Узбек в национальной одежде

Халқаро майдонда Ўзбекистон имиджини қандай шакллантириш керак

545
(Янгиланган 20:40 28.07.2019)
Sputnik колумнисти Дилшода Раҳматова Ўзбекистон халқаро майдондаги ўз имиджини мустаҳкамлаш учун нима ишлар қилиши кераклиги ҳақида.

Яқинда, 26 июль куни Тошкент шаҳрида Ўзбекистон Республикасининг халқаро имиджини мустаҳкамлаш масалаларига бағишланган давра суҳбати ўтказилди. Тадбирда Sputnik Ўзбекистон мухбири Дилшода Раҳматова хорижий ОАВ вакили сифатида иштирок этди. Спутник мухбири фикрига кўра, Ўзбекистон халқаро майдондаги имиджини мустаҳкамлашда аввало мамлакат ичидаги айрим қусурларни ўзгартириши лозим.

Эски стереотиплар

Сир эмас, кўп йиллар Ўзбекистон жаҳон ҳамжамиятидан ўзини тортиб келди. Натижада мамлакат ҳақидаги эски стериотиплар ҳозиргача сақланиб келмоқда.

Мамлакатда олиб борилаётган очиқлик сиёсати, туризмга эътибор, виза масаласидаги енгилликлар, инвеститициявий жозибардорликни ошириш, экологияга эътибор давлат сиёсати даражасига кўтарилгани жаҳон ҳамжамиятида маълум ижобий натижаларни бермоқда. Лекин ҳали бу борада қилинганидан кўра амалга оширилиши лозим бўлган ишлар кўпроқ.

Ўзбек образи қандай бўлмоғи лозим?

Биламизки, жаҳонга танилган ҳар бир миллатнинг бўрттирилган образи бўлади. Инглиз консерватизми, немис пунктуализми, француз романтизми, японларнинг донолиги, хитойларнинг усталиги, ҳиндларнинг толерантлилиги (жонзотларга нисбатан). Хуллас, жаҳонга ҳар қандай давлат ва миллат ўз имиджи ва образи билан кириб келади.

Ўзбек миллати шу пайтгача ўзини болажон ва меҳмондўст сифатида кўрсатишга уриниб келди. Бироқ бугун бу иккала имидж ҳам ўрнашиб қолмади.

Менга қолса, ўзбек образини меҳнаткаш ва донишманд образида яратган, шуни тарғиб этган бўлардим.

Туристик йўналиш: “бир келиб қолибсиз” услуби

Мамлакат ва халқнинг чет эллардаги образи биринчи навбатда унга келиб-кетувчилар, қайсидир маънода, туристларнинг муносабати билан шаклланади.

Туристларга эътибор анча яхшиланиб, уларнинг ҳурмат-иззатини жойига қўйишга ҳаракатлар бўлаётганига қарамай, ҳалигача бу соҳани ёғлиқ жой сифатида кўрувчилар талайгина.

Бу, биринчи навбатда, нолегал “таксичилар”, музейлар, қадимий обидалар атрофида ўралашиб, “бизнес” қилувчилар, бозорлардаги “эпчил” сотувчилар.

Бундайлар туристларнинг вазият ва нарх-наводан бехабарлиги орқасидан фойдаланиб қолиш илинжида бўлади. Ва натижада Ўзбекистон ҳақида нотўғри муносабат шаклланишига сабаб бўлади.

Бир пайтлар “Тошкент-Самарқанд” йўлининг чеккасида “бир келиб қолибсиз”, деган кафелар бўлган. Шу йўлдан қатновчилар адашиб кириб қолса, оширилган нархларда таом сотиб, эътироз билдирганларга “бир келиб қолибсиз”, деб туравераркан, чунки қайтиб келмаслигини аниқ билишар экан. Шундан бу кафеларнинг номи шунақа бўлиб кетган.

Йўл битта ва серқатнов, кимдир албатта киради, шу билан тирикчилик қилиб ўтираверади. Туризм соҳаси да эса “Бир келиб қолибсиз” услуби кетмайди. Чунки у бир кунлик соҳа эмас.

Мамлакат имиджини яратиш борасидаги саъй-ҳаракатлардан мақсад ҳам аслида шу.

Олқишларга тўла ОАВ – имиджни яхшиламайди

Ҳозиргача ўйлаймизки, ҳар қандай маълумотларни беравериш, жаҳон ҳамжамияти ўртасида мамлакат обрўсини тўкади. Аслида тескариси, олдин 70 йил, кейин 27 йил матбуот фақат олқишлар билан тўлган эди. Бироқ мамлакатнинг обрўйи ошгани йўқ. Олқишларга тўла матбуот тузумнинг риёкорлигини кўрсатади. Буни жаҳонда жуда яхши билишади.

