Президент США Дональд Трамп на военной авиабазе Рамштайн, Германия

Кремлнинг айёрона режаси: Трампни қутқариш учун Американи вайрон қилиш

2052
(Янгиланган 19:54 03.09.2020)
Руслар Американи нафақат ўз ОАВларида, балки америка ижтимоий тармоқларида “бу ҳаммаси эмас” парчалашмоқда, яъни Америка шаҳарлари кўчаларида ҳамми, дея савол билан юзланади эксперт.

АҚШдаги тартибсизликларга Дональд Трамп ва ... Россия жавоб беради. Ҳа, тез орада худди шундай бўлади – Трампнинг қайта сайланишига йўл қўймаслик мақсадида АҚШ президенти билан курашнинг барча усулларини бирма-бир текшириб, “Вашингтон ботқоғи” энг аввалги ҳолатига қайтди: ҳаммасига руслар айбдор, дея ёзади РИА Новости муаллифи.

Улар 2016 йилда Дональд Трампга ёрдам беришда ва ҳозир ҳам ёрдам беришмоқда, бунинг устига улар нафақат ижтимоий тармоқларда, балки америка кўчаларида ҳам қўрқув ва нафрат қўзғатишга умид қилишган. Ажабланарли жойи йўқ: тартибсизликлар – бу умуман русча сўз! Бироқ нега бундай, ахир яқинда Америка ОАВлари барчани норозилик намойишлари асосан тинч ва тўғри эканлигига ишонтиришган эди, яъни Дональд Трамп тимсоли бўлган ирқчилик ва полиция зўравонликларига қарши қаратилган. Ва халқ ғазаби ярамас ва руслар гумаштасини Оқ уйдан йўқотиш ва Байден учун овоз беришни интиқлик билан кутаётган сайловчиларни сафарбар қилишга ёрдам беради. Демак, энди шу маълум бўладими: тўғри норозилик намойишларни нотўғри руслар авж олдиряпти?

Демакки, шундай. Жо Байденнинг ўзи бу ҳақда ҳозирча маълум қилмаяпти, лекин аллақачон конгресснинг кўзга кўринган демократлари гапиришни бошлаяпти. Масалан, Адам Шифф, вакиллар палатасининг разведка қўмитаси раҳбари – Трампнинг “рус алоқалари” суриштирувчиси ва импичмент ташаббускорларидан бири. Куни кеча CNN телеканалига у мана бундан деди:

“- Тўрт йил илгари, Дана, руслар Black Lives Matter᾽ни ишга солишди, улар Ижтимоий тармоққа халқни ирқий белгиларга кўра ажратиш учун ўзларининг иғвогарлик саҳналаштирилган томошаларини жойлашди. Ва биз..

- Ҳозирчи улар буни қилишяптими?

- Улар яна улар қўлларидан келган барчасини қилмоқда, ижтимоий тармоқларда, ўзларининг ОАВларида, бу ҳаммаси эмас, яна бу ажралишни кўпайтириш учун”.

Яъни рус Американи нафақат ОАВларида (ҳозир мен РИА Новости сайтидаги сингари), балки америка ижтимоий тармоқларида ажратмоқда “бу ҳаммаси эмас”, яъни америка кўчаларида балки? Бу уйдирмаларга америка ОАВларидаги Трампнинг асосий тарафдори Fox News бошловчиси Такер Карлсон муносабат билдирмай қолмади:

“Сизларни душман державаси агентлари фейк хабарлар билан боқди, у булардан ташқари яширинча Facebook᾽ни назорат қилади! Ҳаммаси тўғри, хонимлар ва жаноблар, Россия  сохта тартибсизликларни уюштирди ва Жо Байденни айблади! Бу Ойга қўйиш каби, бироқ янада ҳийлакорроқ.  <...> “Бу Россия саҳналаштирган томоша!” Жиддиймисиз? 2020 йил ёзи охирида одамлар бунинг устидан кулишада деб ўйлаган бўлар эдим. Бу ўзига хос вақтичоғлик. Бошқа тарафдан, кўплаб кўзга кўринган демократлар Twitter᾽да бунга биринчи марта ишонишди, шундай экан бу сафар ҳам – ким билади? – улар ҳам ишонишлари мумкин.

Лекин Адам Шиффга тан бериш керак: у, ҳар ҳолда, изчил. Бироқ равшанки, у мутлақо телба ва стационар даволанишга муҳтожлиги бор. Унинг аҳволи ёмон. Лекин у катта партиядаги битта одам, холос. Демократик партиянинг қолган барча раҳбарларига тўхталадиган бўлсак-чи? Улар ақлдан озган эмас, асло ундай эмас. Улар шунчаки ёлғончилар”.

