Истребитель-бомбардировщик пятого поколения F-35

Ғалати “кўринмас”: нима сабабдан F-35 думи товуш тезлигидан юқори тезликда узилиб тушади

1746
Россиянинг Су-57 бешинчи авлод қирувчиси ва Американинг кўп қиррали кўринмас F-35-и осмонда рақибми? Ҳарбий шарҳловчи Александр Хроленко бунга жавоб беради.

Американинг F-35 кўп қиррали қирувчи-бомбардимон самолётини яратиш, ундан фойдаланиш ва илгари суриш тарихи кўринмас жанговар самолётларни ишлаб чиқариш технологиясидан маркетингнинг устунлигини аниқ намойиш этади.

Пентагонга яқин Defense News нашри F-35 Lightning (Чақмоқ) II қирувчи-бомбардимончиси бўйича мутахассисларининг танқидий баҳоларини яна бир бор чоп этди. Фактлар шуни кўрсатадики, F-35 - бу товуш тезлигигача учадиган қирувчи бўлиб, у тўлиқ форсажда 1 дақиқадан кўп бўлмаган вақт ичида тезлаша олади. 1 Мах-дан юқори тезликда 60 сониядан кейин корпуснинг ҳаддан ташқари қизиши натижасида вайрон бўлиш хавфи мавжуд, 1.6-Махдан кейин эса дум қисми шунчаки самолётдан узилиб кетиши мумкин.

Эътибор беришимиз керакки, крейсер товушдан юқори тезлик кўплаб замонавий қирувчиларга ҳос, 5-авлод учун эса бу 1.4-Махдан паст бўлмаслиги керак.

1-Мах тезликка эришилганда, F-35 қирувчиси радарлар учун "кўринмаслик" хусусиятларини, яъни яширин ва тўсатдан пайдо бўлиш ҳусусиятини йўқотади. Ташқи илмоқларида бирон бир қурол бўлса, "Чақмоқ" кўринмаслиги ҳатто товуш тезлигидан паст режимларда ҳам йўқолади.

Кўрсатиб ўтилган муаммоларни технологик жиҳатдан йўқотиб бўлмайди. Самолёт уч хил модификацияда хизматга қабул қилинган: оддий, қисқа кўтарилиш ва қўниш масофаси билан, шунингдек, авиаташувчи учиш майдонидан учадигани. АҚШ денгиз флоти учун "кўринмас"нинг заифлиги ҳолати, шунингдек, таъмирлаш базасидан сезиларли даражада географик жиҳатдан йироқлигига ҳам боғлиқ. Агар сафар бошидаёқ авиаташувчидан учадиган F-35 ишдан чиқса, бу бир неча ой давомида авиақанотнинг жанговар самарадорлигини пасайтиради.

Физика қонунлари билан баҳслашиш бефойда. Пентагон "эксплуатацион хусусиятларни"ни оператив тузатди, энди F-35 қисқа тезлашув имкониятга эга товуш тезлигидан паст самолёт деб ҳисобланади. Ҳарбий-денгиз кучлари ва денгиз пиёдалари учун F-35В ва F-35C модификациялари тахминан 1,2 Мах (форсажда) тезлигида учиши учун белгиланган маълум секундлар миқдори қабул қилинди. Юқори баландликда тутиш вазифасини бажариш учун охирги чора сифатида F-22 Raptor қирувчи самолёти бор, у юқори тезликда вайрон бўлмайди (ҳудди шундай 1-махдан кейин радарларда ҳам кўринади).

Жангда тезлик чегаралари ва жанговар вазиятда манёврлар қирувчи учун нимани англатади?

Технологик жиҳатдан тенг душман билан қарама-қаршиликда, F-35 қирувчи нишонга айланади. Мисол учун юқори тезликка эга ва юқори маневрли, Россияда ишлаб чиқарилган "Су" ва "Миг"лар билан ҳаво жангининг натижасини тўлиқ тахмин қилиш мумкин.

Бешинчи авлодли "ишкаллар"

F-35 концепцияси: душманни "кўринмас"ни аниқлашидан олдин йўқ қилиш. Бироқ, америкалик кўп қиррали қирувчи самолёт бундай вазифаларни бажариш учун жуда хом кўринади. Юқори тезлик нафақат F-35 корпуси ва махсус стелс-қопламасига таҳдид солади, балки самолётнинг орқа қисмидаги кўплаб ҳимояланган антенналарни заифлаштиради.

