Вертолеты Ми-35 для вооруженных сил Казахстана

Қозоғистон Ўзбекистонни “вертолёт пойгасида” қувиб ўтишга ҳаракат қилмоқда

2272
Қозоғистон Россиянинг яна 4та Ми-35 вертолётини сотиб олиб, машиналарнинг сонини 12 тагача кўпайтирди. Аввалроқ Ўзбекистон ҳам бу техниканинг 12тасини сотиб олишга келишиб олган, аммо хужум вертолётлари сони бўйича республика Марказий Осиёда етакчи ўринда қолмоқда.

Россияда ишлаб чиқарилган ноёб Ми-35 ҳарбий транспорт вертолёти ўнлаб мамлакатларнинг мудофаа қобилиятини мустаҳкамлайди. Кўплаб давлатлар учун бу вертолёт етиб бўлмас орзу бўлиб қолмоқда. МДҲ ҳудудида ваҳимали Ми-35 вертолётларини қонуний равишда Россия Федерациясидан ташқари фақат Қозоғистон, Озарбайжон ва Ўзбекистон фойдаланади.

Россия билан ҳарбий-техник ҳамкорлик доирасида Қозоғистон Республикаси Ҳаво мудофаа кучлари авиабазасига 4та янги Ми-35М ҳужум вертолётлари етиб келди, деб хабар қилди Sputnik Қозоғистон. Учувчилар ва муҳандислик-техник ходимлар қайта тайёргарликдан ўтди ва қўмондонликнинг энг мураккаб вазифаларини бажара оладилар. Россия қуроллари жанговар вазиятда панд бермайди, Ми-35М ишончли ва самарали (“35” - чуқур такомиллаштирилган афсонавий Ми-24). Янги бўлинма Қозоғистон Республикасининг армия авиациясини сезиларли даражада кучайтиради, унда июнь ойигача 18 дона вертолёт бўлган.

Аввалроқ, Қозоғистон (2016 ва 2018 йилларда) “Роствертол” ОАЖ томонидан ишлаб чиқарилган 8 дона РФ Қуролли Кучлари билан бир хил конфигурацияда бўлган Ми-35М вертолётларини олган эди. Армия авиацияси соҳасида Қозоғистон Марказий Осиёдаги қўшни давлатлар орасида бугунги кунда фақатгина 25 та ҳужум вертолётига эга Ўзбекистон (Global Firepower ranking маълумотларига кўра) билан рақобатлаша олади.

Россия Марказий Осиё давлатлари мудофаа қобилиятини мустаҳкамлашга, шу жумладан стратегик иттифоқчи ва яқин хориждаги ташқи сиёсатнинг устувор йўналишида бўлган Қозоғистонга кўмаклашмоқда. Қозоғистоннинг қурол етказиб берувчиларни диверсификация қилиш сиёсатига қарамай, Россия билан ҳарбий-техник ҳамкорлик стратегик шериклик даражасида. 2015 йилдаги келишувига асосан Козоғистон Республикаси Россияда ишлаб чиқарилган янги ҳарбий техникаларини РФнинг ички нархларида, шу жумладан Ми-35М вертолётларини сотиб олиши кўп нарсадан далолат беради.

Ҳимоя қобилиятининг сифатли оширилиши

Қуролли кучлар учун 4та янги Ми-35М вертолётлари, эҳтимол, кўп эмас. Шунга қарамай, ушбу бўлинма армия авиациясининг зарба бериш кучининг 20 фоиз ортиғига ошишини таъминлайди. Ми-35М вертолёти - бу зирҳли транспорт воситаларини ва душманнинг мустаҳкамланган позицияларини йўқ қилиш, қуруқликдаги кучларни жанговар кўмак билан таъминлаш, десантлаш (шахсий қурол билан 8 нафар ҳарбийни), ярадорларни эвакуация қилиш, ташқи илмоқ ва кабинада юкларни ташиш учун мўлжалланган мураккаб, юқори технологик жанговар комплексдир.

Ми-35М кўп мақсадли, ҳужум вертолёти хусусиятларга эга: максимал тезлик - соатига 300 км гача, узоқлик масофаси - 550 км, динамик баландик - 5400 метр, юк кўтариши - 2400 кггача. У оғир шароитларда эксплуатация қилинишга мослашган, тоғлар ва чўлда самарали ишлашга қодир, улкан жанговар кучи ва ҳайратланарли даражада чидамлиликка эга.