Демократлар етакчиларининг ёлғончилиги билан ҳеч кимни ҳайрон қолдирмайди, лекин улар ҳозир ҳатто ўзлари учун ноёб бўлган бир зум тўнини тескари кийиш қобилиятларини намойиш этишмоқда. Ҳозиргина тартибсизликлар фактини инкор этиб, адолатли протестлар ҳақида гапиришди, энди эса оммавий тартибсизлик ва зўравонликни тан олишга мажбурлар. Трамп бўлаётган ҳодисаларни ички терроризм деб атамоқда, демократлар эса Россияга ишора қилмоқда. Аниқ-ку ахир: яхши одамлар норозилик намойишига чиқишди, бироқ уларга “рус пропагандаси” қурбонлари бўлган ёмон погромчилар аралашиб кетди. Буларнинг барчаси эса, маълум бўлишича, Трампнинг ютқазишига эмас, балки ғалабасига ишлар экан. Путиннинг айёрона режаси мана шундай.

Телбалик? Йўқ, шунчаки чорасизлик. Гап шундаки, шу йилнинг баҳор ойи бошида маълум эдики (жамоатчилик фикрининг барча манипулятив сўровларига зид равишда), Трамп тантанали қайта сайланиш сари бормоқда, на импичмент уриниши, на унга нафрат қўзғатиш ҳеч қандай натижа бермади (унинг президентлик даврида деярли барча америка ОАВлари айнан шу билан шуғулланди). Бироқ тез орада коронавируснинг қадами АҚШга етди, иқтисодиёт қулаши бошланди, ёз ойида эса “ирқчилик” тўлқинлари бошланди – демократлар энди аниқ Трампни чўктириб юбориш қўлларидан келишини ўйлашди.

Аммо на иқтисодий муаммолар, на ирқчилик тартибсизликлари президентга зарба бера олди – аксинча, тартибсизликлар қанчалик давом этса, Трамп шунча кўп очко йиғди. У Америкага “Қонун ва тартиб” керак деб такрорламоқда. Америкаликларнинг кўпчилиги унинг фикрига қўшилмоқда. Яхшиси, Трапм рейтинги учун ишлашни бас қилиш учун демократларнинг ўзи аллақачон ўз ҳудудини (айнан улар бошқараётган штат ва шаҳарларда тартибсизликларнинг асосий қисми бўлиб ўтмоқда) тартибга келтиришга уринишлари керак эди, бироқ сайловолди пойга уларга буни қилишга имкон бермаяпти. Ахир Трамп айтадики: мана, кўряпсизми, мен исёнларни тугатиш кераклиги ҳақида айтгандим, охир-оқибат менга қулоқ тутишди. Яъни демократларнинг тўлиқ цугцванги: улар кейин нима қилишларидан қатъи назар (тартибсизликларни қўллаш ёки уларнинг зўравонлки хусусияти тан олиш) уларнинг мавқеи фақат ёмонлашади.

Афтидан, тартибсизликларни эҳтиёткорлик билан тан олиш тактикаси танланган, бироқ шу билан бирга улар учун айбни Трамп ва Россияга ағдаришга қарор қилинган. Бирданига иккита: “рус Трампи”.

“Биз Россия кучлари Суриядаги америка аскарларига ҳужум қилгани, аскарларимизни яралагани ҳақидаги хабарларни кўрдик. Сиз Трампдан ҳеч бўлмаганда бирор калима эшитдингизми? У ақаллан бармоғини қимирлатдими? Илгари АҚШнинг бирор бир президенти Россия етакчиларига нисбатан бундай итоаткорлик ролини ўйнамаган. Бу нафақат хавфли, балки ҳақоратомуз ҳам”, - дейди Жо Байден. Байден бу билан трампча русларга қарамлик ва “руслар америка аскарларини ўлдириш учун толибларга пул тўлагани” ҳақидаги ғирт ёлғон воқеани мисол тариқасида келтириб, эслатган.

Мана Байден штабининг сўнгги баёнотларидан:

“Президент Трамп умид қиладики, Владимир Путин яна бир марта унинг номзодини қўллаб-қувватлайди ва у содир этган даҳшатли хатоларни яширишга ёрдам беради. Айнан у мамлакатимиз тепасида  бўлиши ва уни унга қарши турган кўплаб муаммолар сари бошлаши учун. У Владимир Путин Трампга қайта сайланиши учун қандай чора кўриши, ёки Путинга нима сабабдан аралашиш муҳим эканини Америка халқи билмаслигини истайди, чунки Дональд Трампнинг ташқи сиёсати – бу Кремль учун туҳфа”.

