Города мира. Гонконг

Халқ учун афюн: Гонконгда тарих ўқитувчиси Британияни оқламоқчи бўлди

685
(Янгиланган 14:02 15.05.2020)
Гонконг ёшлари Ғарбни масофадан туриб севиб қолишган. Бу севги шунчалик кучлики, улар ҳатто ўзларининг афюн ва мустамлакадан иборат 100 йиллик ўтмишларини ҳам унутишга тайёр.

Одатда, ҳар бир халқнинг бошқа халқларга бўлган муносабатида тарихий асосга эга бўлган ўта нозик жиҳатлари бўлади. Эҳтимол Хитой учун “афюн урушлари” Россия учун Наполеон ёки Гитлернинг бостириб кириши билан тенг аҳамиятга эга бўлса ажаб эмас.

Энди бир тасаввур қилинг: Ўқитувчи мактабда болаларга Гитлер СССРга ва совет халқига қарши урушни, умумхалқ таълимини йўлга қўйиш учун бошлаган деб  ўргатса, масалан. Гонконгда яқинда худди шундай ҳодиса содир бўлди.  РИА Новости муаллифи Дмитрий Косырев мақоласига асосан.

Тасодифий бўлмаган можаро

Хўш бу можаронинг бизга нима дахли бор, дейсизми? Бор, чунки ушбу бир томчи сув орқали бутун дунё океани нимадан иборатлигини яхши билиб олса бўлади. Ушбу милсол бугунги халқаро муносабатларнинг  яширин  устунлари нимадан иборатлигини яққол кўрсатиб беради.

Гап, дастлаб Гонконгни, кейин эса бутун Хитойни “портлатиб” юборган 3 дақиқали видеолавҳа ҳақида кетмоқда. Унда Гонконг мактабларидан бирида бошланғич мактаб ўқитувчиси болаларга шундай сабоқ берган:

“Британия Хитойга ҳужум қилишининг сабаби у ерда афюн чекишни таъқиқлаш бўлган. Чунки ўша даврларда Хитойда афюн чекувчилар жуда кўп бўлган. Британия эса афюнни йўқ қилиш мақсадида уруш бошлаган” деган.

Айтиш  жоизки, бу тасодифан юз берган ҳодиса эмас, ўқитувчи саводсиз ёки тарих дарсига бехосдан кириб қолган одам эмас.

Маълумот учун,  19 асрнинг 40 йилларида ҳамма нарса айнан бунинг акси кўринишида бўлган. Хитойда афюн таъқиқланган бўлган ва Британия ушбу таъқиқни бекор қилиш ва Хитойга афюн сотишни бошлаш учун Хитойга қарши "афюн урушини" бошлаган. Бир эмас икки маротаба. Пекин қаршилик кўрсатишга ҳаракат қилган, лекин унинг ҳарбий қудрати кам бўлгани туфайли урушни бой берган. Бунинг оқибатида 100 йил давомида миллионлаб хитойликлар афюндан азоб чеккан ва фақат 20 асрнинг ўрталарида Мао Дзе Дун даврида Хитой ушбу балодан тўлиқ халос бўлган.

Келинг энди ушбу можарога кенгроқ назар билан қарайлик. 1842 йилда Британия Империяси биринчи афюн урушида Хитой устидан ғалаба қозонганидан сўнг, Гонконг Хитой жанубидаги инглиз империясининг савдо базаси сифатида ташкил қилинган  эди. Бу ерда Британия маҳсулотлари, жумладан афюн ҳам Хитойга сотилар эди.

Маълумот учун Гонконг Британия империяси билан тузилган шартномага мувофиқ 100 йил Англия ҳукумронлиги остида бўлиб 1997 йилда Хитой ваколати остига қайтди. Айтиш жоизки ушбу жараён ҳам силлиқ кечмади. Ўтган давр ичида Гонконгда иккита "рангли революция" бўлиб ўтди.

Ёшлар  - тарих нишонида

Ўтган йили Хитойнинг ушбу махсус ҳудудида нима содир бўлгани эсингиздами? Ўша намойишларда қандай байроқлар кўтарилгани ва қандай шиорлар жаранглагани-чи?

