Социальные сети

Аҳмоқона шуҳратпарастлик: Россияда фейк тарқатувчиларни судлаш бошланди

258
(Янгиланган 13:28 24.05.2020)
Ижтимоий тармоқда ҳамма гапни айтса бўладими? Россия ҳуқуқни сақлаш органлари Тармоқда фейк хабар тарқатувчиларни жиноий жавобгарликка торта бошлади.

Москвалик 38 ёшли тадбиркор аёл устидан яқинда жиноят иши очилади. Уни инсонпарварлик ёрдами сифатида олиб келинган ниқоблар сотувга чиқарилгани ҳақида ёлғон хабар тарқатишда айблашмоқда.

Бир вақтнинг ўзижа Сахалинда “Бангкок — Шанхай — Южно-Сахалинск” парвози давомида йўловчиларга шахсий ҳимоя воситалари тарқатилмагани ҳақида ёлғон хабар тарқатган фуқарога  300 минг рубл жарима солингани ҳақида хабар қилинди. Аслида эса авиакомпания компаня йўловчиларга парвоз олдидан тўлиқ ҳимоя костюми ва йўриқнома бергани маълум бўлди.

Приморск ўлкасининг яна бир фуқароси маҳаллий шифохонада COVID-19 билан касалланганлар борлиги ҳақида ёлғон хабар тарқатгани учун 15 рубл жаримага тартилди. Аёл айтишига қараганда бу ишни у ўз фарзандини ҳимоя қилиш мақсадида қилган.

Ёлғон, ваҳима ва туҳмат хабарлар тарқатиш инсониятга доимо хос бўлган. Лекин охирги вақтларда коммуникацион технологияларнинг ривожланиши билан фейк хабарлар тарқалиши ва уларга қарши кураш – ҳукуматлар учун алоҳида муҳим вазифага айланди.  

Ёлғон хабар жамият ва давлат хавфсизлигига хавф солиши – сир эмас. Лекин олдинлари Россия ҳукумати бундай ҳолатларга панжа ортидан қарар эди. Фақатгина энг оғир, фавқулодда ва муҳим вазиятларда аралашар эди.

Ошхонада ўзаро айтилган ҳар бир ёлғон гапга қарши ҳуқуқин сақлаш органларини ишлатиш ҳам ўзини оқламайди албатта. Қолаверса, бундай тажриба жамиятда айғоқчилик каби нохуш ҳолатлар ҳам келтириб чиқариши ва муаммони янада чуқурлаштириши табиий.

Интернет ҳамма нарсани ўзгартириб юборди. Ёлғон хабарларнинг жамоатчилик учун хавфини кескин ошириб юборди, чунки ахборот тарқалиш тезлиги қамрови кескин катталашиб кетди. Устига устак, тармоқнинг анонимлик хусусияти ҳам ёлғон маълумот тарқатувчиларга қўл келди.

Шунга қарамасдан, интернетда ҳамма нарса мумкин, деган ишонч узоққа чўзилмади. Давлат яна бир бор ўзининг янги шароитларга мослашувчанлигини ва вазиятни назорат остига олишга қодир эканини кўрсатиб қўйди. Ахборот технологиялари ҳуқуқни сақлаш органларига ҳам хизмат қила бошлади ва инсоният яна бир бор ҳар бир сўзни ўйлаб айтиш кераклиги ва айтган гапи учун жавоб бериши кераклигига амин бўлмоқда.  

Ёвуз ният эмас ахмоқона шуҳратпарастлик

Ушбу йўлда ҳуқуқни сақлаш органларига нафақат ахборот технологиялари балким қоидабузарларнинг ўзлари, аниқроғи уларнинг мақтанчоғлиги ҳам ёрдам бермоқда.

Интернет тармоғи ўз-ўзини ифодалаш учун улкан имкониятлар яратиб бермоқда. Аксарият ҳолларда бу “15 минутлик шуҳрат” кўринишида бўлса ҳам, кўпчиллик ушбу имкониятдан ўзлари ҳақида кенг оммага жар солиш учун фойдаланиб қолишга шошилмоқда.