Бу ҳайратда қолдирадиган камситувчи америкаликларнинг баёноти АҚШ Миллий разведка директори Жон Рэтклиффнинг яқинда вакиллар палаталари разведка қўмитаси аъзолари учун бўлажак президент сайловларида хавфсизликни таъминлаш масалаларига бағишланган оғзаки брифингни уюштиришни тўхтатиб қўйиш қарорига жавоби бўлди. Энди уларга маълумот фақат ёзма равишда тақдим этилади. Албатта-да, Трампга Путин ёрдамларини яшириш мақсадида, - Байден шундай деб ишонтиряптими? Афсус, Рэтклиффнинг сўзларига кўра, сабаби оддий: махфий маълумотни сизиши, бунинг устига уни бузиб кўратиш хусусияти:

“Худди шундай брифинглардан бирининг якунланишидан бир неча дақиқадан кейин қатор конгресс аъзолари турли ОАВ вакилларига чиқиб, уларга сиёсий мақсадларда махфийлаштирилган маълумотни сиздирган. <...> Гўёки Россия Хитойга қараганда миллий хавфсизликка катта таҳдид туғдириши ҳақидаги ёлғон тасаввурни яратиш учун. <...>  Мен Россия аҳамиятини пасайтирмоқчи эмасман. У миллий хавфсизлигимиз учун жиддий таҳдид туғдиради, аммо Хитой томонидаги таҳдидлар жиддийроқ. Бошқача гапираётганлар шунчаки разведкани ўз мақсадларида сиёсийлаштирмоқда”. Рэтклифф ўзи аслида нима деди? Адам Шиффга ўхшаш демократлар ОАВга фақат Россияга тегишли маълумотни сиздириб, Хитой ҳақидаги маълумотни эътиборсиз қолдириши ҳақида. Бу ерда шунини муҳимки, америка разведкасининг президент сайловларига чет эллик аралашув маълумотларига умуман қай даражада ишониш мумкин. Қизиғи, ҳатто махсус хизматнинг ошкора конгрессменларнинг уларни Трамп билан курашиш учун маълумотлар билан қўрқитишга уринишлари ҳақида гапириши.

Бошқа тарафдан, бу, албатта, катта ютуқ: 2016 йилда Обама маъмуриятининг ўзи махсус хизматларни президентликка номзод Трампнинг “рус алоқалари”га оид “далилларни” сохталаштиришга, кузатув олиб боришга мажбурлаган, энди эса “чуқур давлатнинг” фақат конгресс ва ОАВ ёрдами билан жанговар ҳаракат олиб боришига тўғри келмоқда. Лекин бу ўзгариш креатив даражасига, шундай бўлса ҳам, кам таъсир кўрсатди – яна ҳаммасига Путин айбдор.

Доимо авж олдиришади: гоҳ март ойида Портлендда Дерек Шовин ичига (Жорж Блейкни ўлдирган, шундан сўнг Black Lives Matter акциялари бошланиб кетган эди), гоҳ август ойида Кеношада –унга ташланган икки нафар “ирқий камситиш ва полиция зўравонликларига қарши кураш курашчилари”ни отиб ташлаган 17 ёшли Кайл Риттенхаусга жойлашади, гоҳ яна Портлендга қайтади. Вашингтон мэри қошидаги комиссиянинг ичига кириб, Америка пойтахтидан Вашингтон ва Жефферсон ҳайкалларни олиб ташлашни (ҳеч бўлмаса қайта кўриб чиқишни) таклиф қилмоқда.

Ҳатто тасаввур қилиш қийинки, бу рус низо қўзғатувчилари сайловгача қолган икки ойда яна нималарга қодир.

Қарабсанки, кейин демократлар ва Байденни айблаш учун Трампга суиқасд уюштиришни саҳналаштиришади. Ёки Оқ уйда ўзини одамини қолдириш учун Байденни гумдон қилишади. Лекин уларнинг қўлидан келмайди: ҳамма биладики, руслар ўлдирмайдиган, балки Кремлга элтувчи из қолдирадиган даҳшатли “Новичок” билан заҳарлашади. Америка сайловларидаги “рус изи” сингари шундай аниқ.

2052
Адрут. Нагорный Карабах

Қорабоғдаги можаро - Россияни Кавказ урушига тортишга уриниш

850
(Янгиланган 15:04 29.09.2020)
Тоғли Қорабоғ муаммоси ҳарбий йўл билан ҳал қилинмаяпти. Можаронинг ҳар икки томони - Озарбайжон ва Арманистон ва ЕХҲТнинг учта ҳамраислари - Россия, АҚШ ва Франция бошчилигидаги Минск гуруҳи - бу аниқ фикрга қўшиладилар.