Ўшанда минглаб гонконглик ёшлар Гонконг марказини тўсиб қўйишган эди. “Гонконг учун демократия”  шиорлари билан бир қаторда дунёда мустамлакачилик тимсолига айланган Британия байроғи (union jack) ҳам тез-тез кўриниб қолар, “Гонконг инглизларга қайтрилса яхши бўларди" деган ғоялар ҳам эшитилди.

Тарихни бузиб кўрсатиш – биринчи навбатда ёшларни нишонга олади. Афсуски бу бугунги куннинг ҳақиқатига айланган. Ўтган йилги Гонконг намойишчилари ҳам айнан ана шундай ёшлардан иборат эди.

Ёшлар Ғарбни масофадан туриб, кинолардаги идеал образлар орқали севиб қолишган. Бу севги шунчалик кучлики, улар ҳатто ўзларининг афюн ва қулликдан иборат ўтмишларини ҳам унутиб, Британия босқинини катта ва соф эзгуликдек қабул қилишга тайёр.

Лекин Гонконгда бўлиб ўтган ранли инқилобларда намойишчилар икки маротаба ҳам муваффақиятсизликка учради. Балким ушбу ўқитувчи ҳам кечаги намойишчилардан бири бўлган ёки улар томнидан тарихий саботаж учун атайлаб юборилган шахсдир.

Тарих сабоқлари нима учун керак?

Нима бўлганда ҳам ҳеч қандай миллат ўзини 100 йил давомида афюн билан заҳарланган тарихини осонгина унутиб юбора олмайди. Босқинчи Наполеон ёки қонхўр Гитлернинг қилган ишларини – миллатлар хотирасидан ўчириш осон эмас.

Британия империяси энди  йўқ, лекин янги қудратли давлат бор, бу – АҚШ. Лекин АҚШ тарихида ҳам Осиёда содир бўлган ўзига хос “опиум урушлар” варақаси бор. Индохитой оролидаги уруши шулар жумласидан.   

Хитойда 100 йил ичида афюндан неча киши вафот этгани номалълум. Уларни ҳисоблашнинг иложи ҳам бўлмаса керак. Иккинчидан афюн ҳам осмондан тушмаган ахир. Британияликлар уни ўзларининг Ҳиндистондаги колонияларида етиштирган. Бунинг учун Бенгалияда улкан ҳудудларда маҳаллий аҳолидан кўкнор етиштириш талаб қилинган. Ҳудуд иқтисоди барбод қилинган ва 1770 йилда – оммавий очлик содир бўлган. Оқибатда 10 миллион, 1943 йилда – 3 миллион киши қурбон бўлган. Албатта оғуни етиштирувчи ҳиндларнинг ўзи ҳам ундан “фойдаланган”.

Ушбу тарихий фактлардан келиб чиқиб бугунги кунда Хитой ва Ҳиндистон англо-сакс цивилизациясига қандай муносабатда бўлиши керак? Умумуан тарихий хотира нима учун керак? - деган саволлар ўз-ўзидан пайдо бўлади.  

Албатта, бу Британия ёки Америкадан қасос олиш ёки уларнинг бугунги авлоди ўз ота-боболарининг жиноятлари учун товон тўлаши керак дегани эмас. Хотира - ўтмишни унутмаслик ва унинг хатоларини такрорламаслик учун керак.

Бугунги кунда дунёда Осиё устуворлиги яққол сезилмоқда. Ушбу янги ва эски куч марказлари тўқнашувида, АҚШ, Европа, Ҳиндистон ва Хитой курашуви отбора кучаймоқда ва ушбу кураш қандай кўринишда бўлмасин, кўз илғамас “афюн урушлари” яққол сезилиб туради.

685
Сигарета в пепельнице

Биз чекишни тез-тез ташлаймиз-у, кейин эса янада кўпроқ чекамиз. Нега бундай?