Баъзилар бу ишни амалга ошириш учун ҳатто фейк хабарлар ўйлаб топиш ёки бировнинг ёлғон хабарини фаол тарқатишдан ҳам тоймайди. Баъзан шу “15 минутлик шуҳрат” эвазиган қамоқ курсисига келиб қолишини англамаётган фуқаролар қанчалик кўплигидан ҳайрон қолади киши. Наҳотки улар биров ўйлаб топган ёлғонни тарқатиш билан номаълум шахсларниг ўйинчоғига айланиб қолаётганини тушунмайди? Бундайларда шуҳратпарастлик барчасидан, жумладан мантиқдан ҳам устун бўлса керак.

Фейк хабарлар тарқатувчиларни кўпинча давлатга ёки жамиятга қарши фаолият юритишда, ёмон ниятларда айблашади. Аслида эса улар фақат ўзларига диққат талаб қилаётган кишилар бўлиб чиқади.

Ушбу соҳада давлат олиб бораётган сиёсати жамиятда нафақат ўз сўзларига нисбатан жавобгарлик бурчини ошириши, балким Интернетда пайдо бўлган яна бир ибора “Сўзлар ҳам иш каби муҳим” деган тушунчанинг ижобий томонини кўрсата бошлайди. Хусусан коронавирус эпидемияси вақтида ижтимоий тармоқда пайдо бўлган, шифокорларга белгиланган тўловлар тўланмаётгани хақидаги хабар – Тергов қўмитасининг оммавий текширувлар ўтказишига олиб келди.

Юқорида келтирилган фейк хабарлар ва уларнинг муаллифлари эса яна бир бор анъанавий дарс олишди – офлайн (реал) дунёда ҳар бир сўз учун жавоб беришга тўғри келади.

258
Таллин

Эстония мудофаа вазири Россияни душман, деб атади

54
Эстонияга ватанимизни ҳимоя қила оладиган тайёр армия керак. Ҳар бир ўргатилган эстон солдати - бу бизнинг душманимиз у билан ҳисоблашиши керак бўлган яна бир солдатдир,- деган мудофаа вазири Юри Луйк янги чақириқдаги аскарларга йўллаган видеомурожаатида.

ТОШКЕНТ, 15 июл - Sputnik. Эстония мудофаа вазири Юрий Луйк мудофаа кучларига хизматга киришаётган янги аскарларга йўллаган мурожаатида Россияни душман, деб атади ва барча ҳарбийларни мамлакатни "россия хатаридан" ҳимоялашга тайёр туришга даъват қилди, деб хабар бермоқда РИА Новости.

"Эстонияга бизнинг ватанимизни ҳимоя қила оладиган тайёр ҳолатдаги армия керак. Ҳар бир ўргатилган эстон солдати - бу бизнинг душманимиз у билан ҳисоблашиши керак бўлган яна бир солдатдир",- деди Луйк Мудофаа вазирлиги сайтида янги чақириқдаги аскарларга йўллаган видеомурожаатида.

Вазирнинг ишонч билан таъкидлашича, Эстониянинг ўз-ўзини мудофаа қилиш қобилиятининг ривожланиши душманларга - тажовузкорлик ҳолатида улар ютишдан кўпроқ ютқазишлари мумкинлигини, мамлакат эса ўзини то иттифоқдошлар етиб келгунга қадар ҳимоялай олишини намоён этиши лозим.

"Албатта, биз шарқий қўшнимизга қараганда кичикроқмиз, лекин кучимиз душманга бу ерга бурун суқиш керак эмаслигини тушунтирадиган даражада етарли", - деб баёнот берган Луйк.

Мудофаа раҳбари Эстония ҳудудида Буюк Британия бошчилигидаги НАТО халқаро батальони жойлашганини эслатиб ўтди. "Иттифоқдошларимиз ҳам ёнимизда турибди. Улар Эстонияда жуда муҳим бир мақсад билан - Эстония ва бутун НАТОни ҳимоя қилиш, Эстония ҳеч қачон бошқа бир ўзи қолмаслигини кўрсатиш учун турибди", - деб таъкидлаган Луйк.