Тоғли Қорабоғдаги қуролли қарама-қаршиликнинг кучайиши, Боку ва Ереван ўртасидаги узоқ муддатли ҳарбий-сиёсий зиддиятлар бугунги кунда учинчи давлатлар томонидан ғаразли мақсадларга эришиш воситаси сифатида фойдаланилмоқда.

Кимдир Россияни Кавказдаги катта урушга тортиб, унинг куч ва воситаларини Беларусь, Сурия, "Шимолий оқим-2" ва бошқа геосиёсий қарама-қаршилик нуқталаридан чалғитишга ҳаракат қилмоқда деган таассурот пайдо бўлмоқда.

Можаронинг бевосита иштирокчилари - Боку ва Ереван - била туриб ёки иложсизлик ортидан Москвага "панд беришмоқда", МДҲ ва КХШТ хавфсизлик тизимини бузишмоқда. Кавказда ғаразли манфаатларга эга бўлган қатор Ғарб давлатлари томонидан ташқи "куч проекцияси" билан боғлиқ бўлган геосиёсий хатарлар ҳам мавжуд.

Тоғли Қорабоғ муаммоси ҳарбий йўл билан ҳал қилинмаяпти. Можаронинг ҳар икки томони - Озарбайжон ва Арманистон ва ЕХҲТнинг учта ҳамраислари - Россия, АҚШ ва Франция бошчилигидаги Минск гуруҳи - бу постулатга қўшиладилар.

Музокаралар жараёни аста-секин ва қийин кечмоқда, аммо 27 сентябрда оғир артиллерия, танклар, ракета тизимлари ва зарба берувчи самолётлар ёрдамида фаол жанговар ҳаракатларга ўтиш учун объектив сабаб йўқ.

Арманистон ва Озарбайжон ҳарбий идораларининг вайрон қилинган душман танклари акс этган видеороликларини нашр этиш соҳасидаги давом этаётган "мусобақа", ҳар икки томондаги йўқотишлар бўйича қўрқинчли статистика Россияда арман ва озарбайжон халқларига самимий ачиниш хиссини келтириб чиқармоқда.

Жанговар ҳаракатлар можаронинг ҳеч қайси томони учун объектив равишда фойдасиздир ва агар вазият янада кучайса оқибатлари энг кутилмаган бўлиши мумкин: хорижий тинчликпарвар кучларни киритиш (хавфсизлик зоналарини шакллантириш) ёки воқеаларнинг энг салбий ривожида - КХШТ давлатлари (биринчи навбатда Россия) ва НАТО (Туркияга ишора қилмоқда) иштирокида Жанубий Кавказда кенг кўламли уруш.

Эслатиб ўтаман, озарбайжон-арман аҳолиси аралаш яшаган ҳудудда можаро 1988 йил феврал ойида, Тоғли Қорабоғ автоном вилояти Озарбайжон ССР таркибидан чиққанлигини эълон қилганида бошланган эди.

Биринчи босқичда СССР ИИВнинг Ички қўшинлари тинчликпарвар куч ролини бажарган, улар  уч йил давомида фаол қуролли тўқнашувни ушлаб туришга муваффақ бўлишган.

Совет Иттифоқи парчаланиб, ички қўшин олиб чиқилгандан сўнг, кураш янги куч билан авж олди ва 1994 йилга келиб Озарбайжон Тоғли Қорабоғнинг катта қисми ва унга қўшни етти туман устидан назоратни йўқотди.

ЕХҲТнинг Минск гуруҳи доирасида низони тинч йўл билан ҳал этиш бўйича музокаралар 1992 йилдан бери олиб борилмоқда, вақти-вақти билан қуролли қарама-қаршилик авж олмоқда.

Координатлар янги тизими

Тоғли Қорабоғдаги ҳарбий ҳаракатлар бўйича жуда зиддиятли маълумотлар келмоқда. Озарбайжон ва Арманистон бир-бирини эскалациянинг бошланишида айбламоқда ва гўё фақат қуролли провокацияларга жавоб беришмоқда. Шу фонда душанба куни Озарбайжонда қисман сафарбарлик эълон қилинди, президент Илҳом Алиев республиканинг бир қатор шаҳар ва вилоятларида ҳарбий ҳолатни жорий қилди. Бир кун аввал Арманистонда умумий сафарбарлик ва ҳарбий ҳолат эълон қилинди.