Ми-35М бурун қисмида 23 мм диаметрли икки тўпли артиллерия ускунаси билан қуролланган (ўқ-дори комплекти - 450 та ўқ). У турли хил конфигурацияларда 8тагача танкга қарши ракета, икки блок бошқарилмайдиган 122 мм ракета ёки 80 мм калибрли тўрт блокгача кўтариши мумкин. Ми-35Мнинг гиростабилизацияли оптик-электрон станциясига эга сўнгги аниқлаш-нишонга олиш тизими ўз ичига тепловизион ва телевизион каналларни, лазерли масофа ўлчагич, ва пеленгаторни олади. Бортдаги қурол оператори 240 даража атрофида тасвирни кўради, рақибни аниқ йўқ қилиш учун кўпроқ имкониятга эга.

Олдинги афсонавий Ми-24 билан таққослаганда, янги вертолёт замонавий борт радиоэлектрон тизимни, рақамли навигация ва индикацияни, янада кучли турбо-двигателларни (2та 2200 от кучли), жанговар чидамлиликни ошириш учун композит материалдан тайёрланган асосий ротор ва рол роторларга эга бўлди. Шикастланишлардан тизимли ҳимоя радиолокацион станция нурланиш детекторлари, иссиқлик тузоқларини учириш ва ИК-диапазонда тўсиқлар яратиш мосламалари,экипаж кабинасини ва вертолётнинг ҳаётий тизимларини самарали зирҳлаш, муҳим тизимларни кўп маротабали заҳиралаш билан таъминланади. Юқори технологияли ускуналар экипажга юкни сезиларли даражада камайтиради, куннинг исталган вақтида бошқариладиган ва бошқарилмайдиган қуроллардан фойдаланиш, ер усти нишонларини кундузи 10-25 метр, кечаси эса 50 метр баландликдан ҳужум қилиш имконини беради, жиҳозланмаган жойлардан учади ва қўнади. Ушбу даражадаги жанговар техника – хавфсизликнинг замонавий чақириқларига ишончли жавобдир.

Геосиёсат ва минтақадаги хавфсизлик

Қозоғистон МДҲда ҳарбий ривожланиш бўйича етакчилардан бири бўлиб, Россия билан стратегик ҳамжиҳатликда Қуролли Кучлар салоҳиятини оширишни режали давом этмоқда. Ҳарбий қудратнинг дунё рейтингида Қозоғистон Республикаси 63-ўринни эгаллайди, Марказий Осиёда у фақат дунёнинг Топ-50 рўйхатига кирувчи Ўзбекистондан ортда туради холос.

Аввалроқ, Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Токаев Мудофаа вазири Нурлан Ермекбаевга миллий армияни самарали ва рақобатбардош қурол билан жиҳозлаш, ҳарбий таълим сифатини ошириш ва халқаро ҳарбий-техникавий ҳамкорликни кучайтириш ҳақида кўрсатма берган эди. Республиканинг мудофаа қобилиятининг ўсиши рақамлар ва фактларда ўз аксини топмоқда. Уч йиллик мудофаа бюджети (2020 - 2022), ҚР Мудофаа вазирлигининг маълумотларига кўра (https://sptnkne.ws/CN4k) жами 961 миллиард тенгени (2,55 миллиард доллар) ташкил этади. 2020 йилга 331,9 миллиард тенге тўғри келади, шундан 313,6 миллиард Қуролли кучларни сақлашга ва 18,3 миллиард мутахассислар ресурсларини ривожлантириш ва тиббий таъминотга сарфланади. Қуролли кучларни молиялаштириш барқарор.

Ҳарбий қурилиш соҳасида, Қозоғистон Мудофаа вазирлиги ўсиб бораётган халқаро терроризм таҳдидларини, нотинч Афғонистон ва тўртта ядровий давлатнинг қўшничилигини ҳисобга олишига тўғри келмоқда. Қозоғистон ҳарбий доктринасининг мудофаа хусусияти тинчликка содиқлик ва қуролли кучлар ёрдамида миллий манфаатларни ҳимоя қилиш қобилиятини эълон қилади. Республика ўз армиясидан ҳарбий можаролар ва минтақадаги кескинлик ўчоқларини бостириш ва кейинчалик инқирозни тинч йўл билан “йўқ қилиш” учун фойдаланиши мумкин.