"Россия хатари" ҳақидаги гап-сўзлар ғарб сиёсатчилари, аксарият ҳолларда Болтиқбўйи мамлакатлари ва Польша томонидан тез-тез янграб туради. Шу билан бирга, Москва Россия ҳеч қачон НАТОнинг бирон бир давлатига ҳужум уюштирмаслигини кўплаб маротаба такрорлаб келади. РФ ТИВ раҳбари Сергей Лавровга кўра, НАТО Москванинг кимгадир тажовуз қилиш режаси йўқлигидан жуда яхши хабардор, шунчаки улар бу гап-сўзлардан Россия чегаралари яқинига кўпроқ техника ва батальонларини жойлаштириш мақсадида фойдаланишади. Бундан ташқари, Россия турли давлатлардаги сайловларга таъсир ўтказиш бўйича айбловларни кўплаб маротаба рад этиб келган, РФ президенти матбуот-котиби Дмитрий Песков эса уларни "мутлақо асоссиз", дея баҳолаган.

54
Испытание вакцины от коронавируса в РФ

АҚШда ишлаб чиқилган вакцина биринчи синовдан муваффақиятли ўтди

57
Вакцинанинг кенг кўламлди клиник синовлари 27 июлда бошланади ва унда 30 мингдан ортиқ кўнгиллилар иштирок этади.

ТОШКЕНТ, 15 июл – Sputnik. АҚШнинг Moderna компанияси томонидан ишлаб чиқилган COVID-19га қарши вакцина биринчи синовдан муваффақиятли ўтди, деб хабар қилмоқда РИА Новости New England Journal of Medicineга асосан.

“mRNA-1273” вакцинаси 45 нафар синовчиларда текширувдан ўтказилди. Унинг натижаларига кўра вакцина барчада кучли иммунитет пайдо қилган. Вакцина қўлланилиши натижасида пайдо бўлган иммунитет COVID-19 билан кассаланиб-тузалиш натижасида пайдо бўлган иммунитетдан бир неча баробар кучлироқ”, - дейилган хабарда.

Moderna компанияси вакили доткор Тал Закс айтишига кўра, mRNA-1273нинг 100 микрограми оптимал доза бўлиб COVID-19 билан касалланиш эҳтимолини сезиларли даражада камайтиради.

Вакцинанинг кенг кўламлди клиник синовлари 27 июлда бошланади. Унда 30 мингдан ортиқ кўнгиллилар иштирок этади. Иштирокчиларнинг ҳар бири 0,1 миллиграм миқдорида вакцина киритилади. 29 кундан сўнг вакцина қайта киритилади, дейилган хабарда.

Moderna компанияси томонидан ишлаб чиқарилган ушбу вакцина АҚШ ҳукумати кўмаги ёрдамида вирус ДНКси маълум бўлганидан сўнг 8 ой ичида ишлаб чиқарилган. Бу борада президент Доналд Трамп ушбу вакцина инсоният тарихида энг қисқа вақт ичида ишлаб чиқарилган вакцина бўлади, деган эди.

57

АҚШ "Хитой муаммоси"ни куч билан ҳал қилишга мойиллик билдирмоқда

0
(Янгиланган 14:32 15.07.2020)
Очиқлик ва ҳалоллик ҳеч қачон Америка дипломатиясининг кучли томони бўлмаган, Давлат департаменти раҳбари этиб шу пайтгача ЦРУни бошқарган Майк Помпео тайинлангач эса, Вашингтон дипломатик машинаси услуби очиқчасига "ЦРУга хос" ўта бир хунук тус олди.

Помпеонинг ўзи, аввалги иш жойидаги фаолиятини тасвирлаб, шундай деган: "Мен Марказий разведка бошқармаси директори бўлганман. Биз ёлғон гапирганмиз, биз алдаганмиз, биз ўғирлаганмиз".

Бироқ, бир нарсани пайқамасликнинг иложи йўқ: бундай ёндашув билан у ҳақиқатан ҳам Америка дипломатиясини бошқариш учун идеал номзод эди. Аммо баъзида ҳатто Давлат департаменти ҳам ўз позицияларини максимал очиқ тарзда тушунтира бошлайди ва буни маъқулламай бўлмайди, чунки халқаро муносабатлардаги аниқ равшанлик, ғалати тўлиқ баён қилмаслик ва инсон ҳуқуқларини ёки демократик қадриятларни ҳимоя қилиш сингари бемаъни баҳоналар ортида империя амбицияларини яширишга уринишдан кўра шубҳасиз яхшироқдир.