Президент Азербайджана Ильхам Алиев
Официальный сайт президента Азербайджана

Озарбайжон ҳукумати маълумотларига кўра, 27 сентябрь куни Арманистон қўшинлари ўзига хос "хавфсизлик камари" деб номланган еттита қишлоқни тарк этишди (Совет даврида Озарбайжон ССРнинг бу ҳудуди Тоғли Қорабоғ автоном вилоятига кирмаган ва 1990 йилларнинг бошларида Арманистон кучлари назорати остига ўтган). 28 сентябрь куни эрталаб тан олинмаган Тоғли Қорабоғ президенти Араик Арутюнян: "Биз позицияларимизни йўқотдик, биз яна йўқотамиз, лекин биз позицияларни қайтариб оламиз ". Позицион жанглар давом этмоқда. Бирон бир томоннинг катта устунлиги кузатилмапти.

Боку ва Ереван юқори қувватли кўп марталик ракета тизимлари ва "Искандер" ракеталари, зарба берувчи самолётлар ва учувчисиз самолётлар ёрдамида бир хил даражада "тарихий адолатни тиклашга" тайёр. Ҳар кунги жанговар ҳаракатлар янги қурбонлар ва вайронагарчиликларга олиб келади.

Бундай вазиятда 27 сентябрда ким биринчи бўлиб оғир артиллерия ва танклардан ўқ узгани,  жанговар майдонда устунликни намойиш этиши муҳим эмас. Бугунги кунда асосий нарса - Тоғли Қорабоғ чегарасидаги эскалацияни тўхтатиш, музокаралар столига қайтиш, одамлар ҳаётини сақлаб қолиш. Иттифоқдош мажбуриятларни унутмаслик керак.

Агар Боку ва Ереван ўзларини Москванинг иттифоқдоши деб ҳисобласалар, улар Россиянинг позициясини ҳисобга олиши, мавжуд ўзаро муносабатлар тизими ва минтақавий хавфсизлик тизимининг бузилиш оқибатларини англаши керак.

Қуролли қарама-қаршилик томонларининг энг мураккаб зиддиятлари, жиддий баҳслари ва сабабларини ҳисобга олган ҳолда ҳам Россияга Кавказдаги уруш керак эмас. Россия Ташқи ишлар вазирлиги Тоғли Қорабоғ можароси томонларини "ўт очишни дарҳол тўхтатишга" чақирди.

Ишонаманки, ақл-идрок устунлик қилиб, коалиция гуруҳлари иштирокидаги кенг кўламли ҳарбий эскалацияга етиб бормайди. Бундан ташқари, Қорабоғ кескинликнинг авж олишига халқаро реакцияси умуман тинч йўл билан ҳал этишга қаратилган.

Европа Иттифоқи давлатлари, АҚШ ва Эрон ўз хавотирларини билдирмоқда ва воситачилик хизматларини таклиф қилмоқда. Фақат Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдоған куч билан ҳал қилиш сценарийни қўллаб-қувватламоқда, лекин бу асосан сўзда. Ҳатто жанговар Анқарада ҳам Жанубий Кавказдаги хавфли ўйинда йўқотадиган нарсаси бор. Арманистонга қилинган ҳужум муқаррар равишда КХШТнинг жавобини, яъни Россия билан уруш (бу Греция билан Кипр эмас). Жанговар тадбирларнинг асосий буютмачиси ким ва фойдаси кимга бўлади?

Олдиндан кўра билиш ажойиб қобилияти

Воқеалар ва Вашингтоннинг уларга расмий муносабатидан сезиларли равишда олдин АҚШнинг Озарбайжон ва Арманистондаги дипломатик ваколатхоналари 25 сентябрь, жума куни ўз фуқароларини вазиятнинг кескинлашиши тўғрисида огоҳлантирди.

АҚШнинг Арманистондаги элчихонаси Тоғли Қорабоғ, Диличан миллий боғидан Грузия билан чегарасидаги шимолидаги Тавуш вилоятигача бормасликни тавсия қилди.

Ўша кунининг ўзида АҚШнинг Озарбайжондаги элчихонаси ўз фуқароларини "Арманистон-Озарбайжон чегарасида кескинликнинг кучайиши муносабати билан" Апшерон ярим оролидан чиқмасликка чақирди. Эҳтимол, бу оддий тасодиф эмас, балки ҳарбий-сиёсий мақсадни кўзлаб қилинган мураккаб ҳаракатларнинг натижасидир.

АҚШнинг иқтисодий ва ҳарбий соҳаларда Россия чегараларида ҳукмронлик қилишга интилиши Кавказ ва бошқа ҳудудларда ўртача интенсивликдаги қуролли можаролар режали серияларга тўлиқ мос келади.