115
Бутун дунё бўйлаб чекишга қарши кураш кўпроқ гидра билан курашга ўхшайди. Гидранинг қанча кўпроқ калласини чопиб ташласангиз, шунча кўп ўсиб чиқади. Тамаки ишлаб чиқарувчи гигантлар қонунчиликда бўшлиқларни топиб, ёшларни "мода" қурилмаларига ўргатмоқдалар.

2020 йилда Бутунжаҳон тамакисиз кун (31 май) ёшлар саломатлигига қаратилган. Асосий урғу "ёш фуқароларни тамаки саноатининг манипуляцияларидан ҳимоя қилиш ва уларни тамаки ва никотиндан фойдаланишига йўл қўймаслик"га қаратилади.

Ҳукумат ҳам жамият каби бутун дунё бўйлаб тамаки чекишга қарши курашда мисли кўрилмаган чораларни кўрмоқда: жамоат жойларида чекишни тақиқлаш, реклама қилинишини тақиқлаш, тамаки маҳсулотларига солиқларни ошириш, соғлом турмуш тарзи тенденцияси, никотинни истеъмол қилишни тўхтатиш учун ёрдам таклифлари ва бошқалар.

Бир томондан, профилактика чораларининг бундай комплекси ўз натижасини бераётганга ўхшайди. Тамаки чекувчиларнинг 70% дан кўпроғи чекишни ташламоқчи. Аммо бошқа томондан, олти ойдан кейин уларнинг ярмидан кўпи яна бу ёмон одатга қайтишмоқда.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотида анъанавий тамаки билан курашиш концепцияси бўлса-да, электрон сигарета ва таркибида тамаки бор суюқликлар масаласида ҳали ечим топош осон бўлмаяпти.

"Электрон" чекувчилар армияси сафи фақат кенгаймоқда. Чилим, вейп, ароматизаторлар, электрон иситгичлар – бу барча "модадаги" мосламалар ортида сигарет ишлаб чиқарувчилар туради. Буни тушунса бўлади, бундай улкан истеъмол бозорни йўқотишни ҳеч ким хоҳламайди ва шунинг учун ёшлар орасида чекишнинг алтернатив усулларини оммалаштиришмоқда. Интернет ва ижтимоий тармоқларда реклама ҳеч қанақасига назоратга олинмаган ва тамаки гигантлари бундан фойдаланишмоқда.

Ҳозирда Россияда "Фуқаролар соғлиғини атрофдагилирнинг тамаки тутуни таъсиридан ва тамаки истеъмол қилишнинг оқибатларидан ҳимоя қилиш тўғрисида"ги қонунга ўзгартиришлар ишлаб чиқилмоқда. Яқин келажакда таркибида никотин бўлган барча моддалар, шу жумладан снюс ва никотинни организмага етказиб берадиган электрон воситалар тамаки маҳсулотлари билан тенглаштирилиши керак.

Шу билан бирга, чекиш бўйича ўлим тўғрисидаги статистика тасалли бермайди. Дунё бўйлаб ҳар йили 8 миллиондан ортиқ одам тамаки истеъмол қилиш натижасида ҳаётдан кўз юмади. Уларнинг бир миллиондан ортиғи "пассив чекувчилар".

Муаллиф Дарья Чередник, Sputnik радиоси

115
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Америкаликларга Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораториялар нимага керак?

868
(Янгиланган 17:38 29.05.2020)
Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. РИА Новости муаллифи буни ўрганди.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik, Галия Ибрагимова. "АҚШ бутун дунё бўйлаб, шу қатори, чегараларимиз атрофида, ҳарбий биологик фаолият олиб бормоқда", - деди Сергей Лавров КХШТ ташқи ишлар вазирлари йиғилишида. Москва узоқ вақтдан бери қўшни давлатларнинг биологик хавфсизлиги ҳақида ҳавотирда. Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. Россия расмийларининг, айниқса, Грузиядаги Лугара номидаги марказга оид саволлари кўп. Вашингтонга буларнинг нима кераги борлиги ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Қасддан чиқариб юбориш

Қозоғистонда коронавирусдан биринчи зарарланиш март ойининг бошида қайд этилди. Ҳукумат чегараларни ёпиб, фавқулодда ҳолат эълон қилди. Интернетда ушбу вирус 2016 йилда республиканинг жанубий-шарқида америкаликлар томонидан қурилган биолаборатория билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалди.