Ўтган йилнинг июн ойида F-35 самолётнинг жанговар вазифаларни бажариш қобилиятига ва учувчининг хавфсизлигига таъсир қиладиган 13 та техник муаммолар ҳақида маълумотлар эълон қилинди. Ўша вақтдан бери асосий камчиликлар сони бештагача камайтирилди, аммо бу ҳам нархи 100 миллион долларга тенг бўлган машина учун жуда кўп. Вазият F-35 Lightning II яратиш дастурининг қиймати тахминан 1,3 триллион долларни ташкил этиши ва кп қиррали қирувчи-бомбардимончи 2011 йилдан буён оммавий ишлаб чиқарилаётганлиги билан янада парадоксалдир. Маълумки, денгиз флоти ва АҚШ денгиз пиёдалари корпусининг F-35 самолётлари экстремал манёврлар (ракеталардан қочиш) пайтида беқарор ва олдиндан айтиб бўлмайдиган ҳолга келади. Борт радарлари денгиз юзасининг жуда тор сатҳини "кўради". Кечаси, асбобларнинг милтилловчи экранлари фазовий йўналишни аниқлашни бузади, ва барча турдаги "Чақмоқ"ларнинг қўнишини қийинлаштиради. F-35 кабинасидаги атмосфера босимидаги фарқланишлар босим шикастларини келтириши ва учувчини ишдан чиқариши мумкин. Lockheed Martin F-35 дастурий таъминотини янгилаш муаммосини фақат 2020 йил охирига қадар ҳал қилишга умид қилмоқда. Бироқ, буларнинг барчаси серияли ишлаб чиқаришга ва "кўринмас"нинг иттифоқдош мамлакатлар - Австралия, Буюк Британия, Норвегия, Исроил, Италия, Япония ва бошқаларга фаол сотилишига халақит бермаяпти.

Ўз маҳсулотини илгари суришда Lockheed Martin тўсиқларга дуч келмоқда. Шундай қилиб, АҚШнинг бир нечта ҳамкор давлатлари "жосуслик" дастурлари туфайли F-35 қўшма ишлаб чиқариш дастуридан чиқиш билан таҳдид қилишди.

Муаммо ALIS ахборот тизимида бўлиб, у F-35 самолётининг дунёдаги исталган жойида, қабул қилувчи мамлакатнинг хоҳишидан қатъи назар, барча ҳаракатларни, манёврларни, миссияларни кузатиб боради. Тизим гўёки фойдаланувчининг манфаати учун техник ҳолат ва логистика таҳлилини ўтказади.

АҚШнинг баъзи ҳаддан ташқари суверен ҳамкорлар ALIS учиш маълумотларини Пентагондаги "катта оға"га узатаётганидан хавотирда. Яқинда бу масала ALIS 3.6 такомиллаштирилган версияси билан ҳал қилиниши кутилмоқда.

Қирувчи самолёт ўйинчоқ эмас

Ҳарбий самолётлар ишлаб чиқариш соҳасидаги технологик имкониятларини қайта кўриб чиқишнинг америкача тенденцияси кузатилмоқда. Бешинчи авлод F-22 Raptor қирувчи самолётини яратиш тажрибаси илгари муваффақиятсиз деб топилган (ишончсиз радиатўлқинни ютувчи қоплама, метрли диапазондаги радарлар томонидан аниқланади, ҳизматнинг қисқа масофаси - 750 км). Серияда ишлаб чиқарилган машина нархи ҳам ноқулай бўлиб чиқди - 350 миллион доллар. Натижада Пентагон атиги 187 дона F-22 "кўринмас"ларни сотиб олди (384 дона режалаштирилган). F-35 Lightning II-нинг (иккитаси ўрнига) битта двигател туфайли арзонлаштирилиши  тортиш кучини, тезлиги, маневрлик ва жанговар юкни камайтирди. Аналоглар билан таққослаганда айниқса сезиларли.

Гипотетик дуэлда бешинчи авлод рус қирувчиси Су-57 биринчи бўлиб F-35 (ва F-22) ни аниқлаб, йўқ қилиш, душман билан жангни (ракеталардан ўқ узиш), ҳатто юқори тиғизлик ва ўта юқори тезликларда ҳам олиб бора олади. Дарвоқе, рус машинаси товушдан юқори тезликка форсажни ёқмасдан ўта олади.