Улар МДҲ давлатлари аҳолисига ачинмайдилар ва Россиянинг ресурслари ҳарбий таҳдидни йўқ қилиш учун йўналтирилиши кафолатланади. Яъни, дунёнинг бошқа қисмларида Вашингтон билан рақобатлашиш учун Москвада куч ва ресурслар камроқ қолади. Тоғли Қорабоғ можаросининг кескинлашиши Россия учун аниқ муаммоларни келтириб чиқаради ва АҚШ миллий манфаатларига тўлиқ жавоб беради.

850
Логотип проекта Северный поток - 2 на одной из труб

Америка газининг қўлидан Россия газининг ўрнини боса олиш келадими

555
(Янгиланган 18:03 28.09.2020)
Сўнгги пайтларда “Шимолий оқим-2” қурилиши якунланиши муаммоси ортидан тез-тез оммавий ахборот воситаларида Россия етказиб беришисиз Европа Американинг қиммат суюлтирилган табиий гази учун кўп ортиқча пул тўлайди деган фикрлар янграмоқда.

ТОШКЕНТ, 28 сен — Sputnik. Сўнгги пайтларда “Шимолий оқим-2” қурилиши якунланиши муаммоси ортидан тез-тез оммавий ахборот воситаларида шундай фикрлар янграмоқда: “Россия етказиб беришисиз Европа Американинг қиммат суюлтирилган табиий гази (СТГ) учун кўп ортиқча пул тўлайди”. Ушбу фикр танқидчилари кулимсираб дейишмоқда: қаранг, ўша Америка СТГ Европа газ биржасида қолган бошқа газлар сингари ўша нархларда (ҳозир эса умуман – жуда арзон) сотилмоқда.

Ким ҳақ? Ҳаёт ҳар доимгидек оддий схемаларга қараганда мушкулроқ: ўрганиб чиқишни таклиф қиламиз.

Аввалига эслатиб ўтамиз, “Шимолий оқим-2”, асосан, Украина транзитининг катта қисми ўрнига бунёд этилмоқда, чунки келажакда Россия гази экспортининг сезиларли ўсишини кутишга тўғри келмайди (сўнгги йилларда биз кўрган “стандарт” 200 миллирад кубометр билан таққосланганда). Бунинг устига Украина транзити (ҳар ҳолда ҳозирча) ҳозирги ҳажмлардан кўпроқ ташишга имкон беради. Шу боис, талаб ва таклиф мувозанати томонидан ҳеч нарса ўзгармайдигандек.

Қолаверса: Украина транзити тўрт йилга тўланган (йилига 40 миллиард кубометр), “Шимолий оқим-2” эса 55 миллиард қувватига эга бўлади. Яъни мулоҳаза юритишнинг ушбу босқичида “Шимолий оқим-2”ни қуриб битказишдан буткул фаразий воз кечиш ёки номуайян муддатга “Газпром”нинг аниқ молиявий йўқотишларига олиб келади, холос (ахир қурилишдаги катта маблағларни шунчаки ҳисобдан чиқаришга тўғри келади), лекин Европани Россия гази ўрнига Америка СПГини харид қилишга мажбурлашга ёрдам бермайди.

Шунинг учун Америка томони ШО-2 учун қийинчилик туғдириб, ўзининг СТГ учун янги жой олишни режалаштирмоқда деган фикрдан келиб чиқсак, бу бир нарсани англатади: блокланган ШО-2 ортидан Украина транзити (қайси сабабларга кўра эканлиги муҳим эмас) тўхтатиб қўйилиши керак.

Фикр юритишда давом этамиз. Бу Америка СТГга ёрдам бера оладими?

Биринчидан, ҳар қандай ҳолда газ (СТГ ҳам) қимматлашади, 50 миллиард кубометрнинг бозордан кетиши – жаҳон савдоси учун етарлича сезиларли ҳажм. Юқорироқ биржа нархлари эса муқаррар равишда Америка СТГ сотувида ҳам рентабеллик ошишига олиб келади.

Иккинчидан, асосийси. Бу ерда эслатиб зарурки, ҳозирги суюлтирилган гази экспорти доирасида АҚШ ҳар қандай ҳолда суюлтириш учун кафолатланган тўловни олмоқда. Паст глобал котировкаларда савдогарлар азият чекмоқда. Яъни АҚШнинг, умуман, аллақачон қурилган заводлардан СТГ сотувини бирор бир йўл билан рағбатлантиришининг ҳожати йўқ.

Энг муҳими – СТГнинг янги лойиҳалардан шартнома тузиши. АҚШ СТГ импортчилари ҳозирда вақтда юз тутган вазиятдан сўнг, улар ҳатто ёқилғи сотиб олишмайди, бироқ суюлтириш тучун мажбурий йиғим тўлашади (бу СТГнинг деярли ярим нархи), бирор кишини бундай шартлар билан янги партияга шартнома тузишга ундаш қийин бўлади. Амалга оширилмаган лойиҳалар эса ҳали бисёр. Бу ерда Европа бозори асқотган бўлар эди.

