Стволовые клетки

Инсон умрини узайтириш мумкинми? Олимлар кашфиёт арафасида

862
(Янгиланган 17:13 20.02.2021)
Ҳужайралар янгиланиш манбаи бу – илдиз ҳужайраларидир. Улар қон, суяк, нерв ва бошқа ҳужайраларга айланиши мумкин. Инсон ёши катта бўлган сари илдиз ҳужайраларга эҳтиёж ортиб боради.

ТОШКЕНТ, 20 фев —Sputnik, Альфия Еникеева. Ҳар сонияда инсон организмида 3,8 миллион дона янги ҳужайра пайдо бўлади, бир кунда – 330 миллиард. Лекин инсон ёши улғайиши ва турли касалликларга чалиниши оқибатида ҳужайралар қайта туғилиш қобилияти сусайиб боради. Яқинда россиялик олимлар янги кашфиёт қилишди: ҳужайралар кўпайиш жараёнини бошқариш мумкин экан.  

Тўхтовсиз кўпайиш

Швециялик биолог Жонас Фрисен 2005 йилда Инсон ҳужайралари туғилишининг ретроспектив мониторинги (Retrospective Birth Dating of Cells in Humans) номли ҳисоботини чоп этган эди. Ундай айтилишига кўра, инсоннинг турли аъзолари ҳужайралари турлича давомийликда умр кўрар экан. Масалан, ичак ҳужайралари ўртача – 10,7 йил, тери ҳужайралари –  5 йил, кўз тўрпардаси ҳужайралари эса – бир умр.

Яъни, инсон организмида янгиланиш жараёни тўхтовсиз давом этади. Ҳар сонияда миллионлаб ҳужайралар ўлади, уларнинг ўрнига яна миллионлаб ҳужайралар пайдо бўлади.

“Янги ҳужайралар пайдо бўлиш жараёни 3 хил амалга ошиши мумкин экан: ҳужайралар бўлиниши, илдиз ҳужайралар ўзгариши ва бир ҳужайранинг бошқа ҳужайрага айланиши орқали”, -  дейди МГУ Регенератив тиббиёти институти директори, академик Всеволод Ткачук.

Чандиқсиз яралар

Исроиллик олимлар хулосасига кўра, инсон организмида бир кунда 330 миллиард янги ҳужайра пайдо бўлар экан. Уларнинг аксарияти (86% )қон таркибида суяк илиги ҳужайраларидан яратиладиган эритроцитлар ва нейтрофиллардир. Улар. Қолган 12 % - ошқозон ичак ҳужуйралари ва 1,1 % - тери ҳужайралари.

Яшаш муддати бир неча кундан 15 йилгача бўлган қолган ҳужайралар (1%дан кам)  – масалан скелет мушаклари – плюрипотент илдиз ҳужайралари ҳисобланади. Ушбу ҳужайралар ўтган асрда совет биологи Александр Фриденштейн томонидан кашф қилинган эди. Бугунги кунда айнан ушбу ҳужайралар олимларни қизиқтирмоқда.

Шуниси аниқ-ки, ҳужайралар янгиланиш манбаи бу – илдиз ҳужайраларидир. Улар улар - қон, нерв, суяк, тоғай, ёғ ва бошқа тўқималарга айланиши мумкин. Йиллар ўтиши билан инсон организмида илдиз ҳужайралар камайиб боради. Лекин баъзан, бирор касаллик оқибатида, айрим аъзоларда илдиз ҳужайралар муддатидан олдин тугаб қолиши мумкин. Инсон ёши катта бўлган сари илдиз ҳужайраларга бўлган эҳтиёж ортиб боради.

Олимлар ҳозирча ҳужайралар ўлиш-туғилиш жараёнини қандай бошқаришни билишмайди, лекин ана шу жараён ўрганилганидан сўнг, биз тана ичидаги жараёнларни янгилаш имконига эга бўламиз, - дейди Ткачук.

Ҳозир эса олимлар тўқима инжиниринги ва ген-ҳужайра терапияси учун керакли тўқималарни алоҳида танадан ташқарида етиштиришмоқда.  