Яққол кўриниб туриптики, Қозоғистон Республикаси армия авиациясини Ми-35М вертолётлари билан қайта жиҳозлаш тенденцияси келгуси йилларда ҳам давом этади, чунки дунёда ундан яхшироғи ишлаб чиқарилмаган.  Қозоғистоннинг жанубий қўшниси бўлган Ўзбекистон ўз вертолёт паркини айнан шу Россия вертолётлари билан янгилаётгани бежиз эмас. Эслатиб ўтамиз, ундан олдинги Ми-24 бугунги кунгача дунёдаги энг кенг тарқалган ҳужум вертолёти бўлиб қолмоқда (3500 дан ортиқ нусхаси ишлаб чиқарилган), 63 дан ортиқ мамлакат миллий армияларида хизмат қилмоқда. АҚШда эса мунтазам равишда ҳарбий машқлар пайтида Россиянинг Ми-24-га қарши тактикасини машқ қиладилар.

2272
Адрут. Нагорный Карабах

Қорабоғдаги можаро - Россияни Кавказ урушига тортишга уриниш

1225
(Янгиланган 15:04 29.09.2020)
Тоғли Қорабоғ муаммоси ҳарбий йўл билан ҳал қилинмаяпти. Можаронинг ҳар икки томони - Озарбайжон ва Арманистон ва ЕХҲТнинг учта ҳамраислари - Россия, АҚШ ва Франция бошчилигидаги Минск гуруҳи - бу аниқ фикрга қўшиладилар.

Тоғли Қорабоғдаги қуролли қарама-қаршиликнинг кучайиши, Боку ва Ереван ўртасидаги узоқ муддатли ҳарбий-сиёсий зиддиятлар бугунги кунда учинчи давлатлар томонидан ғаразли мақсадларга эришиш воситаси сифатида фойдаланилмоқда.

Кимдир Россияни Кавказдаги катта урушга тортиб, унинг куч ва воситаларини Беларусь, Сурия, "Шимолий оқим-2" ва бошқа геосиёсий қарама-қаршилик нуқталаридан чалғитишга ҳаракат қилмоқда деган таассурот пайдо бўлмоқда.

Можаронинг бевосита иштирокчилари - Боку ва Ереван - била туриб ёки иложсизлик ортидан Москвага "панд беришмоқда", МДҲ ва КХШТ хавфсизлик тизимини бузишмоқда. Кавказда ғаразли манфаатларга эга бўлган қатор Ғарб давлатлари томонидан ташқи "куч проекцияси" билан боғлиқ бўлган геосиёсий хатарлар ҳам мавжуд.

Тоғли Қорабоғ муаммоси ҳарбий йўл билан ҳал қилинмаяпти. Можаронинг ҳар икки томони - Озарбайжон ва Арманистон ва ЕХҲТнинг учта ҳамраислари - Россия, АҚШ ва Франция бошчилигидаги Минск гуруҳи - бу постулатга қўшиладилар.

Музокаралар жараёни аста-секин ва қийин кечмоқда, аммо 27 сентябрда оғир артиллерия, танклар, ракета тизимлари ва зарба берувчи самолётлар ёрдамида фаол жанговар ҳаракатларга ўтиш учун объектив сабаб йўқ.

Арманистон ва Озарбайжон ҳарбий идораларининг вайрон қилинган душман танклари акс этган видеороликларини нашр этиш соҳасидаги давом этаётган "мусобақа", ҳар икки томондаги йўқотишлар бўйича қўрқинчли статистика Россияда арман ва озарбайжон халқларига самимий ачиниш хиссини келтириб чиқармоқда.

Жанговар ҳаракатлар можаронинг ҳеч қайси томони учун объектив равишда фойдасиздир ва агар вазият янада кучайса оқибатлари энг кутилмаган бўлиши мумкин: хорижий тинчликпарвар кучларни киритиш (хавфсизлик зоналарини шакллантириш) ёки воқеаларнинг энг салбий ривожида - КХШТ давлатлари (биринчи навбатда Россия) ва НАТО (Туркияга ишора қилмоқда) иштирокида Жанубий Кавказда кенг кўламли уруш.

Эслатиб ўтаман, озарбайжон-арман аҳолиси аралаш яшаган ҳудудда можаро 1988 йил феврал ойида, Тоғли Қорабоғ автоном вилояти Озарбайжон ССР таркибидан чиққанлигини эълон қилганида бошланган эди.