Бундан, аслини олганда, биз аввал бошида фикр юритишни бошлаган қарама-қаршилик пайдо бўлади. Ҳа, ҳозир Америка СТГ бошқалари каби ҳақиқатдан сотилмоқда, жумладан, Европада, паст нархларда. Бозода инқироқ, маҳсулотни эса барибир қаердадир сотиш керак, заводлар аллақачон қурилган, савдогарлар эмас “суюлтир-ёки-тўла” шартлари билан харид қилиш шартномасини тузган.

Бошқа томондан, Европа ҳам тушуниши керакки, арзон америка гази – бу бошқа ҳолларда тезда Осиё, кўпроқ фойларироқ бозорларга кетувчи ортиқча нарса. Кафолатганган етказиб беришни истайсизми – узоқ муддатли шартнома тузинг ва кўпроқ тўланг.

Америка СТГ бошқа етказиб беришларга қараганда қанчалик қиммат бўлади?

Бу ерда қайд этиш жоизки, ҳозирда газ (СТГ) баҳосини белгилашнинг учта асосий варианти мавжуд: (1) стоп-нарх, (2) нефтга боғланган ва (3) АҚШ ичида газ нархига асосланган плюс суюлтириш учун тўлов Америка СТГ учун.

Бозорнинг нормага қайтишида газнинг биржа нархи минг кубометри учун 200 доллар атрофида бўлади. Баррели учун 50 доллар нефтда нефтга боғланган газ нархи ҳам худди шундай бўлади. Ҳар қандай ҳолда ҳозир “Газпром” аллақачон газнинг катта қисмини ЕИга биржа нархларига боғланган ҳолда сотмоқда, шунинг учун нефтга боғланишга эмас, айнан бу котировкаларни ҳисобга олган ҳолда иш кўриш яхшироқ.

Америка СТГ қайси нархда юклба жўнатилади? Унинг нархи АҚШ ичидаги газ нархига (у ўзгариб туради, ва бу – ноаниқликнинг асосий омили), суюлтириш қиймати ва Европага етказиб бериш нархига боғлиқ. Ҳисоб-китобга чуқур шўнғимасдан, минг кубометри учун 220 доллардан 270 долларгача бўлиши мумкинлиги айтиш мумкин.

Бошқача қилиб айтганда, агар илгари, 2013 йилда Америка СТГ бошқаларга қараганда арзонроқ кўринган бўлса, ҳозирги шароитларда у қимматроқ бўлмоқда.

Яна бир савол. Нима учун Европа айнан Америка СТГини харид қилиши лозим. Нега Россия ва Қатар газини эмас? Устига устак яқин кунларда Қатор газининг қисми биржа бозори нархларига боғланган ҳолда сотилиши ҳайратланарли бўлмайди.

Агар ЕИ ва АҚШ ўртасидаги алоҳида муносабатларга боғлиқ томонларни бир четга суриб қўйса, бундай сабаблар йўқ. Умуман олганда ЕИ эҳтимолий танқисликни ҳар қандай газ билан тўлдириши мумкин.

Эҳтимол, шу туфайли ҳозир алмаштириш ҳақида гап бормоқда: газ қувурини қуриб битиришга рухсатнома эвазига Германияда бир неча янги СТГ терминалини айнан Америка СТГга мўлжаллаш (дейлик, 10-20 миллиард газ, ёки ШО-2 қувватининг 20-40 фоизи).

Якун ясаймиз.

Биринчидан. Россия газини Америка СТГ ўрнига алмаштириш фақат бир вақтнинг ўзида иккита шартни бажаришда мумкин: ШО-2 лойиҳасини ёпиш ва Украина транзитини тўхтатиш. Бу ҳолда Россия экспорти чекловини бутун газ бозоридаги нархлар қўллаб-қувватлайди.

Иккинчидан. Ҳар қандай ҳолда Америка СТГ бир неча баробарга эмас, бозордаги бошқа газларга қараганда 10-30 фоизга қимматроқ бўлади. Ҳаммаси Америка ичидаги газ котировкага боғлиқ. Лекин АҚШдан СТГ етказиб бериш учун узоқ муддатли шартнома тузаётиб, Европа АҚШда газнинг ички нархларига боғлиқ бутун хатарини ўз зиммасига олади.