Су-57 қирувчиси америкалик бешинчи авлод F-22 ва F-35 аналоглари имкониятларидан анча юқори бўлган ажойиб парвоз ва жанговар хусусиятларга эга. Су-57 нинг кичик "самарали акс эттирувчи юзаси" унга душман радарларига деярли кўринмай қолишга имкон беради, конструкциясидаги композицион материаллар сиртнинг 70% ва самолёт оғирлигининг 25% ташкил этади. АҚШ мутахассислари рус қирувчи самолётининг устунлигини тан олишга мажбур бўлмоқдалар ва Су-57нинг товушдан юқори тезликларда энг юқори маневрлилиги қобилиятини, ҳатто жуда қиммат F-22 Raptor эга бўлмаган инфрақизил қидирув ва кузатув тизимини алоҳида таъкидламоқдалар.

Су-57 замбаракли қуроли ёрдамида, шунингдек, ўрта ва узоқ масофага учадиган ракеталардан фойдаланиб, юқори маневрли яқин жангга қодир. Су-57нинг устунлигини асосий радиолокацион станцияси, нишонни аниқлашнинг ноёб оптико-электрон тизими ва "ақлли қоплама" деб номланган электрон помех бериш тизими томонидан таъминланади.

Россия қирувчи самолёти 400 км гача бўлган масофада ҳаво ва ердаги нишонларни аниқлай олади, бир вақтнинг ўзида 62 та объектни кузатиб боради, бошқа самолёт ва дронларга объектлар нишон кўрсатмаларини узатади. 2028 йилгача Россия Федерациясининг аэрокосмик кучлари ушбу машиналардан 76тасини олиши керак. Россиянинг бешинчи авлод Су-57 қирувчи самолётининг серияли ишлаб чиқарилиши (2019 йилдан) муқаррар равишда жаҳон бозорида рақобатчиларни сиқиб чиқаради.

1746

АҚШда ирқчиликка қарши кураш қандай қилиб талончилар билан жангга айланди

594
(Янгиланган 20:21 04.06.2020)
Миннеаполиснинг қора танли фуқароси Жорж Флойдни полиция томонидан қўпол тарзда қўлга олиниши натижасида ўлимига олиб келгандан кейин бошланган тартибсизликлар, талончилик ва ўт қўйишлар тинмаяпти.

ТОШКЕНТ, 4 июн - Sputnik, София Мельничук. Миннеаполиснинг қора танли фуқароси Жорж Флойдни полиция томонидан қўпол тарзда қўлга олиниши натижасида ўлимига олиб келгандан кейин бошланган тартибсизликлар, талончилик ва ўт қўйишлар тинмаяпти. Штатларнинг ярмида комендантлик соати жорий этилди, аммо маҳаллий ҳокимиятлар кўпинча деярли ҳаракатсиз. Полиция кучлари эса энди етмаяпти ва президент Дональд Трамп вандализм ва талончиликни тугатиш учун мунтазам армияни жалб қилмоқчи. Бу қадам президент учун нимаси билан хавфли, РИА Новости ўрганди.

Яна қонун ва яна тартиб

Америкаликлар Дональд Трампнинг халққа мурожаатини кутишган. Аммо президент иккиланиб, буни фақат 2 июнь куни, Вашингтонда витриналарни бузаётганда амалга оширди.

"Биз Жорж Флойднинг ўлимидан изтиробдамиз, - деб ўз нутқини бошлади у. - Аммо биз ғазабланган оломон тинч норозилик намойишини бостиришига йўл қўймаймиз. Асосий жарбланганлар - қонунга бўйсинувчи фуқаролар ва камбағал одамлар. Мен уларни ҳимоя қилиш учун курашаман".

"Мен қонун ва тартиб президентиман", - деди Трамп. Айтиш керакки, бу шиор Америкага яхши маълум.

1968 йилда мамлакат, шунингдек, нотинч пайтларда президент сайловларига тайёргарлик кўраётган эди: Веьтнам урушига қарши оммавий намойишлар, аёллар ва ирқий озчиликларни қўллаб-қувватловчи намойишлар. Таниқли қора танли ҳуқуқ ҳимоячиси Мартин Лютер Кинг, ва ундан кейин истиқболли сенатор Роберт Кеннедиларга уюштирилган қотилликлардан кейин Ричард Никсон "қонун ва тартиб" шиори остида сайловда қатнашди.

"Сиз битта нарсани тушунишингиз керак, бари муаммо қора танлиларда", - шундай тушунтирган уша пайт Оқ уй маъмурияти раҳбари Гарри Холдеман. Ўшандан бери қора танли америкаликлар орасида "қонун ва тартиб" полициянинг зулмини англатади.