Биринчи босқичда СССР ИИВнинг Ички қўшинлари тинчликпарвар куч ролини бажарган, улар  уч йил давомида фаол қуролли тўқнашувни ушлаб туришга муваффақ бўлишган.

Совет Иттифоқи парчаланиб, ички қўшин олиб чиқилгандан сўнг, кураш янги куч билан авж олди ва 1994 йилга келиб Озарбайжон Тоғли Қорабоғнинг катта қисми ва унга қўшни етти туман устидан назоратни йўқотди.

ЕХҲТнинг Минск гуруҳи доирасида низони тинч йўл билан ҳал этиш бўйича музокаралар 1992 йилдан бери олиб борилмоқда, вақти-вақти билан қуролли қарама-қаршилик авж олмоқда.

Координатлар янги тизими

Тоғли Қорабоғдаги ҳарбий ҳаракатлар бўйича жуда зиддиятли маълумотлар келмоқда. Озарбайжон ва Арманистон бир-бирини эскалациянинг бошланишида айбламоқда ва гўё фақат қуролли провокацияларга жавоб беришмоқда. Шу фонда душанба куни Озарбайжонда қисман сафарбарлик эълон қилинди, президент Илҳом Алиев республиканинг бир қатор шаҳар ва вилоятларида ҳарбий ҳолатни жорий қилди. Бир кун аввал Арманистонда умумий сафарбарлик ва ҳарбий ҳолат эълон қилинди.

Президент Азербайджана Ильхам Алиев
Официальный сайт президента Азербайджана

Озарбайжон ҳукумати маълумотларига кўра, 27 сентябрь куни Арманистон қўшинлари ўзига хос "хавфсизлик камари" деб номланган еттита қишлоқни тарк этишди (Совет даврида Озарбайжон ССРнинг бу ҳудуди Тоғли Қорабоғ автоном вилоятига кирмаган ва 1990 йилларнинг бошларида Арманистон кучлари назорати остига ўтган). 28 сентябрь куни эрталаб тан олинмаган Тоғли Қорабоғ президенти Араик Арутюнян: "Биз позицияларимизни йўқотдик, биз яна йўқотамиз, лекин биз позицияларни қайтариб оламиз ". Позицион жанглар давом этмоқда. Бирон бир томоннинг катта устунлиги кузатилмапти.

Боку ва Ереван юқори қувватли кўп марталик ракета тизимлари ва "Искандер" ракеталари, зарба берувчи самолётлар ва учувчисиз самолётлар ёрдамида бир хил даражада "тарихий адолатни тиклашга" тайёр. Ҳар кунги жанговар ҳаракатлар янги қурбонлар ва вайронагарчиликларга олиб келади.

Бундай вазиятда 27 сентябрда ким биринчи бўлиб оғир артиллерия ва танклардан ўқ узгани,  жанговар майдонда устунликни намойиш этиши муҳим эмас. Бугунги кунда асосий нарса - Тоғли Қорабоғ чегарасидаги эскалацияни тўхтатиш, музокаралар столига қайтиш, одамлар ҳаётини сақлаб қолиш. Иттифоқдош мажбуриятларни унутмаслик керак.

Агар Боку ва Ереван ўзларини Москванинг иттифоқдоши деб ҳисобласалар, улар Россиянинг позициясини ҳисобга олиши, мавжуд ўзаро муносабатлар тизими ва минтақавий хавфсизлик тизимининг бузилиш оқибатларини англаши керак.

Қуролли қарама-қаршилик томонларининг энг мураккаб зиддиятлари, жиддий баҳслари ва сабабларини ҳисобга олган ҳолда ҳам Россияга Кавказдаги уруш керак эмас. Россия Ташқи ишлар вазирлиги Тоғли Қорабоғ можароси томонларини "ўт очишни дарҳол тўхтатишга" чақирди.

Ишонаманки, ақл-идрок устунлик қилиб, коалиция гуруҳлари иштирокидаги кенг кўламли ҳарбий эскалацияга етиб бормайди. Бундан ташқари, Қорабоғ кескинликнинг авж олишига халқаро реакцияси умуман тинч йўл билан ҳал этишга қаратилган.