Олма-Ота Марказий реферанс-лабораторияси (ЦРЛ) Қозоғистон учун хос бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган. У Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази негизида фаолият юритади, республика Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади. У Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Қозоғистон мулки ҳисобланади. АҚШ ушбу иншоот учун 108 миллион доллар ажратган.

Вашингтон буни: минтақада АҚШ ҳарбийлари жойлашгани ва тадқиқотлар номаълум вирусли инфекциялардан ҳимояланишга ёрдам беради, дея тушунтирганди.

КХШТ, МДҲ ва ШҲТ саммитларида Москва вакиллари америкаликлар ушбу лабораторияларни Россия манфаатларига қарши ишлатишлари мумкинлигини бир неча бор таъкидлашган. Аммо Қозоғистон расмийлари маҳаллий биологлар ишига ҳеч ким аралашмаслигига ишонтиришган.

"Хорижий олимларнинг иштирок этишига фақат қўшма тадқиқотлар ўтказилганда ва грант лойиҳалари амалга оширилгандагина йўл қўйилади", - деб изоҳ берган ЦРЛ.

2018 йилда Қозоғистонда менингит билан касалланишлар сони сезиларли даражада ошди ва Олма-Отада ЦРЛдан менингококк инфекция штаммининг сизиб чиқиши ҳақида гапира бошлашди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар қасддан вирус тарқалишига йўл қўйдилар, дея жиддий ёздилар. Шу тариқа, улар гўёки лабораторияда ишлаб чиқилган бактериологик қуролнинг самарадорлигини синаб кўрмоқчи бўлган.

Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳеч қандай эпидемия йўқлигига ишонтирган. "Қозоғистонда менингит билан касалланиш ҳолати 58 та, улардан 32 таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобласак, БССТ стандартларига кўра, улар жуда паст", - деди вазирлика.

Коронавирус ҳам ўхшаш тарихга эга. Ҳокимият фитнани рад этди ва ваҳима тарқатмасликка чақирди.

Фаолиятнинг ёпиқ режими

Совет даврида Арманистон ССР Микробиология институти энг йирик микробиология маркази ҳисобланган. 90-йилларда институтнинг илмий ишланмаларига АҚШ ва Буюк Британия қизиқиш билдирди. Арманистонлик мутахассислар Ғарб мамлакатларида амалиёт ўташга таклиф этилган.

2000 йилларда америкаликлар мамлакатда бир нечта биологик лабораторияларни очишга ёрдам берди. Пулларни, Қозоғистонда бўлгани каби, Пентагон ажратган. Фақат Арманистон Касалликларни назорат қилиш ва профилактикаси Миллий марказининг ўзига модернизация қилишга ўн миллион доллар сарфланди.

Ереван, Гюмри, Ванадзор, Мартуни ва Ижеванда қурилган илмий марказлар Кавказ минтақасига хос бўлган вирус ва штаммларни ўрганадилар.

Лабораториялар Арманистон соғлиқни сақлаш тизимининг бир қисмидир, аммо АҚШ мудофаа вазирлигининг таҳдидларни камайтириш агентлиги бу ерга кириш ҳуқуқига эга. У ерда маҳаллий мутахассислардан ташқари, америкаликлар ҳам ишлайди.

Арманистондаги биолабораториялар ёпиқлилига Москва томонидан танқид билдиради. Шубҳаларни бартараф этиш учун ўтган йилнинг кузида бош вазир Никол Пашинян россиялик мутахассислар билан ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзолашга рози бўлди. Тафсилотларни келишиб олинди, аммо охиргига келиб Арманистон томони ушбу ҳужжатдан воз кечди.

Хавфли эпидемиология

2010-чи йилларда америкалик биологлар КХШТнинг яна бир аъзоси - Тожикистонга эътиборини қаратдилар. Улар юқумли касалликларнинг авж олишига олиб келиши мумкин бўлган ноқулай эпидемиологик вазиятдан хавотирда эдилар. Ғарбнинг бир нечта жамғармалари тадқиқот марказларини ташкил этиш учун маблағ ажратди.