Ўз навбатида, биз ҳозир Европада кўраётган арзон Америка СТГ (қолганлари ҳам) – бу бозордаги газнинг ҳаддан ташқари кўплиги натижаси: савдогарлар Америка СТГ шартномалари бўйича ҳеч бўлмаганда зарарни қисман қоплаш учун уни сотишмоқда. Агар Европа АҚШдан кафолатланган етказиб беришни истаб қолса, Америка СТГ баҳолаш формуласи бўйича тўлашига тўғри келади, воз кечишнинг имкони бўлмайди.

Сўнгги сўз ўрнида. АҚШ Европага ўзининг СТГини зўрлаб ўтказиб, биринчи навбатда ҳозирги етказиб беришлар ҳақида эмас, балки истиқболдагилар ҳақида ўйламоқда. Гап янги суюлтириш заводлари ва уларни СТГ етказиб беришнинг кафолатланган шартномалари билан таъминлаш ҳақида бормоқда. Заводларни бунёд этишга тахминан тўрт йил вақт керак, айнан шу вақтга келиб Украина билан амалдаги транзит шартномаси тугайди.

Манба: РИА Новости.

555

Британия ва Канада Лукашенкога қарши санкция киритди

108
Британиялик дипломатларнинг қайд этишича, рестрикциялар "Буларусда инсон ҳуқуқларининг қўпол равишда бузилишига алоқадор" бўлганларга нисбатан жорий этилади

ТОШКЕНТ, 29 сен — Sputnik, Мария Табак. Буюк Британия ва Канада Беларус президенти Александр Лукашенко, унинг ўғли Виктор ва мамлакатнинг бир нечта юқори мартабали ҳукумат аъзоларига қарши санкцияларни киритдилар, деб хабар бермоқда британия ТИВ.

Чеклов чоралари Бирлашган Қиролликка кириш ва саккиз кишига нисбатан, хусусан, Лукашенконинг ўзи, унинг ўғли, миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи Виктор Лукашенкога, президент арминистрацияси раҳбари Игорь Сергеенконинг, ички ишлар вазири Юрий Караев, ички ишлар вазири ўринбосарлари Александр Барсуков ва Юрий Назаренко, ИИВ ички қўшинлари қўмондони ўринбосари Хазалбек Атабеков ва Махсус полиция минск бўлинмаси раҳбари Дмитрий Балабиларнинг активларини музлатишни кўзда тутади. 

Британиялик дипломатларнинг қайд этишича, рестрикциялар "Буларусда инсон ҳуқуқларининг қўпол равишда бузилишига алоқадор" бўлганларга нисбатан жорий этилади.

"Дунё ҳамжамиятининг кўплаб даъватларига қарамай, Александр Лукашенко шафқатсиз репрессияларни кучайтирган оппозиция билан мулоқотга киришишдан бош тортди", — дейилади Буюк Британиянинг Россиядаги элчихонаси хабарида.

Лондон чекловларни жорий йил июль ойида кучга кирган "инсон ҳуқуқларини поймол этганлиги учун санкцияларнинг британ режими" (Global Human Rights Sanctions Regime) доирасида қўллаган.

"Буюк Британия мустақил санкциялар режими инсон ҳуқуқларини жиддий равишда бузадиганларга Буюк Британияга саёҳат қилишни, британ банклари орқали пул ўтказишни ёки Буюк Британия иқтисодиётидан бирон бир фойда олишни тақиқлашга имкон беради", - дея аниқлик киритган дипломатик ваколатхона.

Беларусдаги воқеалар

Беларусдаги оммавий норозиликлар 9 август куни, президент сайловларида олтинчи маротаба Лукашенко ғалаба қозонгач бошланган эди. МСК маълумотларига кўра, у 80,1 % овоз олган. Оппозиция сайловларда Светлана Тихановская ғалаба қозонди деб ҳисоблайди. Тихановскаянинг ўзи мамлакатни тарк этишга қарор қилди ва Литвага йўл олди.

Акциянинг илк кунларида куч тузилмаси ходимлари протест қатнашчиларига нисбатан кўз ёш чиқарувчи газ, водомёт, шовқин гранаталари, резина ўқларни ишлатишган. Сўнгра, ҳуқуқ тартибот органлари митингларни тарқатишни ва куч методларидан фойдаланишни тўхтатишди.

Лукашенко АҚШни Беларусдаги норозиликларни ташкил этганликда айблади. Президентнинг айтишича, европа мамлакатлари Вашингтонга ён босмоқда ва ҳаммасини "айтилганидек бажаришмоқда". Беларус етакчисининг сўзига кўра, Ғарб Минскни Москвага қарши қайрамоқчи.

23 сентябр куни Лукашенконинг инаугурацияси бўлиб ўтгач, бу янги норозилик акцияларини юзага келтирди, акциялар иштирокчилари куч методлари ва водомётлар ёрдамида тарқатилди.

108