Европа Иттифоқи давлатлари, АҚШ ва Эрон ўз хавотирларини билдирмоқда ва воситачилик хизматларини таклиф қилмоқда. Фақат Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдоған куч билан ҳал қилиш сценарийни қўллаб-қувватламоқда, лекин бу асосан сўзда. Ҳатто жанговар Анқарада ҳам Жанубий Кавказдаги хавфли ўйинда йўқотадиган нарсаси бор. Арманистонга қилинган ҳужум муқаррар равишда КХШТнинг жавобини, яъни Россия билан уруш (бу Греция билан Кипр эмас). Жанговар тадбирларнинг асосий буютмачиси ким ва фойдаси кимга бўлади?

Олдиндан кўра билиш ажойиб қобилияти

Воқеалар ва Вашингтоннинг уларга расмий муносабатидан сезиларли равишда олдин АҚШнинг Озарбайжон ва Арманистондаги дипломатик ваколатхоналари 25 сентябрь, жума куни ўз фуқароларини вазиятнинг кескинлашиши тўғрисида огоҳлантирди.

АҚШнинг Арманистондаги элчихонаси Тоғли Қорабоғ, Диличан миллий боғидан Грузия билан чегарасидаги шимолидаги Тавуш вилоятигача бормасликни тавсия қилди.

Ўша кунининг ўзида АҚШнинг Озарбайжондаги элчихонаси ўз фуқароларини "Арманистон-Озарбайжон чегарасида кескинликнинг кучайиши муносабати билан" Апшерон ярим оролидан чиқмасликка чақирди. Эҳтимол, бу оддий тасодиф эмас, балки ҳарбий-сиёсий мақсадни кўзлаб қилинган мураккаб ҳаракатларнинг натижасидир.

АҚШнинг иқтисодий ва ҳарбий соҳаларда Россия чегараларида ҳукмронлик қилишга интилиши Кавказ ва бошқа ҳудудларда ўртача интенсивликдаги қуролли можаролар режали серияларга тўлиқ мос келади.

Улар МДҲ давлатлари аҳолисига ачинмайдилар ва Россиянинг ресурслари ҳарбий таҳдидни йўқ қилиш учун йўналтирилиши кафолатланади. Яъни, дунёнинг бошқа қисмларида Вашингтон билан рақобатлашиш учун Москвада куч ва ресурслар камроқ қолади. Тоғли Қорабоғ можаросининг кескинлашиши Россия учун аниқ муаммоларни келтириб чиқаради ва АҚШ миллий манфаатларига тўлиқ жавоб беради.

1225
Логотип проекта Северный поток - 2 на одной из труб

Америка газининг қўлидан Россия газининг ўрнини боса олиш келадими

582
(Янгиланган 18:03 28.09.2020)
Сўнгги пайтларда “Шимолий оқим-2” қурилиши якунланиши муаммоси ортидан тез-тез оммавий ахборот воситаларида Россия етказиб беришисиз Европа Американинг қиммат суюлтирилган табиий гази учун кўп ортиқча пул тўлайди деган фикрлар янграмоқда.

ТОШКЕНТ, 28 сен — Sputnik. Сўнгги пайтларда “Шимолий оқим-2” қурилиши якунланиши муаммоси ортидан тез-тез оммавий ахборот воситаларида шундай фикрлар янграмоқда: “Россия етказиб беришисиз Европа Американинг қиммат суюлтирилган табиий гази (СТГ) учун кўп ортиқча пул тўлайди”. Ушбу фикр танқидчилари кулимсираб дейишмоқда: қаранг, ўша Америка СТГ Европа газ биржасида қолган бошқа газлар сингари ўша нархларда (ҳозир эса умуман – жуда арзон) сотилмоқда.

Ким ҳақ? Ҳаёт ҳар доимгидек оддий схемаларга қараганда мушкулроқ: ўрганиб чиқишни таклиф қиламиз.

Аввалига эслатиб ўтамиз, “Шимолий оқим-2”, асосан, Украина транзитининг катта қисми ўрнига бунёд этилмоқда, чунки келажакда Россия гази экспортининг сезиларли ўсишини кутишга тўғри келмайди (сўнгги йилларда биз кўрган “стандарт” 200 миллирад кубометр билан таққосланганда). Бунинг устига Украина транзити (ҳар ҳолда ҳозирча) ҳозирги ҳажмлардан кўпроқ ташишга имкон беради. Шу боис, талаб ва таклиф мувозанати томонидан ҳеч нарса ўзгармайдигандек.