Шундай қилиб, 2013 йилда Душанбе шаҳридаги Гастроэнтерология институти негизида биологик хавфсизлик лабораторияси очилди. Ушбу лойиҳа Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африкада шунга ўхшаш иншоотларни барпо этган Франциянинг Мерьё хайрия жамғармаси томонидан молиялаштирилди.

Одатда, французларга БМТ ва АҚШнинг USAID ҳалқаро ривожланиш бўйича агентлиги ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошди.

2019 йилда Республика сил касаллигини назорат қилиш маркази негизида лаборатория ташкил этишди. USAID ва Пентагон ҳомий бўлди. Маҳаллий биологлар, чет эллик ҳамкасблари иштирокида Марказий Осиёга хос бўлган сил, безгак, гепатит ва ўлат каби касалликларни ўрганмоқдалар.

Ўтган йили Тожикистон шимолидаги Исфара шаҳрида яна бир иншоот очилди. У ҳақида маълумот оз, уни ҳам америкаликлар молиялаштирди.

" Марказий Осиёда коронавирусдан олдин ҳам эпидемиологик вазият яхши эмас эди. Минтақага гепатит, ўлат, сил касаллиги хосдир, шунинг учун янги биолаборатория зарур. Уларга маблағ керак. Чет эл ёрдамисиз эплай олмаймиз",- деб тушунтирди РИА Новости-га Душанбе шаҳридаги Сиёсий тадқиқотлар маркази директори Абдуғани Мамадазимов.

Тожик мутахассиси америкаликлар фаолиятида шубҳали нарсани кўрмайди. "Шунчаки улар доим биринчи бўлиб эътибор беради. Агар коронавирусдан кейин Россия, Хитой ёки ЕИ минтақага вирусларга қарши курашда фаол ёрдам бера бошласа, республика ҳукумати буни қўллаб-қувватлайди", - дейди эксперт.

Грузия патогени

Грузия КХШТга аъзо эмас, лекин Россия билан чегарадош ва Кавказда муҳим рол ўйнайди. Москва Ричард Лугар жамоат соғлиғини сақлаш тадқиқот марказидан хавотирда. Россия ҳукумати Тбилиси яқинидаги биолаборатория америкаликларнинг манфаатларини кўзлаб фаолият юритади деб ҳисоблайди.

Шубҳалар бекордан-бекор пайдо бўлмайди. 2018 йил сентябр ойида Грузия давлат хавфсизлиги собиқ вазири Игорь Гиоргадзе лабораторияда одамлар устидан эксперимент ўтказишлари мумкинлигини маълум қилиб Лугар марказида даволанаётган ўнлаб одамлар вафот этганлиги ҳақидаги ҳужжатларни тақдим этди. Шу билан бирга, у ерда Пентагоннинг буюртмаларини бажарадиган Американинг учта - CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий фирмалари биологлари ишлаган.

Гиоргадзе лабораторияда бактериологик ҳимоянинг юқори даражасида эканлигига эътибор қаратди. Бундан ташқари, марказда "зарарли моддалар сочиш ускуналари ва биологик фаол материал билан тўлдирилган ўқ-дорилар" мавжуд. "Мақсади жамиятни ҳимоя қилиш бўлган ташкилотга бу каби нарсаларни нима кераги бор?" - деб ҳайрон бўлди собиқ вазир.

Москвада буни эшитишди. ТИВнинг қуролларни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари департаменти бошлиғи Владимир Ермаков Россия ўз чегаралари яқинида америка биологик тажрибаларига тоқат қилмаслигини маълум қилди.

Пентагонда Гиоргадзенинг айбловлари бемаънилик деб аталди. Тбилиси лабораторияни тинч ишланмалар билан шуғулланаётганига ва одамлар устида тажриба ўтказилиши ҳақида гап бўлмаганлигини таъкидлади. Грузия расмийлари Лугар марказига россиялик мутахассислар ташриф буюришига қарши эмас эди. Аммо бу режалар ўтган йилги икки мамлакат ўртасидаги муносабатлардаги инқироз туфайли барбод бўлди.

"Грузия ҳеч қачон физик-кимёвий биология соҳасидаги тадқиқотлар билан қизиқмаган. Ва ушбу лабораторияда ходимларнинг ҳимояси юқори биологик даражада эканлиги кўплаб саволларни келтириб чиқаради. Бу каби оғир патогенлар билан шуғулланиш нима учун керак?" - дейди РИА Новости билан суҳбатда биология фанлари доктори, Сибир федерал университети профессори Николай Сетков.

Вектор вирусология марказининг илмий ишлар бўйича бош директор ўринбосари Александр Агафоновнинг таъкидлашича "Лугар марказида биологик қуроллар ва уларни етказиб бериш воситаларини иўлаб чиқилиш тўғрисида тўғридан-тўғри маълумотлар ёпиқланган".

"Аммо CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий компанияларининг иштироки ва контракт мажбуриятлари тўғрисида маълумот, масалан, Сибир куйдиргиси, туляремия ва Қрим-Конго геморрагик безгаги вирусининг хавфли бактериялари бўйича тадқиқотлар - эътиборсиз қолмаслиги керак", - дея таъкидлайди мутахассис.

Агентлик томонидан сўралган экспертлар постсовет давлатлари ташқи ёрдамдан умид қилиб, эпидемиологик вазият устидан назоратни бой бериб қўйиши мумкин деган тўхтамга келишди. Ва бу ўта жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Устига-устак, пандемия даврида ушбу лабораторияларга янада кўпроқ эҳтиёткорлик билан қарала бошланди, натижада ушбу тузилмаларни янада очиқроқ қилишга яхши асос бор.

868
Ташкентцы купаются в фонтане, спасаясь от жары

Синоптиклар Ўзбекистонда жазирама ёзни прогноз қилмоқда

0
2020 йил ёзда Ўзбекистон, Туркманистон, Қирғизистон, Тожикистонда, Қозоғистоннинг жанубий, ғарбий, шарқий минтақаларида 40% эҳтимол билан ҳарорат фоннинг меъёрдан юқори бўлиши кутилмоқда.

ТОШКЕНТ, 1 июн — Sputnik. Бу йил баҳорнинг охири Ўзбекистонда жуда иссиқ келди, дея ёзади Ўзгидромет. Майнинг охирги ҳафтасида ҳаво ҳарорати 26-38 даражагача, жанубда 40 даражагача кўтарилди.

Энг юқори ҳароратлар Қарақалпоғистонда, Хоразм, Бухоро ва Навоий вилоятларида кузатилди, бу ҳудудларда ҳаво 40-42 даража, чўл зонасида айрим жойларда 43-44 даражагача қизиди. Бу май учун хос бўлган кўрсаткичлардан 5-7 даражага, шимолда 8-10 даражага юқоридир.

Ўзбекистоннинг шимолида янги ҳарорат рекордлари ўрнатилди. Қарақалпоғистон ва Хоразм вилоятининг кўпчилик метеорологик станциялари маълумотларига кўра бу йилги май ойининг охирида қайд этилган бундай юқори ойлик ҳарорат аввал кузатилмаган.

Республиканинг кўпгина минтақаларида айрим кунларда кунлик ҳарорат максимумлари қайд этилди.

Бу йил иссиқ эрта бошлангани сабабли кўпчиликни ёзда ҳарорат қандай бўлади деган савол қизиқтирмоқда.

Ёз фасли учун аниқ об-ҳаво прогнозларини ҳеч ким бермайди ва бу синоптикларнинг “ёмон” ишлаши билан боғлиқ эмас. Шунчаки бутун иқлимий тизим хаотик бўлиб, узоқ муддатга аниқ пронозлар беришнинг имкони йўқ.