Оммавий ахборот воситалари жамоатчилик фикрини шакллантириши, унга таъсир кўрсатиш ва бошқариш кучига эга. ОАВ сиёсатчилар имиджи ва давлат имиджига ҳам таъсир кўрсата олади.

Бугун Ўзбекистонда электрон нашрлар ўз имкониятларини кенгайтирмоқда – булар янги-янги веб-сайтлар, блоглар, ижтимоий тармоқдаги саҳифалар – мамлакат бундан ўз ижобий имиджини шакллантиришда янги механизмлар сифатида фойдаланиши зарур.

Шунингдек, Ўзбекистоннинг имидж салоҳияти чет эл матбуотида тўлақонли очиб берилгани йўқ ва бу борада амалга оширилиши лозим бўлган ишлар стратегиясини белгилаб олиш керак бўлади.

Кино санъати ва ўзбеклар образи...

Мамлакат кино саноати ўзбекистонликлар ҳақидаги яратаётган образ эса мақтанадиган ҳолда эмас. Маиший турмуш даражасида ўралашиб қолган, оилавий икир-чикирлардан бўшамайдиган, бутун дарди тўй қилиш, уйланиш ва дабдаба билан мақтаниш бўлганлар образлари. Бу ҳақиқатдан йироқ қаҳрамонлар.

Бир пайтлар замон қаҳрамонини яратиш масаласи давлат сиёсати даражасига кўтарилган эди, бироқ уддалаб бўлмади, чамаси, бу ишга чек қўйилди. Биламизки, замона қаҳрамони ҳам аслида, миллатнинг типик образи, имиджи саналади.

Асосий эътибор санъатга қаратилса самарали натижалар бериши мумкин. Соҳага давлат маблағ ажратяпти, лекин ҳалигача шунча пул сарфлаб, бунчалар зерикарли асарлар яратишдан мақсад нималигини тушуниб бўлмайди. Назаримда, соҳа устидан давлат назоратини бироз енгиллаштириш лозим. Ижодкорларга эркинлик бериш ва уларга ишониш керак. Санъат келажак учун ишласин.

Меҳнат мигрантлари...

Албатта, бугун мамлакатдан четга ишлашга чиқиб кетаётган меҳнат мигрантлари ҳақида ҳар доим ҳам илиқ гаплар айтолмаймиз. Соҳанинг ташкиллаштирилмагани, фуқароларнинг тартибсиз равишда четга чиқиб, ишлаётгани, улар бораётган мамлакатларда ҳар доим ҳам яхши гаплар олиб келмайди. Меҳнат мигрантларининг асосий қисмини мамлакатнинг ишсизлик юқори бўлган чекка қишлоқлари кетаётганлар ташкил қилади.

Бу соҳада давлат назорат ва ташаббусни қўлга олиши, четга ишлашга чиқишларни уюшқоқлик билан амалга ошириш керак ва бу борада илк қадамлар қўйилмоқда.

Шу билан бирга чет элда меҳнат мигрантларининг манфаатлари ҳимоя қилинаётганини аҳоли сезаётгани йўқ, мигрантларнинг асосий қисми ижтимоий тармоқларда фаоллигини инобатга олиб, меҳнат миграцияси соҳасида иш юритаётган ташкилотлар ўз фаолиятини ушбу тармоқларда кенг тарғиб этиши керак.

Шуни ҳам қайд этиш лозим, биринчи навбатда, миллатнинг қаддини тиклаб олиш керак.

Биламизки, Ўзбекистон узоқ йиллар давомида мустамлака таркибида бўлди. Миллатнинг ўзига ишончи бир қадар пасайиб кетган.

Бу борада русларнинг тажрибасини ўрганиш фойдадан холи эмас.

Улар авваламбор, миллатнинг ўзига ишончини  оширишга эътибор қаратган эди.

Бунда шавкатли ўтмиш, улуғ аждодлар, бугунги ютуқлар ва порлоқ келажак борасидаги ҳолатлардан усталик билан фойдаланиш лозим бўлади.

Хавфсизлик

Мамлакат имиджининг яна бир узвий бўлаги сифатида хавфсизлик олиниши лозим. Ўз вақтида соҳибқирон Амир Темур, “шундай давлат қурдимки, киши бир сават олтин билан унинг сарҳадларини кесиб ўтса ҳам ҳеч ким тегинмайди”, деган фикр билдирган эди. Бугунги Ўзбекистон имиджида айнан шу ҳолат ўз ифодасини топиши лозим. Бу айнан туристлар ва инвестицияларни жалб этиш учун ҳам жозибали ҳолат, асосий шарти ҳам шу.

