Қримга эътибор. Байден даврида НАТО режалари қандай ўзгармоқда

1174
(Янгиланган 19:08 17.02.2021)
Шимолий Атлантика альянси таркибий ислоҳотларга тайёргарлик кўрмоқда. Улар нафақат ташкилот аъзоларига, балки қўшни давлатларга ҳам таъсир қилади.

Жо Байден АҚШ президенти этиб сайланганидан бери режалар кенгайиб бормоқда: янги стратегияга Украина, Қрим ва Қора денгиз минтақасини қўшишни исташмоқда. Яна бир муҳим мақсад - Россия ва Туркияни уриштириб қўйиш. РИА Новости НАТО келгуси режаларини ўрганиб чиқди.

Коллектив мудофаа

НАТО қаерга қараб кетмоқда ва қандай мақсадларни кўзламоқда - альянс мудофаа вазирлари 17 февралдан бу саволларга жавоб излайди. Улар одатда март ойига режалаштирилган йиллик саммитдан олдин учрашадилар. Ҳамкасблар якуний кун тартибини келишиб оладилар ва ташкилот бош котибига тасдиқлаш учун тақдим этадилар. Тайёргарлик асабийланган: АҚШ президент администрацияси янгиланиши альянсда жиддий ўзгаришлар бўлишини ваъда қилмоқда.

Альянсда Америка - аввалгидек трансатлантик хавфсизликнинг асосий кафолати эканлигини яширишмаяпти. Шу ўринда улар Жо Байден ҳам ўз иттифоқчиларини қадрлайди, деб умид қилишмоқда. Яна такрорлашмоқда: Дональд Трамп давридаги каби ташкилот ичидаги муносабатларнинг кескинлашишига йўл қўймаслик муҳим.

Куни кеча Португалия вазири Жоау Гомеш Кравиньу очиқчасига айтди: "Трамп президентлиги - бу мафкуравий эксперимент. Унинг оқибатлари дунёда АҚШ ва Америка қудратининг обрўси учун вайронкор".

НАТО мудофаа вазирлари йиғилишидан сўнг дарҳол бўлиб ўтадиган Мюнхен хавфсизлик конференциясининг раиси Волфганг Исчингер ҳам сукут сақламади. Байдендан алянс учун нимани кутиш кераклиги мавзусини муҳокама қилар экан, у қуйидаларни таъкидлади: "Европаликларнинг ўзлари учун саволга жавоб беришлари муҳим: агар тўрт йил ичида америкаликлар Трампнинг қарашларига ўхшаш бўлган президентни сайласалар-чи?"

Бироқ, Вашингтон иттифоқчиларнинг ҳадиксирашини англаб етмоқда. Пентагоннинг янги раҳбари генерал Ллойд Остин эса уларни тинчлантиришга ҳаракат қилмоқда. "Америка иттифоқ қадриятларига содиқ қолмоқда", - дейди у.

Германия ва Франция учун махсус - асосий скептиклар - Байден администрацияси АҚШ президенти ва алянс бош котиби Йенс Столтенберг ўртасидаги бўлиб ўтган музокара акс этган видеони эълон қилди. "Коллектив мудофаага содиқлик Вашингтон учун муқаддасдир", - деди Байден суҳбат давомида.

Янги президент, эски талаблар

Иттифоқчилар билан муносабатдаги оҳанг ўзгариши АҚШ Трампнинг асосий талабидан чекинишини англатмайди: алянс аъзолари мудофаа харажатларини ЯИМнинг икки фоизигача оширишига тўғри келади. Мудофаа раҳбарларининг йиғилишида бу муҳим мавзулардан бири ҳисобланади.

Германия, Италия ва Испания ҳеч ҳам планкага етиб боришмади. 2024 йилгача бунинг уддасидан чиқишмаса керак. Бироқ, АҚШ янги администрацияси бунга хотиржамлик билан муносабатда бўлмоқда. "Вашингтон 2031 йилга келиб бу давлатлар мақсадли кўрсаткичларга эришишини кутмоқда", - деди Пентагон вакили Жон Кирби.

Столтенберг ҳам мудофаа харажатлари кўпайишига умид қилмоқда. Истисно қилмоқчи эмас: "Бу альянснинг барча давлатлари, шу жумладан яқинда қўшилган Шимолий Македония учун мажбурий. Ҳеч қандай ўтиш даври бўлмайди".

