Турк тинчликпарвар кучлари Қорабоғда: керакми ёки йўқ

762
(Янгиланган 14:39 19.11.2020)
Анқаранинг Кавказ орти йўналишидаги ҳарбий-сиёсий фаоллашуви ва Туркия Буюк Миллий Мажлиси Бош Ассамблеясининг - Озарбайжонга бир йил давомида миқдори номаълум бўлган турк ҳарбий хизматчиларини киритиш тўғрисидаги қарори турлича талқин қилиш мумкин бўлган ҳолатдир.

Миссия миқдори ва чегарасини Туркия президенти маъмурияти аниқлайди ва ушбу қарор регионал турбулентлик катализаторига айланиши мумкин.

Озарбайжонда турк ҳарбийлари нима учун тинчликпарварлар ролини ўйнай олмаслиги факти ортиқча тушунтириш талаб қилмайди. Анқара мавжуд бўлган барча восита ва усуллар ёрдамида можаро томонларидан бирининг манфаатларини ҳимоя қилмоқда.

Россия президенти Владимир Путин турк етакчиси Ражаб Тоййиб Эрдоғанни вазиятни ўткир тус олдирмасликка ва турк ҳарбийларини Қорабоғга киритиб, арман томонини провокация қилмасликка кўндиргандек эди. Аммо Эрдоған - ҳаракатларини олдиндан айтиб бўлмайдиган сиёсатчи номини қозонган, у айниқса, ўта хатарли қарорларни қабул қилиш иқтидорига эга. Озарбайжон заминида Анқара бу ишларни фақатгина Боку билан биргаликда амалга ошириши мумкин, аммо стратегик қарорлар катта эҳтимол билан қабул қилинган, воқеалар кетма-кетлиги ҳам аёнлиги турган гап. Бу конспирологиядан кўра, кўпроқ геосиёсий аналогияга ўхшамоқда.

Масалан, Россия 2015 йилда Дамашқ илтимосига кўра (тартибни тиклаш учун) Сурияга вақтинча муддатга чекланган ҳарбий контингентни киритган эди ва САРда иккита доимий ҳарбий базага эга бўлди. Анқара бу фактдан мамнун эди, дея олмаймиз. Туркия қардош халққа ёрдам бериш ва ўз манфаатларини илгари суриш каби (акс) режаларга эгалиги боис, Озарбайжон йўналиши бўйича "ўйинга шўнғиб, бой берилган барчасини ўзига қайтариш" имконига эга. Норози қўшнилар эса бунга самарали жавоб излашлари ёки можаро зонасида қисилишларига тўғри келади.

Озодлик даражаси

Озарбайжон президенти Илҳом Алиев 10-ноябрдан кейин дуч келган қулай вазиятда ва деярли ҳар куни Туркия Қорабоғ операцияларида Россия билан биргаликда иштирок этажагини эслатиб келмоқда. Бу шунчаки тасодиф эмас. 10-ноябрдаги уч томонлама келишув билан ўша кўримсиз, аммо шу билан бирга анча хавфли ноаниқликларга эга "янги тинчликка" асос солинган эди.

Тоғли Қорабоғ туташув чизиғи(собиқ фронт чизиғи) ва иккита ички назорат зонаси(арман аҳолиси билан)га эга, аммо ҳудудда ва хариталарда ташқи хавфсизлик зонаси аниқланмаган. Мана, мисол учун, Грузия-Абхазия можаросида регионда Ингури дарёси томонларни ажратиш чизиғи бўлиб хизмат қилган эди, ундан ғарбга 12 км ва шарқга 12 кмга хавфсизлик зонаси чўзилган эди, бундан ташқари яна 12 км масофада қурол-яроғ чекланган зона мавжуд бўлиб, бу жами ҳудудлар Россия тинчликпарвар кучлари назорати остида эди. Қорабоғда Россия тинчликпарвар кучлари назорати остидаги хавфсизлик зонаси "ичкарига қаратилган", ташқарида эса Озарбайжон томони (ва Анқара) маълум даражада эркинликка эга ва бундан ўз рақибларига зиён етказиш учун фойдаланишга имконият мавжуд. Россия тинчликпарвар кучлари постлари туташув чизиғи ортидаги "нариги ҳудудни" назорат қилмайди. Ва бу масаланинг асосий нозик томони эмас.