Доно дарвешлар, ниндзялар ва рицарлар

Мамлакатларнинг имидж яратиш тажрибасини ўрганар эканмиз, бунда спортдан ҳам усталик билан фойдаланилганини кўрамиз. Хитой кунг-фу, у-шу ва бошқа жанг санъатлари орқали ўта қисқа даврда жаҳонга ўзлигини намоён қилди.

Яна бир ҳолат, имидж яратиш учун тайёр стериотиплар ҳам мавжуд. Улардан усталик билан фойдаланиш лозим, холос.

Дейлик, японлар ниндзялар, европа давлатлари рицарлар ҳақидаги қарашларни қўллаган.

Биз, ўзбекларда ҳам муқим ўрнашиб қолган, лекин фойдаланилмаётган шундай образлар мавжуд.

Дейлик, доно дарвешлар образи. Ғарб давлатларида шарқ донолигини мужассамлаштирувчи  дарвешлар ҳақидаги қарашлар шаклланган. Миллатнинг имиджида ушбу ҳолатдан фойдаланиш мумкин. Фақат бунда, насиҳатлар эмас, аксинча, дунё, нарса ва ҳодисага чуқур фалсафий, ўзига хос, янгича қарашлар ифодаланган фикрлар бўлмоғи лозим.

Ўз тарихимиз билан мақтанишни билмаймиз

Яна бир ҳолат, миллат имиджини яратишда шахслар муҳим аҳамиятга эга бўлади. Булар буюк давлат арбоблари, олимлар, ёзувчилар ва санъат вакиллари.

Ҳиндларда Ганди ва Тагор, испанларда Сервантес, инглизларда Ньютон, америкаликларда бир қатор санъат вакиллари, французларда Наполеон, итальянларнинг рассомлари миллат юзини ифодалаб туради. Шуларнинг номини тилга олиш билан, миллат кўз олдимизда намоён бўлади.

Бизда ҳам шундай шахслар бор. Ўрта аср алломалари (Беруний, Хоразмий), диний уламолар (Бухорий, Термизий, Марғиноний, Замахшарий), давлат арбоблари (Темур, Бобур), ижодкорлар (Навоий).

Бироқ улар ҳақида ўта эҳтиёткорлик ва расмиятчилик билан гапирилади. Шундай тасаввур уйғонадики, ўзимиз ҳам улар ҳақида тўлиқ маълумотга эга эмасмиз. Ёки ҳеч ким уларни содда, бутун жаҳон тушунадиган қилиб, айтмайди. Дейлик, ғарб телеканалларидан бири Ал Хоразмий ҳақида фильм ишлаб, “ҳар бир қўл телефонида унинг тафаккури бор”, дегандан кейингина бу ҳақда айта бошладик. Албатта, олимларга бу ўта содда гап бўлиб туюлиши мумкин, лекин омма учун керак.

Эътиборга лойиқ кичик лавҳалар

Фукусимадаги фожиадан жабр кўрган япон йигити адёлга ўраниб, китоб ўқиб ўтирганини барча телеканаллар кўрсатди. Ҳамма японларнинг билимга чанқоқлигини шу лавҳалардан кўрди. Миллатнинг образи мана шундай, оддий лавҳалардан ҳам шаклланиши мумкин. Лекин бунда бу лавҳага ишониш учун одамларда шунга замин, яъни дастлабки билим ва тушунчалар бўлиши лозим.

545
Рабочие во время строительства

Ишсиз фуқароларни касб-ҳунарга ўқитиш марказлари фаолиятига доир ҳукумат қарори тайёрланди

83
Йил якунига қадар аҳоли бандлигига кўмаклашиш марказлари фаолиятини видеокузатув камералари ва “abkm.mehnat.uz” тизими орқали доимий назорат қилиш имконини берувчи Ситуацион тезкор марказни ташкил этиш режалаштирилган.

ТОШКЕНТ, 29 сен — Sputnik. “Камбағал ва ишсиз фуқароларни касб-ҳунарга ўқитиш тизимини такомиллаштириш ҳамда меҳнат органлари фаолияти самарадорлигини оширишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида” ҳукумат қарори лойиҳаси умумий муҳокамага қўйилди.

Ҳужжатда баён этилишича, Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги тизимидаги Тошкент шаҳри Яшнобод туманидаги банд бўлмаган аҳолига хизмат кўрсатувчи “Ишга марҳамат” мономаркази масъулияти чекланган жамияти Тошкент шаҳридаги “Ишга марҳамат” мономаркази давлат муассасаси этиб қайта ташкил этилади.

Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятларда “Ишга марҳамат” мономарказлари давлат муассасалари шаклида ташкил этилади. Бунда: Тошкент шаҳридаги “Ишга марҳамат” мономаркази бош муассаса сифатида Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятларда ташкил этиладиган “Ишга марҳамат” мономарказларига ўқув-методик жиҳатдан раҳбарлик қилади, улар томонидан аҳолига кўрсатилаётган хизматлар, жумладан, касб-ҳунарга, тадбиркорлик кўникмаларига, хорижий тилларга ўқитиш, ички ва ташқи меҳнат бозорида бандликка кўмаклашиш, касбий малакани баҳолаш бўйича фаолиятни мувофиқлаштиради.

Шунингдек, 2021 йил 1 январгача меҳнат органлари томонидан аҳолига кўрсатилаётган хизматлар сифатини мониторинг қилиш мақсадида вазирлик марказий аппарати ҳузурида аҳоли бандлигига кўмаклашиш марказлари фаолиятини видеокузатув камералари ва “abkm.mehnat.uz” тизими орқали доимий назорат қилиш имконини берувчи Ситуацион тезкор марказни ташкил этиш режалаштирилган.

“Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг қуйидаги таклифлари маъқуллансин:

а) жамоат ишларида, шунингдек бандликни таъминлаш бўйича субсидия ажратилишида шаффофликни таъминлаш, суистеъмолликларни олдини олиш мақсадида жамоат ишларида иштирок этаётган ва субсидия олаёнган фуқароларнинг биометрик авторизация ва GPS-треккинг тизимларини жорий этиш;  

б) меҳнат органларига мурожаат этаётган, айниқса, ишсиз ёшлар
ва хотин-қизлар, қайтиб келаётган меҳнат мигрантларини меҳнат бозорига мослаштириш (реинтеграция қилиш), жумладан улар билан якка тартибда суҳбатлар ўтказиш асосида ижтимоий, психологик ва бошқа синаб кўриш усулларидан фойдаланган ҳолда ҳар бир шахснинг соғлигини, касбий қизиқишини, қобилиятини, шахсий хусусиятларини ўрганиб, касб-ҳунарга мойиллигини аниқлаш, иш берувчи билан суҳбатга тайёрлаш, меҳнат жамоасида ишлаш кўникмаларига ўргатиш, меҳнат фаоллигини оширишга рағбатлантириш мақсадида аутсорсинг шартларида психолог мутахассисларни жалб этиш;

психолог мутахассислар меҳнатига ҳақ тўлашни Бандликка кўмаклашиш давлат жамғармаси маблағлари ҳисобидан амалга ошириш”, - дейилган лойиҳада.

Қарор лойиҳасига Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг “Ишга марҳамат” мономарказлари тўғрисида низом илова қилинган.

83

Минскдаги кўчалардан бири ўзбекистонлик СССР қаҳрамони шарафига номланди

247
Андижонда туғилган Ғулом Якубов шарафига Минскнинг Ленин туманида жойлашган кўчалардан бири номланди. У Беларусдаги жангларда қаҳрамонлик кўрсатган.

ТОШКЕНТ, 29 сен — Sputnik. Улуғ Ватан уруши иштирокчиси ва Совет Иттифоқи қаҳрамони Ғулом Якубов шарафига Минскнинг Ленин туманида жойлашган кўчалардан бири номланди. Бу ҳақда ушбу ташаббусни илгари сурган Ўзбек ҳарбий тарихий жамияти маълум қилди.

Ғулом Якубов 1915 йили 15 майда Ўзбекистонда Мирзаобод қишлоғида дунёга келган. Олтинчи синфни битирган. Совет-фин (1939-140 йиллар) ҳамда Улуғ Ватан уруши қатнашчиси.

1942 йилда фронтга келган, 1944 ёзига келиб автоматчилар ротасига қўмондонлик қилган.

“1944 йили 23 июнь куни Беларусь ҳужум амалиёти бошланди. Могилевшинада Лудчица қишлоғи яқинидаги 150,9 м баландлиги муҳим аҳамиятга эга эди. 1944 йил 24 июнга ўтар кечаси автоматчилар ротаси капитани Якубов учта душман ҳандақларидан кечиб, баландликни эгаллади”, - дейилган хабарда.

Герой Советского Союза Гулям Якубов

Немис душманлари жангчиларни қуршаб олган. Капитан Якубов унинг ўртоқлари пистирмага тушиб қолганини кўриб, мудофаани ташкиллаштириб раҳбарлик қилган. Жанг қарийб 20 соат давом этган, кучлар тенг бўлмаган, аммо совет аскарлари душманнинг барча 40 та ҳужумини қайтаришга муваффақ бўлган.

Бироқ Якубовнинг ўзи жангда ҳалок бўлган.

1945 йил 24 мартда капитан Ғулом Якубовга вафотидан кейин Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилган.

Шунингдек, у Ленин, Қизил Байроқ, Ватан уруши (иккинчи даражали), Қизил Юлдуз орданлари ва медаллари билан тақдирланган.

Якубовнинг бюсти Асака ва Андижонда ўрнатилган, унинг шарафига Асака, Биховдаги кўчалар ҳамда Асакадаги 24-мактаб номланган.

247

Британия ва Канада Лукашенкога қарши санкция киритди

103
Британиялик дипломатларнинг қайд этишича, рестрикциялар "Буларусда инсон ҳуқуқларининг қўпол равишда бузилишига алоқадор" бўлганларга нисбатан жорий этилади

ТОШКЕНТ, 29 сен — Sputnik, Мария Табак. Буюк Британия ва Канада Беларус президенти Александр Лукашенко, унинг ўғли Виктор ва мамлакатнинг бир нечта юқори мартабали ҳукумат аъзоларига қарши санкцияларни киритдилар, деб хабар бермоқда британия ТИВ.

Чеклов чоралари Бирлашган Қиролликка кириш ва саккиз кишига нисбатан, хусусан, Лукашенконинг ўзи, унинг ўғли, миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи Виктор Лукашенкога, президент арминистрацияси раҳбари Игорь Сергеенконинг, ички ишлар вазири Юрий Караев, ички ишлар вазири ўринбосарлари Александр Барсуков ва Юрий Назаренко, ИИВ ички қўшинлари қўмондони ўринбосари Хазалбек Атабеков ва Махсус полиция минск бўлинмаси раҳбари Дмитрий Балабиларнинг активларини музлатишни кўзда тутади. 

Британиялик дипломатларнинг қайд этишича, рестрикциялар "Буларусда инсон ҳуқуқларининг қўпол равишда бузилишига алоқадор" бўлганларга нисбатан жорий этилади.

"Дунё ҳамжамиятининг кўплаб даъватларига қарамай, Александр Лукашенко шафқатсиз репрессияларни кучайтирган оппозиция билан мулоқотга киришишдан бош тортди", — дейилади Буюк Британиянинг Россиядаги элчихонаси хабарида.

Лондон чекловларни жорий йил июль ойида кучга кирган "инсон ҳуқуқларини поймол этганлиги учун санкцияларнинг британ режими" (Global Human Rights Sanctions Regime) доирасида қўллаган.

"Буюк Британия мустақил санкциялар режими инсон ҳуқуқларини жиддий равишда бузадиганларга Буюк Британияга саёҳат қилишни, британ банклари орқали пул ўтказишни ёки Буюк Британия иқтисодиётидан бирон бир фойда олишни тақиқлашга имкон беради", - дея аниқлик киритган дипломатик ваколатхона.

Беларусдаги воқеалар

Беларусдаги оммавий норозиликлар 9 август куни, президент сайловларида олтинчи маротаба Лукашенко ғалаба қозонгач бошланган эди. МСК маълумотларига кўра, у 80,1 % овоз олган. Оппозиция сайловларда Светлана Тихановская ғалаба қозонди деб ҳисоблайди. Тихановскаянинг ўзи мамлакатни тарк этишга қарор қилди ва Литвага йўл олди.

Акциянинг илк кунларида куч тузилмаси ходимлари протест қатнашчиларига нисбатан кўз ёш чиқарувчи газ, водомёт, шовқин гранаталари, резина ўқларни ишлатишган. Сўнгра, ҳуқуқ тартибот органлари митингларни тарқатишни ва куч методларидан фойдаланишни тўхтатишди.

Лукашенко АҚШни Беларусдаги норозиликларни ташкил этганликда айблади. Президентнинг айтишича, европа мамлакатлари Вашингтонга ён босмоқда ва ҳаммасини "айтилганидек бажаришмоқда". Беларус етакчисининг сўзига кўра, Ғарб Минскни Москвага қарши қайрамоқчи.

23 сентябр куни Лукашенконинг инаугурацияси бўлиб ўтгач, бу янги норозилик акцияларини юзага келтирди, акциялар иштирокчилари куч методлари ва водомётлар ёрдамида тарқатилди.

103