Тинч намойиши тартибсизликларга айланди

Трамп ҳозирги ғалаёнларни ички терроризм деб атади. Президент халққа йўллаган мурожаатида, исёнчилар қўллари билан "уларнинг орзуларини бузилаётганини" томоша қилишга мажбур бўлган кичик бизнес эгаларини ҳам тилга олди.

Кўчалардаги талон-тарожларнинг видео-далиллари интернетни тўлдирди. Талончилар дўкон витриналарини чилпарчин қилишмоқда, буюмларни олиб кетишяпти, деворларни, дераза ва эшикларни бўяб ташламоқда. Масалан, Санта-Моникада Vans спорт кийимлари дўконидан деярли ҳамма нарсани ўғирлаб кетишган. Fox 11 телеканали мухбирлари йўловчилардан спорт поябзали қутиларни қаердан олишганини сўрашганда, улар жавобдан қочишган. Яқин атрофда биронта ҳам полициячи йўқ эди.

Бундай вазият бутун мамлакат бўйлаб кузатилмоқда. Ҳукуматнинг вандализмни тўхтатиш ҳақидаги чақириқлари беҳуда бўлмоқда. Мулклар тинч намойишчилар ва бизнес эгаларининг ўзлари томонидан ҳимояланмоқда.

Худди шу Санта-Моникада дўкон эшиги олдида бир қиз "Зўравонликни тўхтатинг" плакати билан турипти. Уни итариб юборишга уриндилар, ҳатто кириш жойига тутунли бомба ташладилар, лекин қиз чўчимади. Кўп ўтмай унга қора танли бир одам "Биз норозилик билдираяпмиз, талончилик қилмаяпмиз" ёзуви билан қўшилди. Бу ёшлар атайин шаҳар марказига исёнчиларни тинч намойишчиларга қаршилик кўрсатмасликлари учун келган.

Сан-Диегодаги воқеа менга рус мафияси ҳақидаги ҳазилларни эсга олишимга мажбур қилди. Унда собиқ СССР республикаларидан келган мигрантлар Pushkin ресторанини ҳимоя қилишди. Ресторан эгаси Айк Газарян РИА Новости мухбирига иқрор бўлди: у тезда ўзи ҳаракат қилиш кераклигини англади.

"Менинг кўп дўстларим, мен каби, республикачилар фикрини қўллаб-қувватлайдиганлар (норозилардан фарқли ўлароқ - таҳр.). Якшанба куни муаммолар бўлиши мумкинлигини тушунишим билан ҳаммага қўнғироқ қилдим - ярим соатда улар ресторанда бўлишди. Ўн икки киши, тўппонча ва милтиқлар билан қуролланган. Қуроллар қонуний, биз улардан фойдаланишга ўрганганмиз. Ўз биномизда ўзимизни ҳимоя қилиш учун фойдаланишга ҳақимиз бор", - дея тушунтирди Газарян. Улар нафақат Pushkin ресторанини, балки бир қатор қўшни дўконларни, шу жумладан, Ироқдан келиб чиқиши кекса одамнинг ароқ дўконини ҳам ҳимоя қилдилар.

Мамлакатнинг нариги томонида, Нью-Йоркнинг Бруклин қисмида, шаҳарликлар полиция ҳаракатсиз бўлиб турганида тартибни сақлаш учун патрулларга бирлашмоқда. "Биз бу ерда фақат мудофаа учун келганмиз. Биз ирқчиликка қарши курашни ва норозилик билдириш ҳуқуқини ҳурмат қиламиз. Аммо оиламиз билан яшайдиган жойни ҳеч ким вайрон қилишига ҳаққи йўқ. Нью-Йорк мэрига бизни ҳимоя қилмагани учун уят", - дейди патрул ташкилотчилари Айзек Болтянский ва Девид Бродский. 

Ғазабланиш ҳуқуқи

Кўпчилик маҳаллий ҳокимиятларнинг ҳаракатсизлигидан норози. Нью-Йорк шаҳар мэри Билл де Блазиони талон-тарожларга йўл қўйиб берганликда айблашмоқда, унинг қизи яқинда кўчада тўқнашув вақтида ҳибсга олинган. Штат губернатори Эндрю Куомони ҳам танқид қилишмоқда, гарчи яқин вақтгача у коронавирус эпидемиясига қарши курашда қаҳрамон сифатида қабул қилинган бўлса ҳам. Душанба куни де Блазио, ҳарбийларни жалб қилиш хавфли, бу вазиятни янада ёмонлаштиради, деди. “Қуролли кучлар турар-жой туманларига кириб боришса бундан ҳеч ҳам яхши нарса бўлмайди”, - деди у. Шунга қарамай, кўчаларда полициячилар сони икки баравар кўпайди – тўртдан мингдан саккиз минггача. Шаҳарда комендантлик соати эълон қилинди.