Олим айтишига қараганда, кўп потентли стромал ҳужайралар – ўсиш гормони ва оқсил таъсирида бошқа ҳужайра турига айланиши мумкин. Бугунги кунда олимлар яраларни чандиқсиз даволайдиган оқсил моддасини аниқлашга муваффақ бўлишган.

“Ҳар қандай ярадан сўнг  – чандиқ қолади. Орқа мия шикастланган тақдирда – бу трагедия. Чунки чандиқ орқали на томир на нерв ўса олади. Лекин инсон организмида чандиқсиз тузаладиган аъзолар ҳам бор – масалан суяклар ёки эндометрия. Аниқланишига кўра, ушбу тўқималар фиброзни секинлаштирувчи махсус модда ишлаб чиқарар экан. Агар биз ушбу механизм сирини аниқлай олсак, келажакда шикастланган органларни қайта тиклаш учун препарат ишлаб чиқаришимиз мумкин”, - дейди олим.

Тикланган мия

Инсультга чалинган одам миясини тиклаш борасида эса олимлар янада олға қадам ташлашди. Олимлар синов тариқасида киритган махсус препаратдан сўнг тажриба сичқонларида мия касаллиги сезиларли дажарада камайган.

“Кўп компонентли стромал ҳужайралар ишлаб чиқарадиган оқсиллар орасида иккита жуда муҳими бор —нейротроф тактори (BDNF) ва урокиназа (uPA). Ушбу оқсиллар томирлар ва нерв толалари ўсишини таъминлайди”, - дейди Трачев.

Олим сўзларига кўра, улар ушбу оқсиллар  ёрдамида “эндоген шприц” таёрлаб тажриба сичқонларининг шикастланган мия қисмига киритишганда, кутилган натижага эришилган – шикастланган нерв ҳужайралари ва қон томирлар қайта ўсиб чиққан.

Ушбу тажриба келажакда геморрагик инсультни даволаш учун хавфсиз восита ишлаб чиқишда ёрдам бериши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, яқинда МГУ олимлар жамоаси мультипотент илдиз ҳужайралари асосида эркаклар уруғсизлигини енгишда ёрдам берадиган препарат ишлаб чиқаришган эди. Айни дамда у клиник синовларганча бўлган текширувлардан ўтмоқда.

Академик айтишига қараганда, инсон организми бу – кучли регенерация ва репарация хусусиятига эга бўлган “ўзини-ўзи янгилаш машинаси”дир. Бугунги кунда олимлар ҳужайра туғилиш ва ўлиш жараёнига алоқадор бўлган юзлаб оқсил ва гормонларни ўрганиб чиқишган. Уларни бошқариш механизми ўрганиб чиқилса – келажакда регенератив терапиянинг мутлақ янги услуби пайдо бўлади. унинг ёрдамида нафақат касалликларни даволаш балким инсон умрини ҳам сезиларли узайтириш мумкин бўлади.

862
Мужчина держит папку в руке

Ҳарбий хизмат, ички ишлар ва божхона: пенсия таъминотига доир янги қонун

657
(Янгиланган 20:20 02.03.2021)
“Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

ТОШКЕНТ, 2 мар — Sputnik. “Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

Шавкат Мирзиёев 12 февраля принял участие в расширенном заседании коллегии Министерства внутренних дел Республики Узбекистан
Пресс-служба президента Узбекистана

Қонун лойиҳасини ишлаб чиқишдан кўзланган мақсадлар:

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида истиқомат қилаётган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчилари ва уларнинг оила аъзолари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси ва собиқ Совет Социалистик Республикалар Иттифоқининг қонун ҳужжатларига мувофиқ яратилган бошқа ҳарбий тузилмаларда ҳарбий хизмат ўтаган бўлиб, собиқ Иттифоқ таркибига кирган, бироқ Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигига аъзо бўлмаган давлатлар ҳудудида истиқомат қилаётган шахслар ҳамда ушбу шахслар оила аъзоларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини муҳофаза қилиш (агар зикр этилган шахсларнинг пенсия таъминоти, мулоҳаза юритилаётган давлатларнинг ҳарбий хизмат (хизмат) ўтаган шахслар ва уларнинг оила аъзоларини пенсия билан таъминлашга оид қонун ҳужжатларида кўзда тутилмаган бўлса);