Уч томонлама битим билан дастлаб ўт очишни тўхтатишнинг икки константасини белгилаб олинди - Россиянинг Тоғли Қорабоғдаги тинчликпарварлик операцияси (арман аҳолиси билан) ва Россия-Туркия қўшма назорат маркази (олисдаги бир ҳудудда). Уларнинг ўзаро ҳамкорлиги эҳтимоли бор, интеграллашуви эса истисно қилинган. Аввалроқ туркиялик кузатувчиларнинг Қорабоғ бўйича ҳаракатчанлиги чеклангани, ҳаракат миссиялари режалаштирилмагани (маълумот йиғиш учувчисиз учиш қурилмаларига ишониб топширилиши) ҳақида хабар берилганди. 

Шунга қарамай, туташув чизиғидан ташқарида, озарбайжон аҳолиси кўп бўлган ҳудудларда Бокунинг назорат қилиш опциялари кўпроқдир, Россия-Туркия қўшма маркази Озарбайжоннинг аниқ қайси ҳудудида жойлашиши эса ҳали ҳам номаълум. Бу томонларни ажратиш чизиғидан унчалик узоқ бўлмайди деб тахмин қилиш мантиқан тўғри бўлади (оператив вазиятни шу тарзда бошқариш осонроқ). Эҳтимол, 45 кунлик ҳарбий ҳаракатлар давомида Озарбайжон қўшинлари назорати остига ўтган етти туманларнинг бирида жойлашар.

Хавфли тажрибалар

Озарбайжон - суверен мамлакат, шу боис, РФ тинчликпарвар кучлари операциясининг ўзига хослиги ва репликацияси имконсизлиги тўғрисидаги Россия ТИВ томонидан бўлаётган мунтазам эслатмаларни Бокунинг ҳарбий-сиёсий раҳбарияти нормал иш жараёни, деб қабул қилаяпти эҳтимол. У ёки бу муаммони ҳал қилар экан, президент Илҳом Алиев ўзининг яқин турк дўстларини ёки Янги Зеландиядаги олис маори-жангчиларини ўз мамлакатига таклиф қилишга ҳақли. Қорабоғ ўрмонларини тиклаш бўйича мониторинг маркази ёки бошқа исталган ҳамкорлик формати таркибига ҳам.

Бунинг учун иккала томоннинг ҳам шунга хоҳиши бўлса, бўлгани. Бундай тажрибалар учун вақт керагидан ҳам ортиқ, тинчликпарвар операциялари одатда ўнлаб йиллар давом этади. Келажак - кўп вариантли.

РФ ТИВ Тоғли Қорабоғ мақомини аниқлаштиришнинг ҳатто тахминий муддати ҳам мавжуд эмаслигини қайд этди. Минтақадаги вазият мураккаблигича қолмоқда. Илҳом Алиев "Россия ва Туркия озарбайжонликлар ва арманлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича операцияларда иштирок этишади", дея баёнот қилди.

Бу орада Бокудаги шахидлар аллеясида провокацион митинг бўлиб, унда асосий шарт сифатида - Россия тинчликпарвар кучларини Тоғли Қорабоғдан чиқарилиши илгари сурилди. Бу можаро оқими кўп вариантли эканини эслатгувчи ташвиш қўнғироғидир.

Бу акция Озарбайжон парламентида аллақачон қораланди. Аммо шундай эса-да, уч томонлама битим вақт синовидан ўтмади, тинчлик барқарор эмас.

762

Хитой қашшоқликни фалсафа ёрдамида енгдими?

241
(Янгиланган 20:05 25.11.2020)
Яқинда Хитой ОАВлари 2020 йилда Хитойнинг энг сўнгги 9та уезди қашшоқ уездлар рўйхатдан чиқарилганини ва Хитой қашшоқликни енгганини хабар қилган эди.

Дунёда энг кўп сонли аҳолига эга бўлган ушбу мамлакат бунга қандай эришгани ҳақида Дмитрий Косырев мақоласида танишинг. 

Маълум бўлишича йил бошида қашшоқ уездлар сони 832та бўлган. Уларнинг аксарияти  Синьцзян, Сычуан ва бошқа провинцияларда жойлашган. Ушбу маълумотларни БМТ озиқ-овқат дастури эксперти доктор Маттиас Холуорт ҳам тасдиқламоқда. Унинг айтишига кўра, сўнгги йилда дунёда енгилган қашшоқлининг 70 % Хитойга тўғри келади. Жами ҳисобда Пекин 700 мингдан ортиқ кишиларни қашшоқликдан чиқарган.