Пентагон вазиятни юмшатиш, Байден ва Трампнинг коллектив хавфсизлик бўйича қарашларда фарқли томонларни топишга ҳаракат қилди. АҚШ янги президенти, АҚШ ҳарбийлари фикрига кўра, бу тушунчани бошқача талқин қилади: Байден учун бу нафақат ҳарбий харажатлар, балки тиббиёт ва янги пандемияларнинг олдини олиш учун сарфланадиган маблағларни англатади.

Пентагонга кўра, демократнинг иттифоқчиларга содиқлигини яна бир тасдиғи, Германиядан контингент чиқаришни тўхтатиш тўғрисидаги қарор. Гарчи Берлин буни бошқача баҳоламоқда. Германия ҳукумати: мамлакатда Америка базаларини сақлаб қолиш - нафақат Европани, балки Американи ҳам Россия, Яқин Шарқ мамлакатларидан келаётган таҳдидлардан ҳимоя қилиш, деган фикрда қаттиқ туриб маъқулламоқда.

Туркияни қайтариш

Мудофаа идоралари раҳбарлари йиғилишда альянс таҳлилчилари томонидан 2020 йил охирида тайёрланган "НАТО - 2030" ҳисоботини муҳокама қиладилар. Бу тадқиқот асосида улар келгуси йиллар учун стратегия ишлаб чиқишга киришадилар.

"Янги халқаро вазиятга мослашиш муҳим. Инқирозларда НАТО тезкорлик ва уюшқоқлик билан ҳаракат қилиши керак, ҳатто асосий тамойилларни бузишга олиб келса ҳам", дейилган ҳужжатда.

Ҳисобот муаллифларининг фикрига кўра, Хитой ва Россия томонидан жиддий таҳдид келмоқда. Аммо бошқа минтақаларга ҳам катта эътибор қаратилган. Альянс аъзолари Америка ҳарбийларини Афғонистондан чиқарилиши билан шошилмасликка, диққатни Сурия ва Ироққа қаратишга ундамоқда.

Қора денгиз минтақаси янги стратегияда алоҳида қайд этилганлиги ҳам диққатга сазовор. Объективда - Туркия, Украина, Грузия. НАТО аъзолари: бу давлатлардаги хавфсизлик Европа ва Америкадаги вазиятга тўғридан-тўғри таъсир қилади, деб ишонишмоқда.

Ҳужжат муаллифлари таъкидлашича, НАТО мақсади - Анқарани трансатлантик орбитага қайтариш. Алоқаларни мустаҳкамлаш йўлида биринчи қадамларни АҚШ янги давлат котиби Энтони Блинкен қўйди: шу кунларда у Туркия ташқи ишлар вазири Мевлут Чавушўғлига қўнғироқ қилиб, Ғарб-Анқара  муносабатларидаги муаммоларни муҳокама қилди.

Аммо ишончли суҳбат амалга ошмади. Биринчи навбатда Блинкен Россиянинг С-400 зенит-ракета тизимидан воз кечишни талаб қилди.

НАТО кун тартибида Қрим

Альянс мудофаа вазирлари Киевнинг Қрим яқинидаги ҳаво майдонидан фойдаланиш бўйича сўнгги таклифини муҳокама қиладилар. Симферополнинг парвоз маълумот зонасига киришни альянсга ўтказиш ташаббуси ҳақида гап кетмоқда - бу Украинанинг таснифига кўра, Херсон вилоятига тегишли бўлган аэронавигация зонаси.

"Биз ҳаво ҳудудининг бу қисмидан НАТО операцияларида қўшин, техника ва юкларни ташиш учун фойдаланишни таклиф қиламиз. Россия билан чегара бўйлаб вазиятни мониторинг қилишда альянс қўллаб-қувватловига умид қиламиз", - деб тушунтирди Украина инфратузилма вазири Владислав Криклий.

Қрим Россияга қўшилгандан кейин, Қора денгиз устидан парвозларни бошқаруви бўлиниб кетди. Симферополда Россия диспетчерлари ярим орол бўйлаб ҳаракатланишни назорат қиладилар, денгиз устида халқаро трассалар эса аввалгидек Одесса ва Днепр диспетчерларининг қўлида.

Қримнинг Россияга киришини тан олмайдиган давлатлар украиналик диспетчерлар хизматидан фойдаланадилар. Аммо уларнинг самолётлари бевосита Қрим ҳудуди бўйлаб учиб ўтолмайди. Бироқ яриморол атрофида ва Қора денгизга қўшни сувлар устида улар эркин учишади.