ҳарбий хизматчиларни ижтимоий жиҳатдан муҳофаза қилиш масалаларини нафақат уларнинг ҳуқуқ ва имтиёзларига тааллуқли кўплаб меъёрларни бир бутун қилиб, ўз ичига мужассам этадиган кодекс хусусиятига эга ҳужжат асосида, балки соҳага оид устувор масалаларни белгилаш бўйича давлат ҳокимияти идораларининг мажбуриятларини аниқ ифодалайдиган, мулоҳаза юритилаётган масалаларни рўёбга чиқариш йўлларини белгилаб берадиган ҳужжат асосида йўлга қўйиш киради.

"Қонун лойиҳаси пенсияларнинг қуйидаги миқдорларини кўзда тутади:

а) ҳақиқий ҳарбий хизмат ўталган муддат 20 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, хизмат ўташнинг чекланган ёшига етгани ёки соғлиги ёмонлашгани муносабати билан ҳақиқий ҳарбий хизматдан (хизматдан) истеъфога бўшатилган шахсга эса 45 фоизи тайинланади. 20 йилдан ортиқ ўталган ҳар бир тўлиқ хизмат йили учун пул таъминотига оид тегишли сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, ушбу сумманинг жами 75 фоизидан ошмайди;

б) умумий меҳнат стажи 25 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 25 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 1 фоизи қўшилади;

в) меҳнат стажи ҳисобга олинган тарзда хизмат ўтаган йиллари учун пенсия тайинланаётганида: умумий меҳнат стажи 20 йилни ташкил этса,  пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 20 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, пул таъминотига оид тегишли сумманинг жами  75 фоизидан ошмайди.

Хизмат ўтаган йиллари учун тайинланадиган пенсия миқдори Ўзбекистон Республикасида жорий этилган ёшга доир пенсиянинг энг кам миқдоридан кам бўлиши мумкин эмас.

Ҳарбий хизматчилар тоифасига мансуб, ногиронлик ҳолати ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ бўлган (ҳарбий жароҳат олган) ногиронларга қуйидаги миқдорларда пенсия тайинланиши кўзда тутилган:

I гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  90 фоизи;

II гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  80 фоизи;

III гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  55 фоизи", - деб ёзилган ҳужжатда.

657
Теглар:
Давлат божхона қўмитаси, божхона, Ички ишлар органи, Тошкент, Ўзбекистон
Вакцина Спутник-V

"Спутник V"ни Ўзбекистонда ишлаб чиқариш имконияти кўриб чиқилмоқда Лавров

153
(Янгиланган 16:32 02.03.2021)
Россия “Спутник V” вакцинасини Ўзбекистонда ишлаб чиқариш имконияти кўриб чиқилмоқда – РФ Ташқи ишлар вазири.

ТОШКЕНТ, 2 мар — Sputnik. Россиянинг “Спутник V” вакцинасини Ўзбекистонда ишлаб чиқариш имконияти кўриб чиқилмоқда, деб айтди Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров. РИА Новости хабарига асосан.

РФ Ташқи ишлар вазирлиги раҳбари шу кунларда Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги делегацияси Москвада эканлигини таъкидлади.

"Шу кунларда Ўзбекистонда аҳолини оммавий эмлаш бошланади ... “Спутник V"  вакцинасини Ўзбекистонда ишлаб чиқариш масаласи кўриб чиқилмоқда, у тезкор тартибда рўйхатдан ўтказилди. Биз бу йўналишда ҳамкорлигимизни жуда қадрлаймиз", -  деди Лавров Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги раҳбари билан учрашувдан кейинги матбуот анжуманида.

Абдулазиз Комилов амалий ташриф билан Россия Федерациясига келган.

Эслатиб ўтамиз, Гамалея маркази томонидан ишлаб чиқарилган коронавирусга қарши дунёда биринчи "Спутник V" вакцинаси 17 февраль куни Ўзбекистонда рўйхатдан ўтди.

153
Теглар:
коронавирус, коронавирус пандемияси, вакцина, Спутник V, Россия, Ўзбекистон
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси