Вид города Эр-Рияд - столицы Саудовской Аравии

Ар-Риёд нефт бозорида революция тайёрламоқда - эксперт

318
(Янгиланган 14:59 18.05.2020)
Саудия Арабистони нима сабабдан нефт нархини нолдан пастга тушириб юборганининг сабаби энди аниқ бўлди.

Ғарбий ОАВлар Саудия Арабистони сўнгги вақтларда нефт бозорида амалга ошираётган ҳаракатларида ғалати номувофиқлик борилигини пайқаб қолишди, деб ёзади РИА Новости муаллифи Иван Данилов.

Бир томондан нефт нархини кескин тушириб юборишда ҳам арабларнинг ўзлари сабабчи бўлишган эди. Бунинг оқибатида Саудия Арабистони ички бюджетини кескин қисқартиришб ижтимоий тўловларни камайтиришга мажбур бўлмоқда. Иккинчи томондан эса, Ар-Риёднинг молиявий бозорлардаги тажовузкор ҳаркатлари нефт урушида ютқизган ва иқтисодий инқирозга юз тутаётган давлатга ҳеч ўхшамайди. Бундан ягона хулоса шуки – Саудия Арабистонининг узоқ муддатли стратегияси бор ва айнида дамда Ар-Риёд унга асосан иш тутмоқда. Агар ушбу стратегия амалга ошса, Саудия Арабистони сўнгги “нефт урушидан” мутлақ ғолиб бўлиб чиқади. Айни дамда арзон нефт сотиб олаётган Ғарб давлатлари эса – ютқизади.

Бир қарашда иқтисодий инқироз

Маълумки, сўнгги ойларда коронавирус эпидемияси ва Саудия Арабистони эълон қилган демпинг сиёсати оқибатида нефт нархлари кескин қулади ва ҳатто минус томонга ҳам ўтиб кетди. Бунинг оқибатида Ар-Риёднинг олтин-валюта заҳиралари ҳам кескин камая борди.

Саудия риали курси давлат томонидан қатъий белгиланган. Бу бир томондан иқтисод учун барқарорлик олиб келади, лекин иккинчи томондан эса иқтисодий мураккаб шароитларда катта миқдорда давлат олтин-валюта заҳираларини сарф қилишни талаб этади.

Рейтер агентлиги хабарига кўра, Апрел охирида Саудия Арабистонининг соф активлари 464 миллиард долларгача пасайиб кетганини хабар қилга эди. Бу сўнгги 19 йил ичида энг кам кўрсатгич ва у нефтнинг паст нархларини қоплаш учун Қироллик томонидан катта иқтисодий харажатлар қилинаётганидан дарак беради, дейилган эди хабарда.  

Россия олтин валюта заҳиралари ҳам камайган эди, лекин буни “ҳисоб-китоб феномени” деб тушуниш керак. Чунки, Россиянинг аксарият заҳиралари олтин ва хорижий валюталарда сақланади, лекин уларнинг ҳисоб-китоб қилиш долларда амалга оширилади. Шу сабаб баъзан доллар курсига қараб уларнинг миқдори “кескин ўсиши” ёки “камайиши” мумкин.

Рейтер агентлиги хабарига кўра Саудия Арабистонига валюта курсини ушлаб туриш учун камида 250 – 300 миллиард доллар керак бўлиши мумкин. Нефт савдосидан даромад кескин камайган вақтда бу Ар-Риёддан кескин чоралар қўллашни талаб қилади. Балким шу сабабли Қироллик бюджет харажатларини кескин камайтириш ва солиқларни оширишга қарор қилган.

Хусусан, 2020 йилда Саудия бюджет харажатларини 26 миллиард долларга камайтирган ва ҚҚС миқдорини 5%дан 15%гача оширган. Шунингдек 2030 йилга келиб иқтисодни диверсификация қилиш лойҳалари ҳам  қисқартирилган.

“Ал-Жазира” телеканали хабарига кўра “бундай ҳаракатлар  нефт даромади камайишидан кўрилаётган зарарнинг асосий қисмини оддий саудияликлар зиммасига юклаш” мақсадида амалга оширилмоқда.

Яширин стратегия

Бир қарашда, янги нефт урушида Қироллик ютқазиб қўйди, шу сабаб ана шундай сиёсат қўллашга мажбур бўлмоқда, деган хулосага келиш мумкин. Лекин, вазиятнинг бир муҳим жиҳати бор-ки у Саудия ҳаракатларида бошқа сабаб бўлиши мумкинлиги ҳақида дарак беради.

Гап шундаки, бюджет харажатларини камайтириш билан бир қаторда, Ар-Риёд миллиардлаб долларларни Европа ва Канада нефт компаниялари акцияларини харид қилишга сарфламоқда.

Нефт нархлари кескин қулаётган бир вақтда бу ғалати ишдек туюлиши мумкин, лекин факт фактлигича қолмоқда. Апрел ойида Саудия давлат инвестицион фонди Equinor AS (Норвегия), Royal Dutch Shell PLC (Британия— Нидерланд), Total SA (Франция) ва Eni (Италия) нефт компанияларининг акциялар пакетларини сотиб олган.

Bloomberg хабарига кўра, Ар-Риёд Канаданинг етакчи нефт компаниялари акцияларининг миноритар пакетларини кўп миқдорда харид қилган. Хусусан Canadian Natural Resources Ltd. ва Suncor Energy Inc. Компанияларининг 2,6% ва 2 % акцияларини сотиб олган.

Айтиш жоизки апрелда ушбу акциялар энг паст нархларда сотилган ушбу маълумотлар журналистлар томонидан аниқланган маълумотлар холос. Саудия битимлари бундан ҳам кўпроқ бўлиши аниқ.

Лекин ушбу фактларнинг ўзи ҳам дастлабки хулоса чиқариш учун етарлидир. Саудия Арабистони ўзининг доллар заҳираларини ва АҚШ облигациялари эвазига арзонлашиб қолган нефт компаниялари акцияларини сотиб олишга сарфлаган. Бу бироз қалтис, лекин нефт бозорининг келажагига билдирилган ишончдир. Декмак Саудия элитаси келажакда нефт нархи ошишига ва бугун харид қилинган акциядар уларга катта даромад келтиришга ишонади.

Агар Саудия раҳбарияти ҳақ бўлиб чиқса, Россия ҳам жиддий даромад олиши мумкин. Еврпа ва канадалик нефт компаниялари эса ўз акциялари арзон сотилганидан афсусда қолишлари аниқ. Навбатдаги нефт урушида ким ғалаба қозонади деган саволнинг жавоби энди аниқ - ОПЕК+ Россия альянси. Нима бўлганда ҳам Ар-Риёднинг бугунги ҳаракатлари айнан шундан дарак бермоқда.

318
Сигарета в пепельнице

Биз чекишни тез-тез ташлаймиз-у, кейин эса янада кўпроқ чекамиз. Нега бундай?

115
Бутун дунё бўйлаб чекишга қарши кураш кўпроқ гидра билан курашга ўхшайди. Гидранинг қанча кўпроқ калласини чопиб ташласангиз, шунча кўп ўсиб чиқади. Тамаки ишлаб чиқарувчи гигантлар қонунчиликда бўшлиқларни топиб, ёшларни "мода" қурилмаларига ўргатмоқдалар.

2020 йилда Бутунжаҳон тамакисиз кун (31 май) ёшлар саломатлигига қаратилган. Асосий урғу "ёш фуқароларни тамаки саноатининг манипуляцияларидан ҳимоя қилиш ва уларни тамаки ва никотиндан фойдаланишига йўл қўймаслик"га қаратилади.

Ҳукумат ҳам жамият каби бутун дунё бўйлаб тамаки чекишга қарши курашда мисли кўрилмаган чораларни кўрмоқда: жамоат жойларида чекишни тақиқлаш, реклама қилинишини тақиқлаш, тамаки маҳсулотларига солиқларни ошириш, соғлом турмуш тарзи тенденцияси, никотинни истеъмол қилишни тўхтатиш учун ёрдам таклифлари ва бошқалар.

Бир томондан, профилактика чораларининг бундай комплекси ўз натижасини бераётганга ўхшайди. Тамаки чекувчиларнинг 70% дан кўпроғи чекишни ташламоқчи. Аммо бошқа томондан, олти ойдан кейин уларнинг ярмидан кўпи яна бу ёмон одатга қайтишмоқда.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотида анъанавий тамаки билан курашиш концепцияси бўлса-да, электрон сигарета ва таркибида тамаки бор суюқликлар масаласида ҳали ечим топош осон бўлмаяпти.

"Электрон" чекувчилар армияси сафи фақат кенгаймоқда. Чилим, вейп, ароматизаторлар, электрон иситгичлар – бу барча "модадаги" мосламалар ортида сигарет ишлаб чиқарувчилар туради. Буни тушунса бўлади, бундай улкан истеъмол бозорни йўқотишни ҳеч ким хоҳламайди ва шунинг учун ёшлар орасида чекишнинг алтернатив усулларини оммалаштиришмоқда. Интернет ва ижтимоий тармоқларда реклама ҳеч қанақасига назоратга олинмаган ва тамаки гигантлари бундан фойдаланишмоқда.

Ҳозирда Россияда "Фуқаролар соғлиғини атрофдагилирнинг тамаки тутуни таъсиридан ва тамаки истеъмол қилишнинг оқибатларидан ҳимоя қилиш тўғрисида"ги қонунга ўзгартиришлар ишлаб чиқилмоқда. Яқин келажакда таркибида никотин бўлган барча моддалар, шу жумладан снюс ва никотинни организмага етказиб берадиган электрон воситалар тамаки маҳсулотлари билан тенглаштирилиши керак.

Шу билан бирга, чекиш бўйича ўлим тўғрисидаги статистика тасалли бермайди. Дунё бўйлаб ҳар йили 8 миллиондан ортиқ одам тамаки истеъмол қилиш натижасида ҳаётдан кўз юмади. Уларнинг бир миллиондан ортиғи "пассив чекувчилар".

Муаллиф Дарья Чередник, Sputnik радиоси

115
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Америкаликларга Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораториялар нимага керак?

868
(Янгиланган 17:38 29.05.2020)
Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. РИА Новости муаллифи буни ўрганди.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik, Галия Ибрагимова. "АҚШ бутун дунё бўйлаб, шу қатори, чегараларимиз атрофида, ҳарбий биологик фаолият олиб бормоқда", - деди Сергей Лавров КХШТ ташқи ишлар вазирлари йиғилишида. Москва узоқ вақтдан бери қўшни давлатларнинг биологик хавфсизлиги ҳақида ҳавотирда. Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. Россия расмийларининг, айниқса, Грузиядаги Лугара номидаги марказга оид саволлари кўп. Вашингтонга буларнинг нима кераги борлиги ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Қасддан чиқариб юбориш

Қозоғистонда коронавирусдан биринчи зарарланиш март ойининг бошида қайд этилди. Ҳукумат чегараларни ёпиб, фавқулодда ҳолат эълон қилди. Интернетда ушбу вирус 2016 йилда республиканинг жанубий-шарқида америкаликлар томонидан қурилган биолаборатория билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалди.

Олма-Ота Марказий реферанс-лабораторияси (ЦРЛ) Қозоғистон учун хос бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган. У Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази негизида фаолият юритади, республика Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади. У Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Қозоғистон мулки ҳисобланади. АҚШ ушбу иншоот учун 108 миллион доллар ажратган.

Вашингтон буни: минтақада АҚШ ҳарбийлари жойлашгани ва тадқиқотлар номаълум вирусли инфекциялардан ҳимояланишга ёрдам беради, дея тушунтирганди.

КХШТ, МДҲ ва ШҲТ саммитларида Москва вакиллари америкаликлар ушбу лабораторияларни Россия манфаатларига қарши ишлатишлари мумкинлигини бир неча бор таъкидлашган. Аммо Қозоғистон расмийлари маҳаллий биологлар ишига ҳеч ким аралашмаслигига ишонтиришган.

"Хорижий олимларнинг иштирок этишига фақат қўшма тадқиқотлар ўтказилганда ва грант лойиҳалари амалга оширилгандагина йўл қўйилади", - деб изоҳ берган ЦРЛ.

2018 йилда Қозоғистонда менингит билан касалланишлар сони сезиларли даражада ошди ва Олма-Отада ЦРЛдан менингококк инфекция штаммининг сизиб чиқиши ҳақида гапира бошлашди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар қасддан вирус тарқалишига йўл қўйдилар, дея жиддий ёздилар. Шу тариқа, улар гўёки лабораторияда ишлаб чиқилган бактериологик қуролнинг самарадорлигини синаб кўрмоқчи бўлган.

Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳеч қандай эпидемия йўқлигига ишонтирган. "Қозоғистонда менингит билан касалланиш ҳолати 58 та, улардан 32 таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобласак, БССТ стандартларига кўра, улар жуда паст", - деди вазирлика.

Коронавирус ҳам ўхшаш тарихга эга. Ҳокимият фитнани рад этди ва ваҳима тарқатмасликка чақирди.

Фаолиятнинг ёпиқ режими

Совет даврида Арманистон ССР Микробиология институти энг йирик микробиология маркази ҳисобланган. 90-йилларда институтнинг илмий ишланмаларига АҚШ ва Буюк Британия қизиқиш билдирди. Арманистонлик мутахассислар Ғарб мамлакатларида амалиёт ўташга таклиф этилган.

2000 йилларда америкаликлар мамлакатда бир нечта биологик лабораторияларни очишга ёрдам берди. Пулларни, Қозоғистонда бўлгани каби, Пентагон ажратган. Фақат Арманистон Касалликларни назорат қилиш ва профилактикаси Миллий марказининг ўзига модернизация қилишга ўн миллион доллар сарфланди.

Ереван, Гюмри, Ванадзор, Мартуни ва Ижеванда қурилган илмий марказлар Кавказ минтақасига хос бўлган вирус ва штаммларни ўрганадилар.

Лабораториялар Арманистон соғлиқни сақлаш тизимининг бир қисмидир, аммо АҚШ мудофаа вазирлигининг таҳдидларни камайтириш агентлиги бу ерга кириш ҳуқуқига эга. У ерда маҳаллий мутахассислардан ташқари, америкаликлар ҳам ишлайди.

Арманистондаги биолабораториялар ёпиқлилига Москва томонидан танқид билдиради. Шубҳаларни бартараф этиш учун ўтган йилнинг кузида бош вазир Никол Пашинян россиялик мутахассислар билан ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзолашга рози бўлди. Тафсилотларни келишиб олинди, аммо охиргига келиб Арманистон томони ушбу ҳужжатдан воз кечди.

Хавфли эпидемиология

2010-чи йилларда америкалик биологлар КХШТнинг яна бир аъзоси - Тожикистонга эътиборини қаратдилар. Улар юқумли касалликларнинг авж олишига олиб келиши мумкин бўлган ноқулай эпидемиологик вазиятдан хавотирда эдилар. Ғарбнинг бир нечта жамғармалари тадқиқот марказларини ташкил этиш учун маблағ ажратди.

Шундай қилиб, 2013 йилда Душанбе шаҳридаги Гастроэнтерология институти негизида биологик хавфсизлик лабораторияси очилди. Ушбу лойиҳа Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африкада шунга ўхшаш иншоотларни барпо этган Франциянинг Мерьё хайрия жамғармаси томонидан молиялаштирилди.

Одатда, французларга БМТ ва АҚШнинг USAID ҳалқаро ривожланиш бўйича агентлиги ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошди.

2019 йилда Республика сил касаллигини назорат қилиш маркази негизида лаборатория ташкил этишди. USAID ва Пентагон ҳомий бўлди. Маҳаллий биологлар, чет эллик ҳамкасблари иштирокида Марказий Осиёга хос бўлган сил, безгак, гепатит ва ўлат каби касалликларни ўрганмоқдалар.

Ўтган йили Тожикистон шимолидаги Исфара шаҳрида яна бир иншоот очилди. У ҳақида маълумот оз, уни ҳам америкаликлар молиялаштирди.

" Марказий Осиёда коронавирусдан олдин ҳам эпидемиологик вазият яхши эмас эди. Минтақага гепатит, ўлат, сил касаллиги хосдир, шунинг учун янги биолаборатория зарур. Уларга маблағ керак. Чет эл ёрдамисиз эплай олмаймиз",- деб тушунтирди РИА Новости-га Душанбе шаҳридаги Сиёсий тадқиқотлар маркази директори Абдуғани Мамадазимов.

Тожик мутахассиси америкаликлар фаолиятида шубҳали нарсани кўрмайди. "Шунчаки улар доим биринчи бўлиб эътибор беради. Агар коронавирусдан кейин Россия, Хитой ёки ЕИ минтақага вирусларга қарши курашда фаол ёрдам бера бошласа, республика ҳукумати буни қўллаб-қувватлайди", - дейди эксперт.

Грузия патогени

Грузия КХШТга аъзо эмас, лекин Россия билан чегарадош ва Кавказда муҳим рол ўйнайди. Москва Ричард Лугар жамоат соғлиғини сақлаш тадқиқот марказидан хавотирда. Россия ҳукумати Тбилиси яқинидаги биолаборатория америкаликларнинг манфаатларини кўзлаб фаолият юритади деб ҳисоблайди.

Шубҳалар бекордан-бекор пайдо бўлмайди. 2018 йил сентябр ойида Грузия давлат хавфсизлиги собиқ вазири Игорь Гиоргадзе лабораторияда одамлар устидан эксперимент ўтказишлари мумкинлигини маълум қилиб Лугар марказида даволанаётган ўнлаб одамлар вафот этганлиги ҳақидаги ҳужжатларни тақдим этди. Шу билан бирга, у ерда Пентагоннинг буюртмаларини бажарадиган Американинг учта - CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий фирмалари биологлари ишлаган.

Гиоргадзе лабораторияда бактериологик ҳимоянинг юқори даражасида эканлигига эътибор қаратди. Бундан ташқари, марказда "зарарли моддалар сочиш ускуналари ва биологик фаол материал билан тўлдирилган ўқ-дорилар" мавжуд. "Мақсади жамиятни ҳимоя қилиш бўлган ташкилотга бу каби нарсаларни нима кераги бор?" - деб ҳайрон бўлди собиқ вазир.

Москвада буни эшитишди. ТИВнинг қуролларни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари департаменти бошлиғи Владимир Ермаков Россия ўз чегаралари яқинида америка биологик тажрибаларига тоқат қилмаслигини маълум қилди.

Пентагонда Гиоргадзенинг айбловлари бемаънилик деб аталди. Тбилиси лабораторияни тинч ишланмалар билан шуғулланаётганига ва одамлар устида тажриба ўтказилиши ҳақида гап бўлмаганлигини таъкидлади. Грузия расмийлари Лугар марказига россиялик мутахассислар ташриф буюришига қарши эмас эди. Аммо бу режалар ўтган йилги икки мамлакат ўртасидаги муносабатлардаги инқироз туфайли барбод бўлди.

"Грузия ҳеч қачон физик-кимёвий биология соҳасидаги тадқиқотлар билан қизиқмаган. Ва ушбу лабораторияда ходимларнинг ҳимояси юқори биологик даражада эканлиги кўплаб саволларни келтириб чиқаради. Бу каби оғир патогенлар билан шуғулланиш нима учун керак?" - дейди РИА Новости билан суҳбатда биология фанлари доктори, Сибир федерал университети профессори Николай Сетков.

Вектор вирусология марказининг илмий ишлар бўйича бош директор ўринбосари Александр Агафоновнинг таъкидлашича "Лугар марказида биологик қуроллар ва уларни етказиб бериш воситаларини иўлаб чиқилиш тўғрисида тўғридан-тўғри маълумотлар ёпиқланган".

"Аммо CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий компанияларининг иштироки ва контракт мажбуриятлари тўғрисида маълумот, масалан, Сибир куйдиргиси, туляремия ва Қрим-Конго геморрагик безгаги вирусининг хавфли бактериялари бўйича тадқиқотлар - эътиборсиз қолмаслиги керак", - дея таъкидлайди мутахассис.

Агентлик томонидан сўралган экспертлар постсовет давлатлари ташқи ёрдамдан умид қилиб, эпидемиологик вазият устидан назоратни бой бериб қўйиши мумкин деган тўхтамга келишди. Ва бу ўта жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Устига-устак, пандемия даврида ушбу лабораторияларга янада кўпроқ эҳтиёткорлик билан қарала бошланди, натижада ушбу тузилмаларни янада очиқроқ қилишга яхши асос бор.

868

АҚШда ҳайдовчи бензовозни намойишчилар устига ҳайдаб борди

0
АҚШдаги тартибсизликлар Миннеаполисда полиция томонидан қўлга олинган афро-америкалик Жорж Флойд ўлимидан сўнг бошланди. Тартибсизликлар вақтида ҳайдовчи бензовозни намойишчилар устига ҳайдаб борди.

Видеода намойишчилар юк машинани ўраб олгани ва унинг ичига киришмоқчи бўлгани акс этган.

ОАВлар маълумотларига кўра, намойишчилар ҳайдовчини машинадан чиқариб, уни калтаклашди.

Айни вақтда ҳайдовчи ҳибсга олинган, унга айблов эълон қилинган.

Минниаполис ва АҚШнинг бошқа шаҳарларига бир неча кундан бери намойишлар давом этмоқда.

0