Қримда бу ташаббусга аллақачон муносабат билдирилди. "НАТОнинг ҳеч қайси самолёти яриморол устидан учиб ўтмайди", - деди Қримдан Давлат Думаси депутати Михаил Шеремет.

Нотинч Кавказ

"Қора денгиз муаммоси НАТО кун тартибида Украина билан боғлиқ эмас, балки Россиянинг Кавказда таъсири кучайиб бораётгани сабабли пайдо бўлди. Россия тинчликпарвар кучларининг Тоғли Қорабоғ ҳудудига кириши альянсни ташвишга солди. Улар Москванинг у ерга келишини бевосита чақириқ сифатида кўришмоқда", - дейди РСМД бош директори Андрей Кортунов.

Қора денгиз мавзусини кўтариш - Украина ўзи ҳақида яна бир бор эслатиш учун имкониятдир. Шу билан бирга, экспертнинг прогнозларига кўра, Киев ҳукумати Россиянинг Қримдаги ҳарбий таркибини кўпайтиришни ўзларининг хавфсизлигига жиддий таҳдид сифатида қарашда давом этади.

"Украина анчадан бери ярим оролда олиб борилаётган қурилишлар ҳақида бонг урмоқда. Бу ерда гўёки тинч эмас, балки ҳарбий объектлар пайдо бўлиши ҳақида гап боради. Шунга кўра, бу “Россия таҳдиди" сифатида кўрсатилмоқда, - дейди Кортунов.

Аъзолик имтиёзлари

Қрим муаммоси - муҳим, аммо Қора денгизда НАТОни кучайтиришнинг ягона мақсади эмас, деб ҳисоблайди Анқарадаги Сиёсий тадқиқотлар маркази эксперти Орхан Гафарли.

"Туркияни қайтариш учун альянс ўзини Қора денгизда мустаҳкамлаши керак. Ҳозир НАТО ва Анқара кўплаб масалалар бўйича рози эмас. Аммо иккала томон ҳам - ҳамкорлик қилиш кераклигини тушунмоқда".

Туркия жамиятида ҳам НАТОга аъзоликни сақлаб қолиш талаби бор, дейди Гафарли. "Бу кўплаб имкониятларни беради. Альянсиз Эрдоғанга Ливия ёки Суриядаги можароларга аралашишни асослантириш қийинроқ", - дейди сиёсатшунос.

У яна бир афзалликни НАТО Туркия ва ЕИ мамлакатларига ўзаро қарама-қаршиликларни юмшатишига имкон беришида кўради. Шу билан бирга, Анқарага Греция, Кипр ёки Франциянинг ҳаракатларига тўсқинлик қилишга ёрдам беради, агар уларда тагмаъносида туркларга қаршилик бўлса.

Альянснинг нисбатан янги мақсади - Туркия ва Россия яқинлашувини қисқартириш. Аммо икки давлатни кўп нарса бир-бирига боғлайди, шунинг учун эксперт бу бажарилиши мумкин бўлмаган иш, деб шубҳа қилмоқда.

1174
Теглар:
Дональд Трамп, Жо Байден, Европа Иттифоқи, Европа, Эрдоган, Украина, Қрим, Туркия, Хитой, Франция, Германия, НАТО, АҚШ, Россия

АҚШ Саудияни жазоласа, бундан Россия ва Эрон манфаат кўрадими?

420
(Янгиланган 17:23 02.03.2021)
,
АҚШ ва Саудия муносабатлари - Оқ уйда ким ўтирганига боғлиқ эмас. Икки давлат алоқалари – ўнлаб йиллар давомида шаклланган ва фундаментал асосга эга.

ТОШКЕНТ, 2 мар — Sputnik. Саудия Арабистони ва АҚШ муносабатларда мураккаб даврлар келмоқда. 2018 йилда журналист Жамол Хашшогининг ўлдирилишидан сўнг Оқ уй янги стратегия эълон қилган эди: энди улар Яманда урушни тўхтатишни ва инсон ҳуқуқлари сақланишини талаб қилишмоқда. Ушбу йўналишда ОҚ уй қанчалик узоққа бириши ва ар-Риёд бунга қандай жавоб бериши мумкин?

Санкция киритиб бўлмайдиган шахзода

АҚШ Давлат Депаратаменти раҳбари Энтони Блинкен жума куни “Хашшоги бани” ҳақида янги санкцияларни эълон қилди. Унга кўра, “саудиялик диссидентларни қўрқитишда ва журналист Жамол Хашшоги ўлимига алоқадор” деб топилган 76 нафар саудияликларга нисбатан виза чекловлари киритилган. Санкцияга тушганлар орасида Саудия Арабистони умумий разведка раҳбари Ахмад ал-Асири ҳам бор.

Ундан ташқари, ҳисоботда айтилишига кўра, Саудия Арабистони ворис шаҳзодаси Муҳаммад бен Салмон ҳам The Washington Post журналисти ўлимига айбдор. Айнан унинг буйруғига асосан, Стамбулдаги Саудия Арабистони консулхонасида журналист ўғирланган ва унинг танаси бўларга бўлиниб йўқ қилинган. Саудия Қироллиги ташқи ишлар вазирлиги ушбу айбловларни қатъий рад этмоқда.

Айбловлар бисёр бўлишига ва Жо Байден сайловолди дебатларида ар-Риёдни яккалаб қўйишни ваъда берганига қарамасдан, шахзодага нисбатан шахсий санкциялар киритгани йўқ.

-Бутун мамлакат ва алоҳида бир киши билан муносабатларни аралаштирмаслик керак. Судия билан муносабатларимиз жуда мумҳим. АҚШ қиролликни ҳимоя қилиш тарафдори, - деган эди ушбу ҳақида АҚШ давлат котиби Блинкен. – Бундан кутилаётган мақсад – ар-Риёд АҚШ вазифа ва  қадриятларига тўлиқроқ жавоби беришини таъминлашдир.

Давлат котиби айтишига қараганда, ар-Риёд америкаликлардан олаётган ёрдамини Ямандаги вазиятни ҳал қилишда фойдаланмаслиги керак. Яманда саудияликлар собиқ президентАбу Рабу Мансура Хади тарафдорларини қўллаб-қувватлашмоқда.Бошқача қилиб айтганда, Вашингтон америка қуроллари учинчи давлат жанг майдонларида фойдаланилмаётганига амин бўлмоқчи.

Ҳужумкор ҳимоя

Аслида икки давлат муносабатлари асоси жуда мустаҳкам – Саудия нефти эвазига АҚШ уни ҳимоя қилади. Иккинчидан Саудия АҚШдан қурол сотиб олувчи энг йирик харидорларидан бири.

Ушбу ҳамкорлик икки томоннинг ҳам стратегик манфаатларига жавоб беради, лекин қадриятлар, инсон ҳуқуқлари ва  демократик борасида  - ушбу икки давлатлар қарашлари кескин фарқ қилади.

Барак Обама ҳокимиятининг сўнгги йилларида Саудия-АҚШ ҳамкорлиги фикрлар фарқи сезила бошлаган эди. Биринчи навбатда бу АҚШнинг Эронга (Саудиянинг ҳудуддаги рақиби) бўлган муносабатининг ўзгариши билан боғлиқ бўлди.

Икки давлат разведкалари доимий равишда ҳамкорлик қилиб турса-да, Саудиянинг диссидентларга қарши кураш методлари ва Ямандаги ҳарбий ҳаракатлар – АҚШда хавф уйғота бошлаган эди.

Лекин Оқ уйга Доналд Трамп келганидан сўнг, муносабатлар бироз яхшиланди. АҚШ президенти ўзининг биринчи ташрифини Саудияга амалга оширди. Ваҳоланки, сайловдан олдин Трамп саудияликларнинг “ишқибози” эмаслигини ва “саудиялик террорчиларга ёрдам бермаслигини” айтиб ўтган эди. Трамп даврида Саудия билан муносабатларни унинг куёви ва маслаҳатчиси Жаред Кушнер олиб борар эди.

Журналист  Хашшогининг ўлими ҳақидги ҳисобот Трамп давридаёқ тайёр бўлишига қарамасдан, у кенг оммага эълон қилинмаган эди.

“Бунинг ўрнига Трамп иттифоқчиларга инвестиция киритишга ҳаракат қилди. Энди улар Вашингтондан янада кўпроқ қурол-аслаҳа сотиб олиши, ҳудудда содир бўлаётган воқеалар учун жавобгарликни бўйнилариг олишлари керак эди”, - деб вазиятни тушунтиради Келажак изланишлар маркази директори Максим Сучков.

“Ҳозирги ҳукумат нима деса ҳам - олдин ана шундай қараш иккала партияга ҳам хос эди. Хашшоги ўлимидан сўнг демократлар республикачиларни айблашга тушишди. Улар Трамп ҳукуматини инсон ҳуқуқлари бузилишида, саудияликлар Яманда амалга оширган зўравонлик операцияларига бефарқ бўлишда айблашди.

Демократлар хулосасига кўра, бундай ёндашув Саудиял шахзодаси Мухаммед бен Салманга нима қилса ҳам жазога тортилмаслиги ва Вашингтон билан ҳар қандай масалани пул билан ҳал қилиш мумкин, деган тасаввур бериши мумкин.

Янги маъмурият келганидан сўнг ушбу масалага ёндашув ўзгаришини ҳамма кутган эди ва Байден биринчи қадамни қўйди.

Янги президент Яманда ҳужумларга барҳам бериш ташаббусини олға сурди. Бунга, жумладан  Саудияга қурол аслаҳа экспортини чеклаш орқали ҳам эришиш мумкин. Хусусан, декабрда етказиб бериш ҳақида келишувга эришилган 3 мингта GBU-39 – аниқ нишонга тегувчи бомбалар ва 7 мингта Paveway IV бомбаларни етказиб беришни таъқиқлаш орқали.  Маълумот учун, ушбу бомбалар умумий қиймати 768 миллион долларни ташкил қилади.

Умуман олганда,  Вашингтон Яман можаросини дипломатик йўл билан ҳал қилишга бел боғлаган. Феврал ойида Яман мухолифатчи кучлари – хусийларни террорчи ташкилотлар рўйхатидан чиқаришган эди.    

Янги бурилиши

Икки давлат муносабатларини тўлиқ қайта кўриб чиқиш ҳақида гап кетаётгани йўқ.

“Бироз ваҳима қилиб қўрқитишади, озгина жазо беришади ва шу билан тамом. Муносабатларни тўлиқ қайта кўриб чиқиш ҳақида гап кетаёгани йўқ”, - дейди Яқин Шарқ бўйича мутахассис Алексей Хлебников.

Унинг сўзларига кўра, Вашингтон - Ар-Риёд муносабатлари бироз қайта текширилса-да, лекин  ҳозирча ҳеч қандай жиддий стратегик ўзгаршлар бўлмайди.

Россия Халқаро ишлар кенгашининг Яқин Шарқ лойиҳалари менеджери Руслан Мамедов ҳам ана шундай фикрда.

“Обама давридан бошлаб АҚШ ўз энергетика манбааларини ошириб, Саудия нефтига боғлиқликни камайтириб келаётган эди. АҚШ янги маъмуриятида Саудия билан муносабатларни қайта кўриб чиқиш тарафдорлари ҳам бир неча. Гап Яқин Шарқда фақат Саудияга эмас бир неча давлат билан ҳамкорликни йўлга қўйиш ва “қўлларни бироз бўшатиб олиш” ҳақида”, - дейди эксперт.

Мамедов айтишига кўра, бу борада кўп нарса Эрон ядровий дастурига боғлиқ. Ар-Риёд АҚШнинг ҳудуддаги энг йирик ҳамкорларидан бири. Агар Саудияга қаттиқ санкциялар киритилса, бундан Эрон ютиб чиқади. Биргина Хашшогининг ўлими учун АҚШ Саудияни бунчалик қаттиқ жазолашга бормайди.

Россия ва Хитой

2015 йилда АҚШ, Россия, Хитой, Британия ва Франция иштирокида Эрон ядровий дастурига доир имзоланган “Умумий ишлар режаси” Саудия монархлари учун сўнгги томчига айланди десак муболаға бўлмайди, - дейди Алексей Хлебников. - Сўнгги 10 йилда Кўрфаз атрофида бир неча муҳим воқеалар юз берган эди – Миср ва Тунисда АҚШ иштирокисиз қўзғолонлар оқибатида ҳукуматлар ўзгарган эди.

Ушбу воқеалардан хулоса қилган Қироллик ташқи ўз сиёсатини ҳам диверсификация қилишга, дунёдаги бошқа йирик давлатлар билан муносабатларни мустаҳкамлашга кириша бошлади. Масалан Россия ва Хитой билан, деб ҳисоблайди эксперт.

Москва 2019 йилан бошлаб Ар-Риёдга қурол аслаҳа етказиб бермоқда. Дастлабки шартномалар 2017 йилда тузилган эди. Ўшанда Саудия Арабистонида ТОС-1А олов отиш тизимларини, "Корнет-ЭМ" – танкка қарши курашиш мажмуалари, АГС-30 – гранатомётлари ва “АК-103” Калашников автоматларини биргаликда ишлаб чиқаришга келишиб олинган эди.

2021 йил бошида эса саудияликлар Россиянинг С-400 ҳаво ҳужумидан ҳимоя тизиминива Су-35 самолётларини сотиб олишга қизиқиш билдирган эди.

Ундан ташқари Россия ва саудия Арабистони ОПЕК+ доирасида ҳам ҳамкорлик қилишаётганини ва бунинг натижасида иккала давлат ҳам мўмайгина даромад қилганини унутмаслик керак. Ушбу ва бошқа прагматик сабаблар – мустаҳкам ҳамкорлик асоси бўлиши мумкин, дейди Мамедов.

Кўп қиррали тактика

Саудия қироли Яқин Шарқ ҳудудида америкаликлар учун талайгина муаммолар туғдириши мумкин, лекин охир оқибат Ар-риёд учун АҚШ - ўта муҳим ҳамкор. Москва ва Пекин томонига қилинаётган ҳар қандай манёврлар, бу ўзига диққат жалб қилишга қаратилган восита бўлиши мумкин.

“Саудия Арабистони фикрига кўра, АҚШ билан муносабатлар Оқ уйда ким ўтирганига боғлиқ эмас, икки давлат алоқалари – ўнлаб йиллар давомида шаклланган ва улар ҳар қандай синовдан ўтишга қодир”, - дейди эксперт.  

Ўнлаб йиллар давомида шаклланган фундаментал муносабатлар деганда, кўп нарсани тушуниш керак: Саудия элитасининг деярли барчаси АҚШда таълим олган ва олмоқда, қурол-яроғ ва ҳарбийларни ўқитиш ҳам - тўлиқ америка томонида. Ваниҳоят уларнинг валютаси риал курси ҳам доллага боғланган. Буларнинг барчасини ўзгартириш учун – узоқ йиллар керак бўлади. Шу сабабли ҳам ташқи сиёсий алоқаларни диверсификация қилиш— шунчаки тактик услуб, кўп томонли трек бўлиб, у янги кўп қиррали дунё талабларига жавоб бериш учун амалга оширилмоқда.

 

420

Вакцина ва сиёсат: Европага кириш учун қандай вакцина керак?

353
(Янгиланган 18:59 01.03.2021)
Европада ўзини Россиядан чегаралаш ғоялари тарафдорларидан ташқари тус сайёҳаларини орзиқиб кутаётган Италия, Франция, Испания, Греция ва бошқалар ҳам бор.

Европа Иттифоқи дипломатик муассасалари раҳбарлари ЕИга кириш учун эмланиш сертификати тартибини жорий этиш кераклиги таклифини маъқуллашди. Бу ҳақида ушбу мажлис якунига кўра, Ангела Меркель хабар қилди. Ҳозирча гапи принципиал розилик ҳақида кетмоқда, батафсил қонун лойиҳаси 3 ойдан сўнг пайдо бўлади.

Ҳар доим энг қизиқ маълумот тафсилотларида бўлади. Вакцина паспортига доир янги қонун ҳам бундан мустасно эмас.

Биринчи навбатда, тиббий кўрсатгичларига кўра вакцина олиши мумкин бўлмаган одамлар нима қилиши керак? Агар киши яқинда коронавирус билан касалланиб тузалган бўлса – бошқа гап, бироздан сўнг вакцина олиши мумкин. Сурункали касаликка чалинганлар нима қилиши керак?  Ахир вакцина паспорти жорий этилса уларнинг Европа бўйлаб ҳаракатланиш эркинлиги ҳуқуқлари бузилмайдими?

Ёки, сурункали касалликка чалинганлар яқинда ўзлари ҳам ўлиб кетади. Одам йўқми – муаммо ҳам йўқ. Умуман касалларга Европа бўйлаб кезиб юришни ким қўйибди?

Лекин иш бу билан чекланмайди. Ҳозир дунёда бир неча вакцина бор, яқинда уларнинг сони янада кўпаяди. Хўш, қайси вакциналарга биринчи навбатда ЕИ сертификати берилади?

Pfizer/BioNTech, Moderna, AstraZeneca - евроатлантик учликда бу борада муаммо бўлмайди шекилли. “Пфайзер олдингми – мана сенга аусвайс", қабилиди иш тутилади шекилли. Лекин Россия вакцинаси ("Спутник V" ёки "ЭпиВакКорона") ё бўлмаса Хитойнинг Sinovac Biotech, CanSino Biologics, CNBG — Sinopharm вакциналаридан бирортасини олганлар учун тўсиқлар ўрнатилиши мумкин. Улар қанчалик самарали ва безарар бўлмасин, лекин Брюссель уларни расман тасдиқламас экан, улар билан эмланган фуқаролар чегараларни кесиб ўтишга рухсат ола олмайди.

Чунки демократик бўлмаган  мамлкатлардан келиб чиққан вакциналарнинг фойдали ёки зарарлиги масаласи – нафақат тиббий, балким сиёсий масала ҳам.  Ишга сиёсат аралашса нима бўлиши аниқ - “демократияни олға суриш баҳонасида тоталитар режим жорий этилади. Буни биз

"Шимолий оқим — 2" мисолида яққол кўриб турибмиз. Гуёки россиянинг углеводороди "Циклон-Б"дан кўра заҳарлироқдек.

Маълумки, “геометрия теоремалари инсон манфаатларига таъсир қилганида эди улар учун урушлар содир бўларди”. Нодемократик мамлакат вакцинасини тан олмасдан хорижий давлатга ноқулайлик туғдириш мумкин бўлса – нега бу ишни қилмаслик керак?

Яқинда, (17 феврал) Еврокомиссия раҳбари Урсула фон дер Ляйен шундай деган эди: "Россиянинг эмлаш стратегияси жуда ғалати – ўз аҳолисини эмлашда етарли прогрессга эришмасдан туриб нега Россия бошқаларга миллионлаб доза вакцина таклиф қилмоқда? Бу саволга жавоб берилиши керак”.

"Етарли прогресс" дегани нима эканини тушуниш қийин. Европанинг ўзида прогресс етарли бўлмаса, бу масала Европа томонидан кўтарилиши қанчалик тўғри бўлади?  Нима сабабдан Венгрия  "Спутник" вакцинасини сотиб олмоқда? Ҳар қадамда "Пфайзер" эмлаш пунктлари бўлганда Чехия, Австрия ва Италия ҳам "Спутник V" сотиб олишга қизиқмаган бўларди.

Балким фрау Урсула XIX асар охиридаги буғдой экспорти билан боғлиқ вазиятни эсга олгандир. Ўша вақтда Россияда “ўзимиз тўймасак ҳам экспорт қиламиз” принципи асосида ишлаган. Наҳотки бугунги Россия Тиббиёт вазирлиги 19 аср охирида Россия молия вазири бўлган Вышнеградскийдан ўрнак олган?

Иккинчидан, бу масаланинг Россия вакцинаси самарали ёки фойдасиз эканига нима алоқаси бор? Вакцина ёки самарали ё самарасиз бўлиши мумкин, лекин Россияда аҳоли эмланиши “етарли  прогрессга” эришиш масаласининг Брюсселга нима алоқаси бор?

Агар мақсад – нима қилиб бўлса ҳам Россия вакцинасини обрўйсизлантириш бўлса - бу бошқа гап. Хусусан, Россия вакцинаси билан эмланганларга виза сертификат бермасдан. Буларнинг брачаси “темир парда” муаммоларрини эслатади. Ўша вақтлар бундай чоралар одатий ҳолдек қабулд қилиниши мумкин эди.

Албатта, ҳамм нарса Урсула ва унинг тарафдорларигага боғлиқ эмас, Лекин Европада нима қилиб бўлса ҳам Россиядан ўзини чегаралаш ғоясидан ўзгача фикрлайдиганлар ҳам бор.

Масалан Россиялик туристларни орзиқиб кутаётган Италия, Франция, Испания, Греция ва бошқалар. Ушбу мамалкатларда туризм  мамлакат ЯИМининг 15%гача таъминлайди. Уларнинг аҳолиси россиялик туристлар қайтишини жону-дили билан истайди. Бу борада фрау фон дер Ляйеннинг ғояларидан кўра ўз ҳамёнлари улар учун муҳимроқ.