Майк Помпеонинг расмий баёнотини айнан шу нуқтаи назардан ўқиб чиқиш лозим, бу баёнотга кўра АҚШ, Хитой ва унинг қўшнилари ўртасидаги Жанубий-Хитой денгизидаги барча ҳудудий низоларга аралашишга тайёр. Расмий даражада биринчи марта Вашингтон Хитойнинг баҳсли денгиз ҳудудларига оид даъволарини тан олмаслигини ва АҚШ Давлат департаменти баёнотида аниқ кўрсатилган қуйидаги сабаблар асосида ўз позициясини ҳимоя қилишга тайёрлигини маълум қилди: “Жаҳон Пекинга Жанубий-Хитой денгизини ўзининг денгиз империяси сифатида қарашига йўл қўймайди. Америка, бизнинг Жануби-Шарқий Осиёдаги иттифоқчиларимиз ва ҳамкорларимизни денгиз (шельфдаги-таҳр.) ресурсларига ўз суверен ҳуқуқлари ва мажбуриятларига мувофиқ Халқаро ҳуқуқ асосида ҳимоя қилишда қўллаб-қувватлайди. Биз ҳалқаро ҳамжамиятни денгиз эркинлигини ҳурмат қилиш ва суверенитетни ҳимоя қилишда қўллаб-қувватлаймиз, шунингдек Жанубий-Хитой денгизида ёки умуман минтақада энг кучликнинг ҳуқуқи устунлиги принципини ўрнатишга қаратилган ҳар қандай уринишни рад этамиз”.

АҚШ аралашишга тайёр бўлган можаролар рўйхати жуда ҳайратланарли. Вашингтон Хитойнинг Филиппин даъво қилаётган Скарборо рифи ва Спратли ороллари атрофида эксклюзив иқтисодий зонага эгалик қилиш ҳақидаги даъволарини рад этади, бунда Филипиннинг позицияси 2016 йилда халқаро арбитраж томонидан қўллаб-қувватланган. Бундан ташқари, РИА Новости таъкидлашича, “эндиликда АҚШ Вьетнам, Малайзия ва Индонезия тортишаётган сув ҳудудлари бўйича Пекиннинг даъволарини ҳам рад этмоқда”.

Америка дипломатлари эътибор беришдан бош тортаётган истеҳзо шундан иборатки, АҚШ Хитойдан АҚШнинг ўзи имзо чекишдан бош тортган ва Вашингтоннинг ўзи ҳеч қачон бу қарорга риоя қилмаган конвенцияга мувофиқ ҳакамлик суди қарорини тан олишини талаб қилмоқда. Икки томонлама стандартлар Америка ташқи сиёсатининг энг севимли воситасидир.

Амалда, Давлат департаментининг позициясининг бу масаладаги кучайтирилиши АҚШ ва Хитой ўртасида Жанубий-Хитой денгизидаги тўғридан-тўғри ҳарбий тўқнашуви хавфи бир неча бор ошганлигини англатади. Вашингтон деярли Пекинни “империя” тузишга уринишда айблади ва эҳтимол, ўз амбицияларини ҳар қандай йўллар билан ҳимоя қилишга тайёрлигига ишора қилиб, бунга йўл қўймасликка ваъда берди.

Американинг Axios портали ушбу можародаги ставкаларга ишора қилмоқда: “Ҳар йили Жанубий-Хитой денгизи орқали тахминан беш триллион долларлик товарлар олиб ўтилади”.

Бундан ташқари, баҳсли ҳудудларда углеводородларнинг катта захиралари мавжуд, улар устидан назорат Хитойнинг энергетика импортига қарамлигини камайтириши мумкин, бу эса АҚШга ёқмайди.

Эҳтимол, Давлат департаментининг баёнотларига аллақандай газак сифатида, ўтган ҳафта Жанубий-Хитой денгизида АҚШ бирданига иккита авиаташувчи иштирокида ҳарбий куч намойишини ўтказди, бу эса Пекин дипломатиясини ғазабини келтириб чиқарди. Associated Press хабар беришича, “Ўтган ҳафта Хитой ғазаб билан АҚШ Жанубий-Хитой денгизида икки гуруҳ авиаташувчилари иштирокида қўшма машқлар ўтказиш орқали денгиз стратегик йўлида ўз ҳарбий кучларини кучайтираётгани ҳақида шикоят қилди. АҚШ Ҳарбий-денгиз флоти маълум қилишича “Нимиц” ва “Рональд Рейган” авиаташувчилари, уларга  ҳамроҳлик қилаётган кемалар ва самолётлар билан биргаликда “тезкор ўзгарувчан операцион ҳудудда, денгизда жойлаштирилган самолётлар ёрдамида ҳаво мудофааси қобилиятини ошириш ва узоқ масофали нуқтали денгиз зарбалари кўламини кенгайтиришга мўлжалланган машқларни ўтказдилар”.