Хитойча қашшоқлик ўзи нима?  

Хитой иқтисодчилари рақамлари миқёсида бу шундай кўринишга эга – йилига 11487 юандан (1740 $) кам даромад олган киши қашшоқ ҳисобланади. Бундан кўпроқ даромад оладиганлар эса – оддий камбағаллар ҳисобланади.  Энди Хитой қашшоқлик билан эмас – камбағаллик билан курашади.

Кимгадир бу рақам жуда кам кўриниши мумкин, лекин хитойлик мутахассислар мамлакатдаги озиқ-овқат ва истеъмол моллари, турар жой харажатлари ва бошқалардан келиб чиққан ҳолда қашшоқ бўлмаслик учун қанча даромад олиш кераклигини ҳисоблаб чиқишган.

Foreign Affairs ёзишига кўра, АҚШ экспертлари бўлса, “Хитой олдида қиладиган ишлари ҳали кўп” деб ҳисоблашмоқда. Албатта уларнинг гапида ҳам жон бор. Ривожланган давлат миқёсида бу рақамлар жуда кам кўринади.

Лекин, Хитой тажрибасига диққат билан назар солганда қизиқ ва намунали манзаралар гувоҳи бўлиш мумкин. Албатта ушбу услубларнинг айримлари фақат Хитойга хос бўлиши мумкин.

Хитой тажрибаси 

Хитой харитасига диққат билан назар солганда энг камбағал вилоятлар йирик саноат ва бизнес марказларидан узоқ бўлган, тоғли ва етиб бориш қийн бўлган ҳудудларда жойлашганини кўриш мумкин. Ушбу ҳудудларда камбағалликни енгишнинг энг самарали чораси, бу у ерга йўл қуриш бўлган.

Ундан ташқари ресурслардан самарали фойдаланиш услублари ўйлаб топилган. Масалан “гуруч – балиқ” услуби. Яъни гуруч экишда фойдаланиш режалаштирилган сув ҳавзаларида дастлаб балиқ чавоқлари етиштирилган.

Учинчидан, Хитойда муаммони ўз номи билан аташ ўринли деб топилган. Масалан, қашшоқ оила учун қуриб берилган уйда “қашшоқ хўжалик” деган ёзув бўлган. Бу уларни камситиш мақсадида эмас, балким уларга кўрсатилган ёрдам, қашшоқликни енгишда қўлланилаётган услублар самарадорлигини ўрганиш мақсадида қилинган. Ана шундай хўжаликлар яхши ривожланиб кетганда, қўшнилар келиб унинг иш услубини ўрганган.

Умумий қилиб айтганда бугун биз Хитой ҳукуматининг нафақат сўнгги 40 йиллик ҳаракатлар стратегияси натижасини, балким хитой халқининг 1000 йиллик тарбияси, жамиятда яккхонликни тарғиб қилиш эмас, балким муаммоларни биргаликда енгиш фалсафаси натижасини кўрмоқдамиз.

Олдин Хитойда вазият бошқача эди. Мао Дзе Дун даврида даромад барчага тенг бўлинар эди, ҳамма бир хил – камбағал яшарди. Ҳозир бўлса – у ерда ёрдам ўрнига, кишиларга ўзлари кўпроқ даромад олишлари учун имкон яратилмоқда.

АҚШ фалсафаси

Яқинда америкалик журналистлардан бири Женет Дейли  Хиллари Клинтоннинг машҳур цитаталаридан бирини эсга олганди. Клинтон “Американинг аксарият аҳолисини— basket of deplorables, яъни бир тўплам ахлат”, деб атаган эди. Ўшанда унинг ушбу сўзлари давлатдан ёрдам пули ва турли нафақа оладиганларни умуман аҳолининг камбағал қисмини хафа қилган эди. Улар орасида ҳам демократ ҳам республикачи бўлган. Байден ушбу хатони такрорламаслик учун жуда эҳтиёткор ҳаракат қилди.

Умуман америкада аҳоли фалсафаси шундай: у ерда барча ўз ҳаётини камбағалликда бошлайди, кейин яхши ишласа – бой бўлади. Агар бирор киши камбағал бўлса – демак айб ўзида. Уларга давлат ёрдам бериб туради, айниқса сайловлар олдида ана шундай қатламга муносабатлар фаоллашади. Чунки номзодларга овоз керак.