Бошқа минтақалар раҳбарлари ҳам, асосан демократлар, Миллий гвардияни жалб қилишга шошилмаяптилар. Де Блазионинг ваъжларини Орегон губернатори Кейт Браун, Иллинойс штати губернатори Жей Роберт Прицкер, Невада - Стив Сисолак ва Мичиган - Гретчен Уитмерлар ҳам такрорламоқдалар. Вашингтон штати раҳбари Джей Инсли ҳарбий қисмларни тайёргарликка келтириб қўйди, аммо ҳозирча уларни шаҳарларга жойлаштирмади.

Ўз навбатида, Трамп ҳарбийларни шаҳсан ўзи кўчага олиб чиқиш билан таҳдид қилди. Президент, бош қўмондон бўлса ҳам, ўз хоҳишига кўра штатлар тудудида федерал қуролли кучларни жалб қила олмайди. Аммо, агар у 1807 йилги Қўзғолон тўғрисидаги қонунни қўлласа, Миллий гвардия унинг фармонига биноан, губернаторларга қарамасдан ҳаракат қилади. Сўнгги марта буни Жорж Буш 1992 йилда Лос-Анжелесдаги норозилик намойишлари пайтида қўллаган, унда тўртта полициячи қоратанлини уриб ташлагани учун норозиликлар бошланган. Бироқ губернаторларнинг норозилар билан муносабатларни ёмонлаштиришдан бош тортиши сиёсий характерга эга, дейди сиёсатшунос-американист Дмитрий Дробницкий. "Демократларнинг асосий вазифаси - Трампнинг иккинчи муддатга қайта сайланишига йўл қўймасликдир. Нимойишлар бўлмагунча одамларни карантинда ушлаб туриш мумкин эди. Энди уларга ғазабланиш ҳуқуқи берилди, -  деди у РИА Новости'га. Трампни ёмон кўринишига мажбурлаш керак, чунки демократларнинг риторикаси кўра, у ирқчи ва жамиятга нафрат муҳитини уйғотди".

Агар шунча кунлик вайронагарчиликлардан сўнг, президент Миллий гвардия ёрдамида назоратни қўлга олса, у сиёсий очколарни қўлга киритади ва демократлар нима дейишининг аҳамияти бўлмай қолади. "Трамп, келинг ва ҳаммасини тартибга солинг"? – мана, ким учун иккиланаётган штатларда овоз беришади", - дейди эксперт.

Унинг таъкидлашича, мамлакатда ирқий камситиш ҳолати ҳақиқатан ҳам даҳшатли ҳолатда. Эътирозларни муҳокама қилишда буни унутмаслик керак.

Демократлар нафақат Трампнинг самарасизлигини намойиш этишни истайдилар, балки аҳолининг озчилик гуруҳларидаги сайловчиларни қўрқитиб қўймасликка ҳаракат қилмоқдалар, дейди НИУ ВШЭ Кенг қамровли Европа ва халқаро тадқиқотлар маркази директорининг ўринбосари Дмитрий Суслов. "Улар оқтанли бўлмаган аҳоли орасида қўллаб-қувватлашни йўқотишдан жуда қўрқишади, чунки айнан афро-америкаликлар Жо Байденнинг сайловлардаги асосий устунларидан биридир", - дея эслатади эксперт.

Шу билан бирга, иккала томон ҳам қулаш ёқасида ўйин оборишмоқда, дея қўшимча қилади суҳбатдош. “Демократлар мўътадил ва иккиланаётган электоратни қўрқитиш хавфи остида, Трампни обрўсизлантиришга ҳаракат қилишмоқда. Трамп эса зўравонлик тўлқини ва ўлимларга олиб келиши мумкин бўлган янада қатъий чораларни кўрмоқда",- деди у.

Америка жамияти шундоқ ҳам бўлиниб бўлган. Намойишлар фақат қарама-қаршиликларнинг чуқурлигини тасдиқлади ҳолос. Оддий одамлар полициянинг зулмидан ҳам, талончилик билан талон-тарожлардан ғазабланишмоқда, демократлар ва республикачилар эса ҳамон келиша олмаяптилар. Катта Жорж Бушнинг сиёсий карьерасида Қўзғолон қонуни қандай рол ўйнаганини айтиш қийин. Аммо у 1992 йилда сайловда ютқазди. Трамп, кўринишидан, қатъийликка умид боғлади. Бу қандай натижа беради, вақт кўрсатади.

594

Яна руслар. Америка ғалаёнида Москвани айблашдан кимга фойда

1411
АҚШдаги тартибсизликлар Москва фитнаси сабаб вужудга келди ва намойишчилар "рус ўқув қўлланмасига" қатъий риоя қилган ҳолда полиция бўлинмаларини вайрон қилишмоқда.

ТОШКЕНТ, 2 июн - Sputnik, Галия Ибрагимова. АҚШдаги тартибсизликлар Москва фитнаси сабаб вужудга келди ва намойишчилар "рус ўқув қўлланмасига" қатъий риоя қилган ҳолда полиция участкаларини вайрон қилишмоқда. Бундай даъволар миллий хавфсизлик бўйича собиқ маслаҳатчи Сьюзан Райс томонидан билдирилган. Далилларнинг ўрнига, у ўзининг тажрибаси ва интуициясига таянишни таклиф қилди. РИА Новости нима америкаликлар ҳамма жойда "Россия изи"ни кўришини ўрганди.

Норозиликлардан тортиб талончиликкача

Лос-Анжелесдаги савдо марказлари ҳозирда карантинда. Калифорния ҳукумати уларни июн ойида очишни режалаштирган. Аммо талончилар бу иши биринчи бўлиб бажардилар. Энди ҳашаматли бутикларнинг эшик ва деразалари синган, ҳамма нарса талон-тарож қилинган. Вайрончилар маиший техника, кийим-кечак, мебел ва ҳатто озиқ-овқат маҳсулотларини олиб кетишган. Полиция вертолётлари ваҳшийликларни тепадан сувни тўкиб тўхтатишга уринишди. Аммо бу оломоннинг ғазабини босмади.

Полиция ҳибсга олаётганда афроамерикалик Джорж Флойднинг ўлимидан кейин бошланган норозилик намойишлари Миннеаполис ортидан Вашингтон, Сан-Франциско, Портленд, Майами, Индианаполис, Филаделфия ва Атлантани қуршаб олди. Фожиали воқеага бевосита айбдор Дерек Човин ишдан бўшатилди, тергов олиб борилмоқда. Аммо намойишчилар нафақат ҳуқуқ-тартибот ходимини жазолашни, балки АҚШда тизимли ирқчиликка чек қўйишни талаб қилмоқдалар. "Адолат бўлмаса - тинчлик бўлмайди! Полициянинг зулмига йўқ!" – деб бақиради намойишчилар.

Кўпчиликнинг қўлида Флойднинг "Мен нафас ололмаяпман" деган охирги сўзлари ёзилган плакатлар. Юзлаб одамлар асфалтга ётиб, бу иборани такрорлашди. Аммо тинч ҳаракатлар тез орада тўқнашувларга, сўнгра тартибсизликлар ва талончиликларга айланди.

Катта шаҳарларда комендантлик соати эълон қилинди - бу ёрдам бермади. Вашингтонда намойишчилар Оқ уйни ўраб олиб, ичкарига киришга ҳаракат қилишди. Нью-Йоркда оломон йигирмата полиция машинасини тошбўрон қилиб, ёқиб юборди. Портлендда ғалаёнчилар суд биносига ўт қўйишди.

Фуқаролик жамиятига таҳдид

Дастлаб, АҚШда кўпчилик намойишчиларга хайрхоҳлик билдирди. Маҳаллий ҳокимият фитначиларга эътибор бермасликка ҳаракат қилди, полицияни куч ишлатмасликка чақирди. Аммо ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари томон ёнувчи суюқлик учишни бошлаганида, бошқа бардош бериб бўлмади.

Миннесота губернатори штатга Миллий гвардияни киритди, Лос-Анжелесда ҳам ҳарбийлар ёрдамига таянишга тўғри келди. Кўздан ёш оқизувчи газ ва резина ўқлар отилди.

"Миннеаполисда рўй бераётган воқеалар энди Флойднинг ўлими билан боғлиқ эмас. Талон-тарожлар фуқаролик жамиятига таҳдид солмоқда ва бизнинг шаҳарга қўрқувни солмоқда, унинг ҳаётига ҳалақит бермоқда", - дея тушунтирди губернатор Тим Вальц.

Дональд Трамп янада кескинроқ муносабат билдирди. Президент Флойднинг ўлими "Америкаликларда даҳшат, қайғу ва ғазабни чиқарган фожиа" эканлигини тан олди. Аммо у ўз вақтида оломонни тинчлантирмаган штатлар расмийларини танқид қилди. У намойишчиларни "бандитлар" деб атади, куч ишлатишни маъқуллади. Радикал чап гуруҳларни эса қўзғашда айблаб, уларни тақиқлашга чақирди.

Якшанба куни хавфсизлик хизмати давлат раҳбарини Оқ уйнинг ер ости бункерига ўтказди. Президент у ердан таҳдид ўтиб кетгандан кейин чиқди.

Айдорларни қидириш

Жуда тез фурсатларда тартибсизликларда Россия изини "топишди". "Ўтган галги сайлов кампаниясида руслар қора фаолларга айланди. Мен уларни талон-тарожларга алоқадорлигини истисно қилмайман", - деди Янги Орлеан мэри Марк Мориал CNN телеканали эфирида. Мэр Москванинг 2016 йилги сайловларга аралашишини аниқлай олмаган узоқ муддат кечган тергов ҳақида индамади.

Бир неча кундан кейин эстафетани Барак Обама маъмуриятининг миллий хавфсизлик бўйича собиқ маслаҳатчиси Сюзан Райс қабул қилди. CNN телеканалида у намойишчилар "рус қўлланмаси" бўйича ҳаракат қилганини айтди.

"Тинч намойишчилар ҳам бор. Улар адолатсизлик ва тенгсизликка қарши. Аммо норозилик кун тартибини қўлга киритишга уринган провокаторлар ҳам бор. Тажриба менга улар тўғридан-тўғри Россиянинг тактик схемалари тўпламига мувофиқ ҳаракат қилишларини айтмоқда", - деди Райс.

"Россия изи"ни қидиришга ўтар экан, Америка ОАВлари Москвага қарши яна бир айбловни эсга олишди. Бир неча йил олдин Вашингтонда рус хакерлари Black Lives Matter ҳаракатини қўллаб-қувватлашини таъкидлашган. Унинг фаоллари ҳам полициянинг зулмларига қарши чиқишган.

Трамп "Россия изи" ҳақидаги мунозараларни  танқид қилди. Президент CNN буни рейтингларини кўтариш мақсадида қилаётганини тахмин қилди.

Москвада ҳам жим туришмади. Президентнинг матбуот котиби Дмитрий Песков Россия "ҳеч қачон Америка ишларига аралашмаган ва ҳозир ҳам аралашмоқчи эмас" дея таъкидлади.

Американинг қутбларга бўлиниши

Америка жамияти ўта даражада қутбларга бўлиниб кетган. Иқтисодиёт олий мактабининг Европа ва халқаро мажмуавий тадқиқотлар маркази директорининг ўринбосари Дмитрий Суслов бу билан норозиликларнинг оммавийлигини тушунтиради. Бари гап Дональд Трампнинг ҳокимият тепасига келиши билан кучайган қадриятлар бўлинишида.

"Баъзи америкаликлар либерал қадриятларга амал қилади, баъзилари консерватив. Эмиграция тарафдорлари ҳам бор, аммо Мексика билан чегарада девор қуришни қўллаб-қувватловчилар ҳам кўп. Бунга глобалистлар ва протекционистлар ўртасидаги можарони қўшамиз. Миннеаполис, ирқий муаммони ҳам эсга солди. Бир "қозонда" оқ танлилар ҳам қора танлилар ҳам бир вақтда кайнай олмади, қора танлилар жамиятнинг тўлақонли қисмига айлана олмади", - деб тушунтиради Суслов РИА Новостига.

Коронавирус пандемияси, мутахассиснинг фикрига кўра, афроамерикаликларнинг заифлигини очиб қўйди. "Қора танлилар орасида инфекциядан ўлиш даражаси анча юқори. Эҳтимол, бу уларнинг тиббиётга етиши чекланганлиги билан боғлиқ. Афроамерикаликлар оқ танлиларга қараганда даромадлари пастлиги сабабли қиммат даволанишга қодир эмас", - дейди Суслов.