Агар вазиятга Вашингтон тарафдорлари нуқтаи назаридан қарасак, улар катта муваффақиятларга эришдилар деб айтса бўлади, бу айниқса Хитойнинг миллий хавфсизлик тўғрисидаги қонуни ва америкапараст Гонконг айирмачиларининг жиноий жавобгарликка тортилишига жавобан қасд сифатида Гонконг доллари ва молиявий тизимининг қулатишга уриниш муваффаққиятсиз якунлангани фонида жуда ёқимли кўринади.

Эслатиб ўтамиз, дастлаб Bloomberg агентлигига АҚШ Гонконг валюта тизимига ҳужумни кўриб чиқаётгани ҳақида маълумот тушди, бу эса Осиёнинг ушбу етакчи молиявий марказда ишлаётган инвесторлари орасида катта ҳаяжонга сабаб бўлди. Биз АҚШ томонидан бундай ҳаракатлар жуда таҳдидли ва АҚШнинг ўзи учун ҳам жуда хавфли бўлиши ҳақида ёзганмиз ва амалиёт бу баҳоларнинг тўғрилигини кўрсатди: 14 июлда худди шу Bloomberg ҳабари беради: “ушбу ёндашув тарафдорлари етарлича қўллаб-қувватлашга эришолмагач, (Трампнинг-таҳр.) Оқ уйдаги ва Давлат департаментидаги ёрдамчилари бу фикрдан воз кечишди, чунки бу қадамга қарши бўлганлар буни амалга ошириш жуда қийин ва АҚШнинг ўзига зарар етказиши мумкинлигидан ҳавотирланган”.

Эҳтимол, айнан Федерал заҳира ва АҚШ Ғазначилиги Хитойга босим ўтказишнинг бефойда ёки жуда хавфли воситаси бўлиб қолганлиги сабаблигина авиаташувчилар ва Давлат департаментининг тажовузкор баёнотлари керак бўлиб қолди. Тарихий тажрибага асослансак, Жанубий-Хитой денгизида Америка ҳарбий кучларининг намойиш этилиши борасида Хитой элчихонасининг юқорида айтилган “ғазабли шикоятлари” Вашингтонда айнан шундай хатти-ҳаракатларни давом эттириш зарурлигининг белгиси сифатида қабул қилинади. Ушбу можароларнинг ҳар қайсинисини кучайтириш бўйича кейинги қадам ўз-ўзидан келиб чиқади: Хитой шундай вазиятга тушиб қоладики, у билан муайян ороллар ва эксклюзив иқтисодий зоналар ҳуқуқи бўйича баҳслашаётган давлат ёки бир нечта давлатлар, Пекин расмий равишда ўзиники деб эълон қилган ҳудудда, АҚШга ҳарбий база ёки ҳар қандай доимий ҳарбий жойлашувни бирон бир шаклини қуришга рухсат бериб юбориши мумкин. Бу ҳолда танлов чекланган бўлади: ёки юзини йўқотиш, ёки АҚШ билан тўғридан-тўғри тўқнашув, ёки Вашингтонда битта тугма босилиши билан исталган пайтда портлаши мумкин бўлган консервацияланган можаро мавжудлигига ён босиш.

Рейтер агентлиги хабарига кўра, ХХР раҳбариятини АҚШ билан ҳарбий можаронинг сценарийсига тайёргарлик кўриш зарурлиги тўғрисида огоҳлантирган хитойлик таҳлилчилар, эҳтимол, ҳақ бўлиб чиққан бўлиши мумкин.

Уруш муқаррар эмас, аммо энди аниқки, Америка сиёсий элитаси, партияга мансублигидан қатъий назар, Америка гегемонлигига таҳдид қанчалик жиддий эканлигини англаб етар экан, “Хитой муаммосини” куч ишлатиш билан ҳал қилиш версияси унга тобора кўпроқ жозибалироқ туюлади.

0