Англияда ҳам саноати эскириб қолган шаҳарлар, эскин конлар – керак бўлмай қолганда бутунлай унутиб юборилган эди. Ҳеч ким у ерда ишсиз қолган фуқарларга ёрдам беришни ўйламаган эди.

Журналист  Женет Дейли аҳолининг камбағал қисмини унутиб қўймаслик, муаммоларига жиддий қараш керак деб ҳисоблайди.

241

Байден АҚШни Европа қўғирчоғига айлантиради

674
Европа Кенгаши раҳбари Чарльз Мишель ЕИ номидан Жо Байденга "мустаҳкам трансатлантик иттифоқ"ни тиклашни таклиф этди.

Ирина Алкснис

Агар у Оқ уйга кўчиб кирса (воқеалар ривожига қараганда, бу ҳолат тобора муқаррарлиги кўринмоқда), бундай истакнинг амалга ошиши учун етарлича асос бор. АҚШнинг эҳтимолий давлат котиби сифатида "вашингтон ботқоғи" ва "глобал альянслар ҳимоячиси"нинг рафинадланган маҳсули бўлмиш - Энтони Блинкен номзоди кўрсатилиши ўзига хос рамзга эга.

Ғарбий Европа АҚШ президенти ролида айнан Жо Байденни кўришдан шод бўлиши - ЕИ етакчилари бир-бирини ортда қолдириб Байденни сайловдаги ғалабаси билан табриклай бошлаганларида, ГФР эса "яна тўрт йил Трамп билан ишлашни истамаслигини" тан олганидаёқ аён бўлган эди.

Шу билан бирга, Европа нега Штатлар раҳбари сифатида глобалистларни - ўша, бир қутбли дунёда шак-шубҳасиз Вашингтон етакчилигидаги ҳолатга қайтиш ғояси билан ёнувчи глобалистларни кўришни афзал билаётгани - тушунарсиздир.

Ахир Кўхна Дунёдаги тобора фаоллашиб бораётган суверенлашиш ва океан орти сюзеренидан ярим вассал тобеликдан халос бўлишга интилиш бир қарашда ушбу истакларга зиддек кўринади.

Шу ерда, Европада ўз давлатларини Штатларга қурбонликка келтиришга тайёр америкапараст кучлар қўли устун келганлигини тахмин қилиш мумкин эди. Аммо фактлар бунинг аксини кўрсатмоқда. Мисол учун, Германия ҳукумати АҚШда "Шимолий оқим - 2"га қарши ишлаб чиқилаётган  экстерриториал санкцияларни мақбул кўрмаслиги бўйича қарашларини навбатдаги бор тасдиқлади.

Шу тариқа, Европа ўз манфаатларини ҳимоя қилиш ва ўз геосиёсий ролини кучайтириш бўйича линиясини олдинга суришда давом этмоқда, бироқ шу билан бирга Вашингтонда ҳокимият тепасига қайтиши назарияда - мутлақо номаъқбул бўлган кучларни қайтишини жуда ишқибозлик билан қўллаб-қувватламоқда.

Ушбу ғалати зиддиятлар жумбоғига жавобни тўрт йил олдинги воқеаларда изламоқ керак.

Оқ уйга келгач, Доналд Трамп АҚШ иштирокидаги кўплаб тайёрланаётган ва ҳатто имзоланган халқаро шартномалардан воз кечган эди. Ўша пайтда жуда салбий обрўга эга бўлган машҳур Трансатлантик савдо ва инвестиция шериклиги битими бошига ҳам шу кунлар тушган эди. Алармистлар бу битим ёрдамида Америка Европа ресурсларини ўз фойдасига сўриб олиши ҳақида огоҳлантирган эдилар.

Аммо, ўз президентлиги йилларида ҳар қандай имкониятдан ўз давлати учун иқтисодий даромад олишда фойдаланган Трамп, Америка учун бир қарашда узоқ йиллар давомида "олтин тухумларни" қўйиши керак бўлган "товуқ"дан ҳеч бир иккиланишсиз воз кечди. Боз устига, ушбу битимларнинг барчаси аслида Қўшма Штатлар учун ўта фойдасизлигини кўплаб маротаба такрорлади.

Бизнесда катта тажрибага эга бўлган зўр ватанпарварга ишониш мумкин, деган гумон йўқ эмас.

Бу ерда энг катта англашилмовчилик - глобалистларда (шу жумладан, америкалик глобалистларда ҳам) миллий йўналтирилган манфаатлар бор, дея ғафлатда қолиш бўлса керак. Улар учун Қўшма Штатлар бош эмиссия маркази ва сайёранинг энг қудратли армияси сифатида фавқулодда муҳим бўлиши мумкин. Аммо, аҳолиси 330 миллионга яқин улкан давлат ўз-ўзидан бу ўта оғир юкдир, унга бирон нима тикиш ва унинг муаммоларини ҳал қилишдан кўра уни "ҳисобдан чиқариш" осон, ахир.

Аммо глобалистларнинг дунё фуқаролари сифатидаги асл манфаатлари ва сентиментал туйғулари бутунлай бошқа жойлар билан боғлиқ бўлиши мумкин. Худди ўша Энтони Блинкен болалигининг аксарият қисми Парижда ўтган ва унинг шахс сифатида шаклланишига европалик ўгай отасининг таъсири кучли бўлган. Демак, унинг давлат котиби сифатида қай вақтгача фақатгина АҚШ миллий манфаатларини ўзига дастуриламал қилиши тўғрисида шубҳалар табиийдир.

Бундай манзарада Европа позицияси ўзига хос маъно касб этади. У сўнгги ўн йилликлар давомида ўз илдизидан ажралган олис америка давлати билан ҳамкорлик ўлароқ ўз мақсадларига эришишга ўрганди - аммо шу билан бирга "озод дунё етакчиси" ва "ягона қудратли держава" олдида бажарилиши шарт бўлган рамзий реверансларни ҳам канда қилмади. Биргина Эрон ядровий битимини олайлик, уни кўпинча Обама президентлигининг энг йирик ғалабаларидан бири деб аташади, аммо Европа Иттифоқи бу битимдан Қўшма Штатларга нисбатан кўпроқ манфаатдор эди.

Бундан ташқари, ЕИ ҳали ҳам кўп жиҳатдан Штатларга муҳтож. Хусусан, Европанинг ўз армиясини - бугунги кундаги каби кучни имитация қилгувчи эмас, балки реал ҳарбий кучга эга армияни яратишга бўлган кучли чиранишлари - ножиддий кўринмоқда.

Ушбу маънода америкаликларга муқобил мавжуд эмас ва яқин келажакда кўзда тутилмаган ҳам. Аммо Трамп Кўхна Дунёни ўз ҳарбий "соябони" учун энг юқори ставкада пул тўлаттиришга қатъий қарор қилган эди, "Вашингтон ботқоғи" билан эса Брюссел ва Берлин яхшиликча келишувга эришиш имкониятига эга бўлмоқда.

Қолаверса, Россияга нисбатан - геосиёсий, иқтисодий ва ўша, ҳарбий соҳаларда тош босиш учун ҳам - ЕИ аввалгидек, керак. Акс ҳолда Москва ғарбий йўналишда жуда қулай шарт-шароитларга эга бўлмоқда, бу эса Ғарбий европа пойтахтларини хурсанд қилмайдиган янгилик.

Натижада парадоксал ҳолат юзага келмоқда: Европа кўпчилик кўз ўнгида АҚШ учун сарфланадиган материал бўлиб кўринган бир вақтда, аслида америкаликлар ачинишга кўпроқ лойиқ, сабаби, Штатларнинг Европа фитнаси ва ўз элиталари хоинлиги қурбонига айланиш имконияти тобора ошиб бормоқда.

674

Россия Қозоғистондаги полигонда янги ракетани синовдан ўтказди

0
(Янгиланган 14:25 26.11.2020)
Ракета синовлари Қозоғистондаги “Сари-Шаган” полигонида ўтказилди. Россия Мудофаа вазирлиги бу ҳақда видео лавҳа тақдим этди.

"Янги ракетага қарши ракета ўз хусусиятларини ишончли тасдиқлади, жанговар экипаж шартли нишонга белгиланган аниқлик билан зарба бериб, вазифани муваффақиятли бажарди", - дейилган Мудофаа вазирлиги хабарида.

Сўнгги марта октябр ойининг охирида айнан шу полигонда янги қурол синовидан ўтказилгани ҳақида хабар берилган эди. Бунгача, 2019 йилда ва 2017-2018 йилларда ракета учирилганди.

0