҳимоя қилиш бўлган ташкилотга бу каби нарсаларни нима кераги бор?" - деб ҳайрон бўлди собиқ вазир.

Москвада буни эшитишди. ТИВнинг қуролларни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари департаменти бошлиғи Владимир Ермаков Россия ўз чегаралари яқинида америка биологик тажрибаларига тоқат қилмаслигини маълум қилди.

Пентагонда Гиоргадзенинг айбловлари бемаънилик деб аталди. Тбилиси лабораторияни тинч ишланмалар билан шуғулланаётганига ва одамлар устида тажриба ўтказилиши ҳақида гап бўлмаганлигини таъкидлади. Грузия расмийлари Лугар марказига россиялик мутахассислар ташриф буюришига қарши эмас эди. Аммо бу режалар ўтган йилги икки мамлакат ўртасидаги муносабатлардаги инқироз туфайли барбод бўлди.

"Грузия ҳеч қачон физик-кимёвий биология соҳасидаги тадқиқотлар билан қизиқмаган. Ва ушбу лабораторияда ходимларнинг ҳимояси юқори биологик даражада эканлиги кўплаб саволларни келтириб чиқаради. Бу каби оғир патогенлар билан шуғулланиш нима учун керак?" - дейди РИА Новости билан суҳбатда биология фанлари доктори, Сибир федерал университети профессори Николай Сетков.

Вектор вирусология марказининг илмий ишлар бўйича бош директор ўринбосари Александр Агафоновнинг таъкидлашича "Лугар марказида биологик қуроллар ва уларни етказиб бериш воситаларини иўлаб чиқилиш тўғрисида тўғридан-тўғри маълумотлар ёпиқланган".

"Аммо CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий компанияларининг иштироки ва контракт мажбуриятлари тўғрисида маълумот, масалан, Сибир куйдиргиси, туляремия ва Қрим-Конго геморрагик безгаги вирусининг хавфли бактериялари бўйича тадқиқотлар - эътиборсиз қолмаслиги керак", - дея таъкидлайди мутахассис.

Агентлик томонидан сўралган экспертлар постсовет давлатлари ташқи ёрдамдан умид қилиб, эпидемиологик вазият устидан назоратни бой бериб қўйиши мумкин деган тўхтамга келишди. Ва бу ўта жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Устига-устак, пандемия даврида ушбу лабораторияларга янада кўпроқ эҳтиёткорлик билан қарала бошланди, натижада ушбу тузилмаларни янада очиқроқ қилишга яхши асос бор.

868

АҚШда ҳайдовчи бензовозни намойишчилар устига ҳайдаб борди

0
АҚШдаги тартибсизликлар Миннеаполисда полиция томонидан қўлга олинган афро-америкалик Жорж Флойд ўлимидан сўнг бошланди. Тартибсизликлар вақтида ҳайдовчи бензовозни намойишчилар устига ҳайдаб борди.

Видеода намойишчилар юк машинани ўраб олгани ва унинг ичига киришмоқчи бўлгани акс этган.

ОАВлар маълумотларига кўра, намойишчилар ҳайдовчини машинадан чиқариб, уни калтаклашди.

Айни вақтда ҳайдовчи ҳибсга олинган, унга айблов эълон қилинган.

Минниаполис ва АҚШнинг бошқа шаҳарларига бир неча кундан бери намойишлар давом этмоқда.

0