Қолаверса: Украина транзити тўрт йилга тўланган (йилига 40 миллиард кубометр), “Шимолий оқим-2” эса 55 миллиард қувватига эга бўлади. Яъни мулоҳаза юритишнинг ушбу босқичида “Шимолий оқим-2”ни қуриб битказишдан буткул фаразий воз кечиш ёки номуайян муддатга “Газпром”нинг аниқ молиявий йўқотишларига олиб келади, холос (ахир қурилишдаги катта маблағларни шунчаки ҳисобдан чиқаришга тўғри келади), лекин Европани Россия гази ўрнига Америка СПГини харид қилишга мажбурлашга ёрдам бермайди.

Шунинг учун Америка томони ШО-2 учун қийинчилик туғдириб, ўзининг СТГ учун янги жой олишни режалаштирмоқда деган фикрдан келиб чиқсак, бу бир нарсани англатади: блокланган ШО-2 ортидан Украина транзити (қайси сабабларга кўра эканлиги муҳим эмас) тўхтатиб қўйилиши керак.

Фикр юритишда давом этамиз. Бу Америка СТГга ёрдам бера оладими?

Биринчидан, ҳар қандай ҳолда газ (СТГ ҳам) қимматлашади, 50 миллиард кубометрнинг бозордан кетиши – жаҳон савдоси учун етарлича сезиларли ҳажм. Юқорироқ биржа нархлари эса муқаррар равишда Америка СТГ сотувида ҳам рентабеллик ошишига олиб келади.

Иккинчидан, асосийси. Бу ерда эслатиб зарурки, ҳозирги суюлтирилган гази экспорти доирасида АҚШ ҳар қандай ҳолда суюлтириш учун кафолатланган тўловни олмоқда. Паст глобал котировкаларда савдогарлар азият чекмоқда. Яъни АҚШнинг, умуман, аллақачон қурилган заводлардан СТГ сотувини бирор бир йўл билан рағбатлантиришининг ҳожати йўқ.

Энг муҳими – СТГнинг янги лойиҳалардан шартнома тузиши. АҚШ СТГ импортчилари ҳозирда вақтда юз тутган вазиятдан сўнг, улар ҳатто ёқилғи сотиб олишмайди, бироқ суюлтириш тучун мажбурий йиғим тўлашади (бу СТГнинг деярли ярим нархи), бирор кишини бундай шартлар билан янги партияга шартнома тузишга ундаш қийин бўлади. Амалга оширилмаган лойиҳалар эса ҳали бисёр. Бу ерда Европа бозори асқотган бўлар эди.

Бундан, аслини олганда, биз аввал бошида фикр юритишни бошлаган қарама-қаршилик пайдо бўлади. Ҳа, ҳозир Америка СТГ бошқалари каби ҳақиқатдан сотилмоқда, жумладан, Европада, паст нархларда. Бозода инқироқ, маҳсулотни эса барибир қаердадир сотиш керак, заводлар аллақачон қурилган, савдогарлар эмас “суюлтир-ёки-тўла” шартлари билан харид қилиш шартномасини тузган.

Бошқа томондан, Европа ҳам тушуниши керакки, арзон америка гази – бу бошқа ҳолларда тезда Осиё, кўпроқ фойларироқ бозорларга кетувчи ортиқча нарса. Кафолатганган етказиб беришни истайсизми – узоқ муддатли шартнома тузинг ва кўпроқ тўланг.

Америка СТГ бошқа етказиб беришларга қараганда қанчалик қиммат бўлади?

Бу ерда қайд этиш жоизки, ҳозирда газ (СТГ) баҳосини белгилашнинг учта асосий варианти мавжуд: (1) стоп-нарх, (2) нефтга боғланган ва (3) АҚШ ичида газ нархига асосланган плюс суюлтириш учун тўлов Америка СТГ учун.

Бозорнинг нормага қайтишида газнинг биржа нархи минг кубометри учун 200 доллар атрофида бўлади. Баррели учун 50 доллар нефтда нефтга боғланган газ нархи ҳам худди шундай бўлади. Ҳар қандай ҳолда ҳозир “Газпром” аллақачон газнинг катта қисмини ЕИга биржа нархларига боғланган ҳолда сотмоқда, шунинг учун нефтга боғланишга эмас, айнан бу котировкаларни ҳисобга олган ҳолда иш кўриш яхшироқ.