Бугунги кунда тайёрланаётган мавсумий прогнозлар тахминий тавсифга эга ва умуман олганда мавсумга баҳо бериш учун фойдаланилади ва “бу даврда ўртача ҳарорат меъёрдан юқори ёки паст бўлади, ёққан ёғинлар миқдори ҳам меъёрдан кўпроқ ёки камроқ бўлади” деган кўринишда бўлади.

Бу йил мавсумий прогнозлар ишлаб чиқиш билан шуғулланадиган Жаҳон об-ҳаво марказлари маълумотларига кўра кириб келган ёзда сайёрамизнинг катта қисмида ҳароратнинг мусбат аномалияси (яъни меъёрдан юқори ҳарорат) билан боғлиқ циркуляция режимларининг устун келиши кутилмоқда.

Ўзгидромет Шимолий Евроосиё иқлимий марказига аъзолик доирасида мавсумий прогнозлар тайёрлашда иштирок этади. Ҳар йили қиш ва ёз мавсумлари бошланишидан олдин ушбу марказда минтақадаги барча гимдрометхизматлар мутахассисларининг форумлари ўтказилади. Ушбу форумларда бутун Шимолий Евроосиё ҳудуди бўйича кириб келаётган қишки ёки ёзги мавсумлар учун прогнозлар ишлаб чиқилади.

Бундай прогнозлар энг замонавий иқлимий маълумотлар ва прогностик маҳсулотлар таҳлилига асосланиб, унда барча иштирокчи давлатлар вакилларининг фикрлари эътиборга олинади. Шу боис прогноз консенсус (маслаҳатлашиш жараёнида келишилган) прогноз деб юритилади.

Бу йил юзага келган эпидемиологик вазият туфайли Шимолий Евроосиё иқлимий марказининг форуми 19-20 май кунлари онлайн режимда ўтказилди.

“Консенсус прогнозга кўра 2020 йил ёзда Ўзбекистон, Туркманистон, Қирғизистон, Тожикистонда, Қозоғистоннинг жанубий, ғарбий, шарқий минтақаларида 40% эҳтимол билан ҳарорат фоннинг меъёрдан юқори бўлиши кутилмоқда”, - дейилган хабарда.

Агар умумий тенденциялар тўғрисида гапирадиган бўлсак, ёзнинг иссиқ бўлиши тўғрисидаги прогноз ҳозирда биз кузатаётган вазиятни тасдиқламоқда. Охирги йилларда глобал исиш тенденциясининг давом этиши муносабати билан иссиқлик тўлқинларининг сони ва жадаллиги ортиб бормоқда. Ўтган 2019 йил тарихда энг иссиқ йиллар ичида 2016 йилдан кейин иккинчи ўринни эгаллади.

Яқинда ўтган барча йиллар ҳам бутун асбоб-ускуналар билан кузатув даври учун энг иссиқ топ-5 ёки топ-10 га кирган.

“Бу йилги ёз ушбу қаторга кирмайди деб тахмин қилишга ҳеч қандай асос йўқ. Шунинг учун бу йилги ёз иссиқ бўлиши эҳтимолга яқин, бироқ иқлимий тизим хусусиятларини эътиборга оладиган бўлсак, бу 100 фоизли прогноз эмас”, - дея қайд этган Ўзгидромет.

Бундан ташқари ўртачалаштирилган умумий тавсиф мавсум давомида қандай муайян ҳарорат қийматлари кузатилиши тўғрисида тасаввур бермайди. Ёзнинг уч ойи давомида иссиқ ҳароратнинг сустлашиши, ёки бир ой жуда иссиқ бўлиб, қолган икки ой давомида ҳарорат меъёрга яқин бўлиши мумкин.

Аҳолининг катта қисми учун кўпроқ тушунарли бўлган прогнозлар ҳар куни Ўзгидромет томонидан 6 кун барвақтлик билан тайёрланади. Ҳозирча ёзнинг биринчи ҳафтасида кутилаётган об-ҳаво тўғрисида гапириш мумкин.

Иш ҳафтаси давомида ҳарорат кўтарилиб, 38-40 даражага, мамлакатимиз жануби ва чўл зонасида айрим жойларда 43 даражагача етади. Дам олиш кунлари ҳарорат бироз пасаяди.

0