Ғамлаб қўйилган айбловлар

Сиёсатшунос ҳукумат расмийларининг “рус изи”нинг изланишини ички қарама-қаршиликларни тан олишни истамаслиги билан боғлайди. "Америка элитаси жамиятни соғлом деб ҳисоблайди. Барчасини Трамп ва руслар бузмоқда. Агар Трамп олиб ташланиб, “рус изи” йўқ қилинса, мамлакат ўз изига тушади. Аммо шаҳарлардаги тартибсизликлар бу меъёр аллақачон ўтиб кетганлигини кўрсатмоқда. Ҳеч ким жиддий ислоҳотлар кераклигини тан олмаяпти", - дейди Суслов.

Сиёсатшуноснинг фикрича, Райснинг чиқишини сайловолди кампанияси йўналишидаги чиқиш деб қабул қилиш керак. "Собиқ расмий Жо Байден навбатдаги президент бўлса, унинг жамоасига қўшилишни режалаштирган деб тахмин қилишимиз ҳам мумкин. Москвага қарши айбловлар - гўёки Кремл билан келишиб ҳаракат қилаётган Трампга демократлар босимининг давомидир", - дейди эксперт.

Суслов Байденнинг ғалабаси амалга ошса, навбатдаги "Россия иши"нинг  бошланиши мумкинлигини истисно қилмайди. "Америкаликлар дарҳол Москвани сайловга таъсир қилиш ниятида эканликда айблади. Энди бу шубҳалар кучаймоқда. Конгрессдаги демократлар Миннеаполисдаги босқинлар учун санкцияларни таклиф қилишлари мумкин. У ёғига баттар бўлиши мумкин. Байден эса умуман Москвани Америка жамиятини йўқ қилишга уринишда айблаши мумкин ва буни сайлов тезисларидан бирига айлантириши мумкин", - деб тахмин қилади сиёсатшунос.

Экспертнинг фикрига кўра, ташқи рақибни излаш на Россия-Америка муносабатларига, на халқаро хавфсизлик тизимига яхши таъсир кўрсатмайди. Бундан ташқари, одатий мафкуравий стереотиплардан фойдаланишга уриниш Американинг ўзи учун хавфлидир: бўронни келтириб чиқарган сабаблар каби, норозиликлар ҳам ҳақиқийдир. Аммо "Россия изи"га ишоралар ҳеч нарсани ҳал қилмайди.

1411
Жители Самарканда около памятника первому президенту Узбекистана Исламу Каримову

Пандемия даврида Ўзбекистонда неча киши ишсиз қолгани маълум қилинди

13
(Янгиланган 14:41 07.06.2020)
Ўзбекистонда пандемиядан олдин ишсизлар сони ўртача 1,35 миллионга яқин эди. Ҳозирда улар сони қарийб 2 миллионга яқинлашган.

ТОШКЕНТ, 7 июн — Sputnik. Ўзбекистонда пандемиядан олдин ишсизлар сони ўртача 1,35 миллионга яқин эди. Пандемия даврида ишсизлар сони қарийб 2 миллионга яқинлашди. Бундан ташқари, Ўзбекистонда 550 мингга яқин меҳнат мигрантлари бошқа давлатларга ишлаш учун чиқиб кета олмаган. Бу ҳақда бандлик ва меҳнат муносабатлари вазири Нозим Ҳусанов Халқаро пресс-клубнинг Фарғона вилоятига бағишланган сонида маълум қилди.

“Барча давлатларга пандемия ўзининг салбий таъсирини кўрсатди. Ўзбекистонда ҳам пандемиядан олдин ишсизлар сони ўртача 1 миллион 350 мингга яқин эди, пандемия бошлангач қатор корхоналар фаолияти тўхтатилди ва ишсизлар сони қарийб 2 миллионга яқинлашди”, - деди вазир.

Таъкидланишича, бу рақамлардан ташқари меҳнат мигрантларига оид статистикалар ҳам мавжуд. Ҳозирда Ўзбекистонда 550 мингга яқин фуқаро бошқа давлатларга ишлаш учун чиқиб кета олмаган.

Вазирнинг сўзларига кўра, олдинда турган вазифалардан бири шундай фуқароларнинг бандлигини таъминлашдан иборат.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ жорий йилнинг биринчи чорагида Ўзбекистонда ишсизлик даражаси 9,4 фоизни ташкил этгани хабар қилинган эди. Энг юқори ишсизлик даражаси 9,8 фоиз билан Самарқанд ва Сурхондарё вилоятларида қайд этилган.

13