Албатта европаликларни Иттифоқнинг бош мафкурачиси Суслов М.А.нинг сўзлари билан юпантириш мумкин - “Биз мафкура учун маблағ аямаймиз”, жумладан виза сертификатлари учун ҳам. Лекин узоқ вақт давомида бундай сиёсат олиб бориш турли нохуш оқибатларга олиб келиши мумкин.

Уч ойдан сўнг қайси вакцина Европада “ишончли” деб тасдиқланиши,  фрау фон дер Суслов ва “ит бўлса ҳам майли, тухум туғса бўлди” принципи асосида яшайдиганлар орасида турли тортишувлар келтириб чиқариши мумкин.

353
Мужчина держит папку в руке

Ҳарбий хизмат, ички ишлар ва божхона: пенсия таъминотига доир янги қонун

626
(Янгиланган 20:20 02.03.2021)
“Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

ТОШКЕНТ, 2 мар — Sputnik. “Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

Шавкат Мирзиёев 12 февраля принял участие в расширенном заседании коллегии Министерства внутренних дел Республики Узбекистан
Пресс-служба президента Узбекистана

Қонун лойиҳасини ишлаб чиқишдан кўзланган мақсадлар:

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида истиқомат қилаётган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчилари ва уларнинг оила аъзолари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси ва собиқ Совет Социалистик Республикалар Иттифоқининг қонун ҳужжатларига мувофиқ яратилган бошқа ҳарбий тузилмаларда ҳарбий хизмат ўтаган бўлиб, собиқ Иттифоқ таркибига кирган, бироқ Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигига аъзо бўлмаган давлатлар ҳудудида истиқомат қилаётган шахслар ҳамда ушбу шахслар оила аъзоларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини муҳофаза қилиш (агар зикр этилган шахсларнинг пенсия таъминоти, мулоҳаза юритилаётган давлатларнинг ҳарбий хизмат (хизмат) ўтаган шахслар ва уларнинг оила аъзоларини пенсия билан таъминлашга оид қонун ҳужжатларида кўзда тутилмаган бўлса);

ҳарбий хизматчиларни ижтимоий жиҳатдан муҳофаза қилиш масалаларини нафақат уларнинг ҳуқуқ ва имтиёзларига тааллуқли кўплаб меъёрларни бир бутун қилиб, ўз ичига мужассам этадиган кодекс хусусиятига эга ҳужжат асосида, балки соҳага оид устувор масалаларни белгилаш бўйича давлат ҳокимияти идораларининг мажбуриятларини аниқ ифодалайдиган, мулоҳаза юритилаётган масалаларни рўёбга чиқариш йўлларини белгилаб берадиган ҳужжат асосида йўлга қўйиш киради.

"Қонун лойиҳаси пенсияларнинг қуйидаги миқдорларини кўзда тутади:

а) ҳақиқий ҳарбий хизмат ўталган муддат 20 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, хизмат ўташнинг чекланган ёшига етгани ёки соғлиги ёмонлашгани муносабати билан ҳақиқий ҳарбий хизматдан (хизматдан) истеъфога бўшатилган шахсга эса 45 фоизи тайинланади. 20 йилдан ортиқ ўталган ҳар бир тўлиқ хизмат йили учун пул таъминотига оид тегишли сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, ушбу сумманинг жами 75 фоизидан ошмайди;

б) умумий меҳнат стажи 25 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 25 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 1 фоизи қўшилади;

в) меҳнат стажи ҳисобга олинган тарзда хизмат ўтаган йиллари учун пенсия тайинланаётганида: умумий меҳнат стажи 20 йилни ташкил этса,  пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 20 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, пул таъминотига оид тегишли сумманинг жами  75 фоизидан ошмайди.

Хизмат ўтаган йиллари учун тайинланадиган пенсия миқдори Ўзбекистон Республикасида жорий этилган ёшга доир пенсиянинг энг кам миқдоридан кам бўлиши мумкин эмас.

Ҳарбий хизматчилар тоифасига мансуб, ногиронлик ҳолати ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ бўлган (ҳарбий жароҳат олган) ногиронларга қуйидаги миқдорларда пенсия тайинланиши кўзда тутилган:

I гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  90 фоизи;

II гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  80 фоизи;

III гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  55 фоизи", - деб ёзилган ҳужжатда.

626
Теглар:
Давлат божхона қўмитаси, божхона, Ички ишлар органи, Тошкент, Ўзбекистон