Америка СТГ қайси нархда юклба жўнатилади? Унинг нархи АҚШ ичидаги газ нархига (у ўзгариб туради, ва бу – ноаниқликнинг асосий омили), суюлтириш қиймати ва Европага етказиб бериш нархига боғлиқ. Ҳисоб-китобга чуқур шўнғимасдан, минг кубометри учун 220 доллардан 270 долларгача бўлиши мумкинлиги айтиш мумкин.

Бошқача қилиб айтганда, агар илгари, 2013 йилда Америка СТГ бошқаларга қараганда арзонроқ кўринган бўлса, ҳозирги шароитларда у қимматроқ бўлмоқда.

Яна бир савол. Нима учун Европа айнан Америка СТГини харид қилиши лозим. Нега Россия ва Қатар газини эмас? Устига устак яқин кунларда Қатор газининг қисми биржа бозори нархларига боғланган ҳолда сотилиши ҳайратланарли бўлмайди.

Агар ЕИ ва АҚШ ўртасидаги алоҳида муносабатларга боғлиқ томонларни бир четга суриб қўйса, бундай сабаблар йўқ. Умуман олганда ЕИ эҳтимолий танқисликни ҳар қандай газ билан тўлдириши мумкин.

Эҳтимол, шу туфайли ҳозир алмаштириш ҳақида гап бормоқда: газ қувурини қуриб битиришга рухсатнома эвазига Германияда бир неча янги СТГ терминалини айнан Америка СТГга мўлжаллаш (дейлик, 10-20 миллиард газ, ёки ШО-2 қувватининг 20-40 фоизи).

Якун ясаймиз.

Биринчидан. Россия газини Америка СТГ ўрнига алмаштириш фақат бир вақтнинг ўзида иккита шартни бажаришда мумкин: ШО-2 лойиҳасини ёпиш ва Украина транзитини тўхтатиш. Бу ҳолда Россия экспорти чекловини бутун газ бозоридаги нархлар қўллаб-қувватлайди.

Иккинчидан. Ҳар қандай ҳолда Америка СТГ бир неча баробарга эмас, бозордаги бошқа газларга қараганда 10-30 фоизга қимматроқ бўлади. Ҳаммаси Америка ичидаги газ котировкага боғлиқ. Лекин АҚШдан СТГ етказиб бериш учун узоқ муддатли шартнома тузаётиб, Европа АҚШда газнинг ички нархларига боғлиқ бутун хатарини ўз зиммасига олади.

Ўз навбатида, биз ҳозир Европада кўраётган арзон Америка СТГ (қолганлари ҳам) – бу бозордаги газнинг ҳаддан ташқари кўплиги натижаси: савдогарлар Америка СТГ шартномалари бўйича ҳеч бўлмаганда зарарни қисман қоплаш учун уни сотишмоқда. Агар Европа АҚШдан кафолатланган етказиб беришни истаб қолса, Америка СТГ баҳолаш формуласи бўйича тўлашига тўғри келади, воз кечишнинг имкони бўлмайди.

Сўнгги сўз ўрнида. АҚШ Европага ўзининг СТГини зўрлаб ўтказиб, биринчи навбатда ҳозирги етказиб беришлар ҳақида эмас, балки истиқболдагилар ҳақида ўйламоқда. Гап янги суюлтириш заводлари ва уларни СТГ етказиб беришнинг кафолатланган шартномалари билан таъминлаш ҳақида бормоқда. Заводларни бунёд этишга тахминан тўрт йил вақт керак, айнан шу вақтга келиб Украина билан амалдаги транзит шартномаси тугайди.

Манба: РИА Новости.

582

Дунёда Тоғли Қорабоғ можаросига қандай муносабат билдирилди ва ким "оловга ёғ қуймоқда"?

0
(Янгиланган 19:40 30.09.2020)
Тоғли Қорабоғда отишма давом этаётган вақтда дунё ҳамжамияти Озарбайжон ва Арманистон ўртасида тинчлик музокаралари олиб борилишини талаб қилмоқда. Тан олинмаган республикадаги вазиятнинг кескинлашувини БМТ, Европа Иттифоқи ва, албатта, Россия кузатмоқда.

Россия президенти матбуот котибининг сўзларига кўра, Москва "кейинги қадамларни қўйиш учун" вазиятни баҳоламоқда. Айни пайтда, Туркия Озарбайжонни қўллаб-қувватлашини очиқ эълон қилмоқда, Дмитрий Песков “оловга ёғ қуймасликка” чақирди.

Мунозарали ҳудуд атрофидаги воқеаларга халқаро муносабат - видеомизда.

0